Retorik Nedir?

Retorik Nedir?

Yunan medeniyetinde etkili söz söyleme olarak oluşturulan sisteme “rhetorique” adı verilmekteydi. İlk kez M.Ö 427 ile 347 yılları arasında yaşayan Eflatun’da rastlanan “rhetorique” kavramı, eski Yunan sofistlerince müdafaa edilen bir ikna tarzına ad olmuştur. Peki, retorik nedir? Nasıl bir tanım yapılabilir? Kısa bir tanım yapacak olursak, bu kavram için; söz söyleme ve bununla paralel olarak ikna etme ve hakkını savunma yöntemi olduğunu söyleyebiliriz. M.Ö 5. yüzyılda Eski Yunan’da ortaya çıkan retorik, Antik Çağdan bu yana devam etmiştir.

Tarih içerisinde gösterdiği gelişmelere göre iki döneme ayrılır; Eski ( klasik) ve Yeni retorik. Eski retorik yerine aynı zamanda eloquence ” elokans” terimi de kullanılmaktadır. Retorik, kurallarla ilgilidir, elokans ise bu kuralların pratiğe dökülmesi ve uygulanmasına karşılık gelmektedir. Adı retorik ile özdeşleşen ve retorik denildiğinde ilk akla gelen kişilerden biri Aristoteles’tir. M.Ö 345 yıllarında yazdığı Retorika adlı eseri günümüze kadar değerini korumuştur. Aristoteles’ten beri retorik şu dört bölümü içermektedir;

  1. konuşulacak konuyu bulma,
  2. bu konuları sıraya dizip tanzim ve tertip etme,
  3. bunların yazımı,
  4. konuşma esnasında alınan tavır

Roma’da şahsi çıkarlarını elde etmek amacıyla diğer insanları ikna etmek için kullanılan önemli araçlardan biri olarak görülen retorik, geniş ölçüde Yunan retoriğine dayanır. Hitabetin önemli olduğu bu süreç içerisinde Roma’da bugün bile önemini yitirmemiş olan Çiçero ve Quintilien gibi çok önemli hatipler yetişmişti. Her iki retorikçi de temelde Sokrates, Platon ve Aristoteles çizgisini devam ettirdiler. Bunlardan Quintilien, retoriği “güzel söz söyleme sanatı” olarak tanımlar ki bu tanım bugün bile geçerliliğini sürdürmektedir. Roma’nın önemini yitirdiği ve milli devletlerin ortaya çıkmaya başladığı 13. yüzyıldan sonra da retorik, Avrupa ülkelerinde asırlarca ders olarak okutulmaya devam etmiştir. Ancak Hristiyanlığa dayalı resmi eğitimin ve Ortaçağ üniversitelerinin yükselmesi neticesinde retorik çalışmaları değer yitirmiştir.