| |
DEMİRYOLU « Ulaşım
Paralel iki çelik ray döşenmiş özel bir geçit yolu. Demiryolunda, herhangi bir hareket ettirici kuvvetle çekilen (buhar makineli, dizel motorlu ya da elektrik motorlu lokomotif) hareket edebilir. Materyal yük ve yolcu vagonu, vagonet v.s. işler. Ray dizileri arasındaki normal açıklık, bütün memleketlerde 143,5 santimdir. Buna karşılık yakın yerlere işleyen dar yolların çapı: 35-60 santim arasında değişebilir.
Demiryolları, bir ülkenin, iktisadî ticarî askerî bakımlardan olduğu kadar sosyal bakımlardan da en önemli yollardır. Otomobil, uçak ve su yollarının yanında, dün olduğu kadar bugün de demiryolunun sağladığı faydalarda bir eksilme olmaması, demiryolunun kıymetini artıran özelliklerdir. Demiryolu, bir ülke de iktisadî ve ticarî eşitliği sağlamak yanında, o ülkenin medenî seviyesini de düzenler, geri kalmış bölgelerin kısa zamanda kalkınmasında önemli rol oynar.
Tarih : Demiryolları, ingiltere'de doğmuş ve buradan dünyaya yayılmıştır. Fransız bilgini olan Deniş Papin, 1707 de buharla işleyen iki çarklı bir vapur yaptıktan sonra, James Watt buhar makinelerinin başka yerlerde de kullanılabileceğini ispat etmiş, 1821 yılında îngiltere'de George Stephenson, buharla işleyen ilk lokomotifi bulmuştur. îngiltere'de New Castle şehriyle çevresindeki maden ocakları arasında demir yolunda kömür yüklü katarları, saatte sekiz kilometre hızla çekmeyi başarmıştır. Bundan sonra lokomotif üzerinde yapılan devamlı araştırmalar sonucu, lokomotif biraz daha gelişmiş ve Mencesther - Liverpol hattı üzerinde 1829 yılında işleyen “Rocket-Uçak fişek” adlı lokomotifi ile Stephenson ,bu işi tatbik alanına koymak imkânını başarmıştır. Bu tarihten sonra, Fransa, Almanya, Amerika ve dünyanın öbür memleketlerinde demiryolu ve burada işleyen lokomotifler büyük gelişmeler kazanmış, böylece, demiryolu, en çok kullanılan yollar arasına katılmıştır.
Osmanlı împaratorluğu'nda ilk demiryolu 1860 yılında Köstence - Çernova arasında yapılmış; Anadolu'da ilk demiryolu ise 1866 yılında, bir İngiliz firması tarafından İzmir - Aydın arasında yapılmıştır.
Osmanlı İmparatorluğu devrinde sınırlarımız içinde 3.976 kilometre uzunluğunda demiryolu yapılmış, bu miktar Cumhuriyet devrinde 7.895 kilometreye ulaşmıştır.