| |
BOŞ İNANLAR « Toplum ve Toplum Yapısı
İnsan topluluklarında yerleşmiş olan asılsız inanışlara “boş inanlar” adı verilir. Boş inanların eski deyimi Bâtıl itikatlaradır. Boş inanlar, ilkel toplumlardan başlayarak, zamanımızın en ileri toplumlarına kadar gelmiş olan ve bu toplumlarda halâ yer eden bir takım inanlardır. Bunların asıl sebepleri bilinmemekle beraber, eskiden kalma bir gelenek olarak, inanılmasına dikkat edilir.
Bu inanlar, toplumlara göre değişmekle beraber, hemen bütün toplumlarda aynı özellikte olanlarına da rastlanmaktadır.
Boş inanların kaynağını incelemek istersek, ilkel insan topluluklarına kadar inmemiz gerekmektedir. İlkel insan topluluklarında insanlar, tabiat olayları karşısında, çaresiz ve kudretsiz kalmış kimselerdi. Bunlar, gök gürlemesi, şimşek çakması, şiddetli fırtınaların çıkması, depremlerin olması, ay ya da güneş tutulması gibi tabiat olayları karşısında kudretsiz kalmışlar, bunların nedenlerini açıklayamamışlar ve bu olayları, Tanrıların, insanlara olan kızgınlıklarına yormuşlardı. Bu sebeple, Tanrılara yapılacak adaklar, kesilecek kurbanlar ve başka yoldaki inanlarla; yukarda sayılan tabiat olaylarının meydan gelmesini önleyeceklerini sanmışlardı.
Fakat, zamanla, tabiatın bilinmez olan olayları açıklanmış, bunların bilim yolu ile nedenleri bulunmuştur. Bununla beraber, yüzyıllar boyunca devam ede gelen inanlar da, geri toplumlarda daha çok ileri toplumlarda o oranda azalma göstererek devam edegelmiştir.
Geceleri tırnak kesmemek, 13 sayısını ve salı gününü uğursuz saymak, kara kedi görmek, merdiven altından geçmek, aynı kibritle üç kişinin sigarasını yakmak, ayna kırmak, sofranın üzerine tuz dökmek, göz seğirmesi, bu gün bile çeşitli şekillerde yorumlanmakta, bunların meydana gelmesi sonucu, çeşitli uğursuzlukların, aksiliklerin meydana geleceğine inanılmaktadır.
Bu arada kahve falına, iskambil falına inanmak, rüyada görülen her hangi bir şeyi yorumlayarak, meydana gelecek olayları önceden bilme yoluna gitmek, boş inanların, toplumlarda devam etmesini sağlayan en kuvvetli kaynaklar halinde yaşamaktadır.
Elbette ki medenî bir kimse, sebebi olmayan bu şekil boş inanlara inanmanın yersizliğini ve komikliğini bilir.