Tarih

ABBASÎLER « Tarih

İslâm dininin kurucusu Pevgamber Muhammed'in amcası Abtoas bin Abdül müttalip'in soyundan gelerek Irak ve Mısır'da halifelik eden soy. Abbasiler, sonra Irak'ta, İslâm İmparatorluğu' nun başına geçmişlerdir. Peygamber Muhammed, Hicaz'da büyük dini yaymağa çalışırken, bu yeni dini, siyasal bir devletin teşkilâtı ile birlikte yaymayı ön plânda tutmuş, bu sebeple, İslâmlık, Arabistan yarımadasında yayılırken, bir taraftan da, Peygamber Muhammed'in liderliğini yaptığı yeni İslâm Devleti de, yayılma alanlarını gittikçe genişletmiştir. Peygamber Muhammed'in ölümün den sonra, Müslümanlığın yayılması... Devamı »»»

ACEMİ OCAĞI « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu'nda Yeniçeriliğe hazırlanacak devşirme çocuklarının yetiştirildiği ocağa verilen ad. Acemi Ocağı XIV. yüzyıl sonlarında Murat I. tarafından Gelibolu'da kurulmuştur. İstanbul'un alınmasından sonra Şehzadebaşı'nda da bir Ocak açılmıştır. Gelibolu'daki Ocak sekiz orta ya da bölükten İstanbuldaki otuz bir ortadan ibaretti. Ocaktaki devşirme çocukları, Acemi Yayabaşısı, Bölükbaşısı, Ağaortası tarafından yönetilirdi. Acemi Ocağı erleri gemilerde, hükümete ait yapılarda, saraya odun taşınmasında hizmet ederlerdi. Bunların kıdemlileri yeniçeri, cebeci, topçu ve top arabacı ocak... Devamı »»»

ACEMİ OĞLANI « Tarih

Yeniçeri olmak için hazırlanan ve devşirmek suretiyle toplanan çocuklara ve gençlere verilen ad. Acemi oğlanları, savaşlarda esir edilen çocuklardan ve Hristiyan Osmanlıların (re'aya) çocuklarından devşirilmek suretiyle meydana geliyordu. Bunlar ilkin Türkçe'yi ve İslâm Türk göreneklerini öğrenebilmek için Anadolu ve Rumeli'deki Türk ailelerin yanma birkaç yıl için hizmet etmek amacıyla bırakılır, daha sonra da Acemi Ocaklarına gönderilirlerdi. Acemi Ocağı kıdemlileri “beder gâh” ya da “kapıya çıkmak” deyimi ile yeniçeri ve diğer ocaklara gönderilirlerdi. ... Devamı »»»

AFRİKA - ASYA KONFERANSI « Tarih

Bandung Konferansı - 1955 yılında Endonezya'da Bandung şehrinde toplanmıştır. Bizim de katıldığımız bu konferansta İki kıt'a milletleri arasındaki görüşler sonucu üç fikir ayrılığı müzakerelerde müşahede edilmiştir. Batı Bloğu, komünist grup, tarafsızlar grubu. Böyle esaslı fikir ayrılıkları olduğu halde, konferansta ekonomik ve kültürel işbirliği, Self-Determinasyon, Kamboçya,Seylân, Japonya, Ürdün, Laos, Libya, Nepal ve Birleşmiş Vietnam devletlerinin Birleşmiş Milletlere kabulü, Fransızların Fas ve Tunus'taki İdaresi, Hollanda'nın Yeni Gine'deki idaresi hususunda karara varıl... Devamı »»»

AHLATŞAHLARI « Tarih

Ahlat'ta 1100 - 1207 yıllarında hüküm süren bir Türk hanedanı. Ahlatşahları beyliği yüz yıldan fazla yaşamış ve Eyyübîler tarafından son bulmuştur. ... Devamı »»»

AKABE MESELESİ « Tarih

İkinci Abdülhamit devrinde (Şubat - Ekim 1906) Hicaz demiryolunun güneye doğru uzanarak Akabe yakınından geçmesi üzerine, bunun Süveyş Kanalı için bir tehlike olabileceğini düşünen İngiltere tarafından çıkartılan bir siya. sî mesele. 1841 yılında Babıâli Mısır jandarmasının Turisina yarım adasının bazı yerlerinde bulunmasına izin vermiştir. Süveyş Kanalının açılmasından sonra bu izin geri alınmış ve Akabe kalesinde bulunan Mısır jandarması çıkarılarak yerine Osmanlı askerleri yerleştirilmiştir. Bu durum İngilizlerin protestosu ile karşılanmış ve 1906 yılı başlarında Hicaz demiryolu Maan'a geld... Devamı »»»

AKADLAR « Tarih

M. Ö. üçüncü bin yılda Mezopotamya bölgesinin kuzeyinde yerleşerek devlet kurmuş olan Sami asıllı bir halk. Bunlar, Arabistan'dan çıkmışlar ve Fırat’ın Dicle nehrine doğru destek yaptığı yerlerdeki "Sippara" şehrinde yerleşmişlerdir. Burada zamanla kuvvetlenmişler, Sümerlilere ait olan Kiş Şehrini alarak güneye doğru yayılmağa başlamışlardır. Sümerlilerle devamlı savaşlar yapmışlar, ilkin yenilgiye uğramışlardır. Fakat ünlü kralları Sargon zamanında yeniden kuvvetlenerek büyük bir devlet kurmuşlardır. Sargon M.ö. 2500 yıllarında yalnız Mezopotamyayı değil, kenar bölgeleri de alarak insanlık ... Devamı »»»

AKAĞALAR « Tarih

Osmanlı sarayında bulunan hadımağalarının bir sınıfı. Hadımlardan zenci veya habeş olanlarına Harem Ağaları denmesine karşılık, beyaz ırka mensup olanlara Akağalar denmiştir. Bunlar, Osmanlı sarayının Bab.üssaade denilen üçüncü kapısını beklerlerdi. Padişahların en yakın kapıcılarından oldukları için çoğu zaman bunlar sözleri dinlenir kişiler olmuşlardır. Bunlardan zamanla terfi edenler, vezaret rütbesi ile Mısır valiliğine, hattâ sadrazamlığa kadar yükselmişlerdir. Hadım Ali Paşa, Hadım Süleyman Paşa, Hadım Gürcü Mehmet Paşa bunlardandır. ... Devamı »»»

AKALAR « Tarih

M.Ö. ikinci bin yılda Yunanistan'da yaşamış bir kavmin adı. M.Ö. 1600.1400 yıllarında kuvvetli bir devlet meydana getirmişler. Girit'i almışlar, hattâ Kıbrıs'a kadar uzanmışlardır. Bu siyasî kudretlerinin yanında büyük bir medenî varlık da göstermişler, Miken adı ile anılan medeniyeti meydana getirmişler, savaş ve siyaset alanında ün kazanmışlardır. Kuzeyden Gelen Dor'ların salgınından sonra dağılmışlar, bir kısmı da Batı Anadolu'da yerleşmişlerdir. ... Devamı »»»

AKÇE « Tarih

Osmanlı Devleti'nin ilk zamanların, dan 1687 yılma kadar kullanılan para ölçüsü. İlk Osmanlı akçesi, 1327 yılında Orhan Gazi zamanında ve Alâeddin Paşa tarafından kestirilmiştir. İlk zamanlan doksan ayar gümüşten kesilmiştir. Bir tarafında dört halifenin adlan, öbür tarafında hükümdarın adı bulunurdu. İlk zamanlan, net olarak 1.152 gram ağırlığında bulunan akçelerin, zamanla kıymetleri düşmüş, on yedinci yüzyılda büsbütün bozulmuş, kıymetinin düşmesi çeşitli iç kavgalara sebep olmuş, nihayet 1687 yılında kaldırılmıştır. ... Devamı »»»

AKHUNLAR « Tarih

Batı Türkistan'da ve Afganistan'da eski Kusanların bulundukları bölgelerde devlet kuran Türkler. Akhunların, batıya doğru çekilen Hiungnular'ın bir kolu olduğu sanılmaktadır. Akhunlar, beşinci yüzyılın başlarında Isığ gölü çevresinde Avarlara bağlı yaşarlarken bu yüzyılın ikinci yarısında Maveraünnehir'e ve Tohoristan'a yayılmışlardır. Batıya doğru ilerlemelerine devam ederek Çin'in kuzeybatısındaki Gobi çölünden Hazar Denizi kenarına kadar yayılan bir devlet kurmuşlardır. Akhunlar’ın güneye inen bir kolu da Kabil çevresinde bulunan Kuşanlar'ı yenerek Hindistan'a doğru ilerlemiş ve Hindistan'... Devamı »»»

AKINCILAR « Tarih

Osmanlı İmparatorluğunun ilk yıllarında kurulan bir sınıf askere verilen ad. Osman Bey zamanında Kösemihal tarafından kurulduğu söylenen bu sınıf. Rumeli'de sınır boylarındaki sancaklarda bulunurlar ve herhangi bir taarruzun ilk anlarında düşman memleketlerine hücum ederlerdi. Yüzer yüzer bölüklere ayrılmış gruplar halinde ve ser hat beylerinin emrinde uzun yıllar düşman ülkelerine korku salan Akıncılar, 250 yıl kadar Osmanlı ordusunda hizmet etmişlerdir. Bunlar kışı evlerinde ya da işleri başında geçirirler, yaz gelince de hizmete alınırlardı. Çoğu zaman yaptıkları akınlarda elde ettikleri ga... Devamı »»»

AKKERMAN ANTLAŞMASI « Tarih

Osmanlı devleti ile Rusya arasında 7 Ekim 1812 de imzalanan Bükreş antlaşmasındaki hükümlerden bazılarının gözden geçirilmesini isteyen Rusya, Babıâli'ye verdiği bir ultimatomla bu amacın, da muvaffak olmuş ve Besarabya'nm Dinyester nehri ağzında bir liman şehri olan Akkerman'da yeni bir antlaşma yapmıştır. Bükreş antlaşmasını baştan başa değiştiren sekiz madde ve buna bağlı iki senetten ibaret olan bu anlaşmaya göre, Rusya Karadeniz'de gemi bulundurmak hakkını almış ve Rus tüccarlarının Osmanlı toprakları içinde serbestçe ticaret yapmalarını kabul ettirmiştir. Akkerman antlaşması, Osmanlı d... Devamı »»»

AKKOYUNLULAR « Tarih

Doğu Anadolu'da devlet kurmuş olan bir Türk oymağı. Karakoyunlu'larla birlikte Maveraünnehir'den, Azerbeycan yolu ile Doğu Anadolu'ya on üçüncü yüzyıl sonlarına doğru göç etmişlerdir. İran'daki İlhanlı Devletinin dağılışı üzerine Akkoyunlu'lar, Diyarbakır bölgesinde bazı şehir ve kaleleri ele geçirmişler ve gittikçe kuvvetlenerek Horasan, Fırat ve Kafkas dağlarından Umman denizine kadar uzanan büyük bir imparatorluk kurmuşlardır. Akkoyunlu'lar zaman zaman, çevrelerinde bulunan beyliklerin saldırılarına maruz kalmışlardır. Bu saldırılardan birinde Erteneoğulları'nın ve Karakoyunluların birleşi... Devamı »»»

ALABAMA MESELESİ « Tarih

Devletler Hukukunun tanınmış meselelerinden birinin adı. Amerika Birleşik Devletlerini Kuzey ve Güney diye ikiye ayıran 1861 - 68 iç savaşı sırasın, da, Güneylilerin İngiltere'den almış oldukları “Alabama” adlı gemi yüzünden çıkmıştır. 1862 yılında denize indirilen Alabama gemisi, İngilizlerin yardımı ile silâhlandırılmış ve kuzey devletlerine ait 500 kadar gemi batırmıştır. 1865-71 yıllan arasında beş yıl devam eden bir anlaşmazlık sonucu, Birleşik Amerika, İngiltere’yi tarafsızlık kaidelerine uymamakla suçlandırmış ve Alabama gemisinin yapmış olduğu zararları telâfi etmesini istemiştir. Uz... Devamı »»»

ALACADAĞ SAVAŞI « Tarih

1877 Türk - Rus savaşında Kafkas cephesinde yapılan savaşlardan biri. Müşir Ahmet Muhtar Paşa'nın Kars kalesini kuşatmadan kurtarmasından sonra, Ruslar 1877 Eylül'ünde Kars cephesine doğru yanaşmışlar ve Ekim'de Ahmet Muhtar Paşanın ordusunu bozarak Osmanlıları yenilgiye uğratmışlardır. ... Devamı »»»

ALSACE -LORRAİNE « Tarih

Alsas - Loren - Bir memleket adı gibi kullanılan bu deyim, gerçekte gerek tarih, gerekse coğrafya bakımından birbirinden ayrı iki bölgeyi göstermektedir. Lorraine, derebeylik zamanlarında itibaren Fransız asilzadelerinin idaresi altında bulunmuş ve 1766 tarihinde, öze imtiyazlarla Fransa'ya katılmıştır. Alsace ise, 1273 tarihinden itibaren Avusturya'nın elinde bulunmuş ve 1648 Vestfalya antlaşması ile Fransızların eline geçmiştir. 1870-71 Alman-Fransız savaşından sonra imzalanan Frankfurt Barış Antlaşması (10 Mayıs 1871) ile Al-manyaya kalmıştır. Almanların elinde uzun yıllar bulunan bu bölge... Devamı »»»

ALTIN ORDU İMPARATORLUĞU « Tarih

Doğu Avrupa'da Aşağı İdil boyunda (Volga) bulunan Türk-Moğol devleti. Altın Ondu, Cengiz Han tarafından yapılan Türk-Moğol seferleri sonucu olarak kurulmuştur. 1235 yılında toplanan Büyük Kurultay, batıya doğru büyük bir sefer açılmasına karar vermiş, bu iş de Cengiz'in torunu ve Cuci'nin oğlu Batu Han'a verilmiştir. 1236 ilkbaharında sefere başlanmış, 1240 yazına kadar bütün Rus yurdu ile Kıpçak bozkırları ele geçmiştir Bu akınlar, Macaristan'a Balkanların bir kısmama kadar devam etmişse de Batu Han, 1241 yılında İdil boyuna dönmüş ve Aşağı İdil boyunu merkez olarak seçmiş ve devletini kurmuş... Devamı »»»

AMAZONLAR « Tarih

Eski Yunanlılara göre Küçük Asya'nın kuzey-doğusunda Termes çayı civarında (Samsun tarafları) oturan ve komşu memleketlere birçok seferler yapan savaşçı kadınlar. Efsanelere göre bunlar M.Ö. on ikinci yüzyıla kadar yaşamış. Anadolu'nun birçok yerlerinde savaşmış. Yunanistan'a da akınlar yapmışlardır. Savaş ilâhı Ares ile melodi tanrıçası Herminone'nin çocukları sayılırlar. Mitolojide Yunanlıların en ünlü kahramanları ile savaşırlar. Bunlar, daha iyi yay kullanabilmeleri için sağ memelerini kesmişler ve bunun için kendilerine memesiz anlamına gelen “amazon” adı verilmiştir. Amazon savaşları ... Devamı »»»

ANADOLU BEYLİKLERİ « Tarih

Anadolu Selçuklu Devletinin XIII. yüzyılın sonlarında kuvvetten düşerek yıkılması üzerine Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde kurulan küçük Türk beylikleridir. Bunlara eski kaynaklarda “Tavâif-i Mülûk” denir. Sayıları yirmiyi geçen bu beylikler. XIII. yüzyıl sonundan XVI. yüzyılın başına kadar geçen süre içinde Anadolunun tarihî çehresini karakterize etmişlerdir. XI. yüzyılda başlayan Selçuklu fetihleri, Anadolu'ya da yayılmış, bu bölgede Bizans İmparatorluğuna karşı uç beylikleri kurulmuştur. Sınırlarda devamlı çarpışmalar yapan bu beylikler, merkezi hükümetin kuvvetine göre, bağlılıklarını d... Devamı »»»

ANADOLU EYALETİ « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu'nun Asyada ki eyaleti. Bu eyalet, Anadolu Beylerbeyinin idaresinde bulunurdu. İlk Osmanlı fetihleri sırasında her bölgenin idaresi şehzadelere ve ileri gelen beylere verilirken, 1427 den sonra beylerbeyinin idaresine verilmiştir. Anadolu eyaletinin merkezi 1451 yılma kadar Ankara, bu tarihten sonra da Kütahya olmuştur. Eyalet, merkez (Paşa Sancağı) Kütahya olmak üzere şu 13 sancaktan meydana gelmiştir: Seruhan, Aydın Karahisar-ı Sahip, Kastamonu, Hüdavendigâr, Bolu, Menteşe, Sultanönü, Ankara, Çankırı, Teke, Hamid Karesi. ... Devamı »»»

ANADOLU HİSARI « Tarih

İstanbul Boğazı'nın en dar yerinde, 1391 de Yıldırım Beyazit tarafından yapılan hisar, Güzelce Hisar adı ile de bilinir. Burası,İstanbul Boğazının egemenliğini yavaş yavaş ele geçirmek ve Rumeli'nde olacak savaşlarda orduyu karşı kıyıya emniyet içinde getirmek için yaptırılmıştır. Rumeli Hisarı'nın yaptırılması sırasında da Fatih Sultan Mehmet tarafından onarılmış ve içine top ve asker yerleştirilmiştir. İstanbul'un, Fatih Sultan Mehmet tarafından kuşatılması sırasında, Rumeli Hisarı ile birlikte İstanbul Boğazının kontrol altında bulundurulmasını sağlamıştır. Zamanla, Anadolu Hisarı'nın ask... Devamı »»»

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ « Tarih

Anadolu'da, on birinci yüzyılın sonlarından, on dördüncü yüzyılın başlarına kadar devam eden ve Selçuklu Türkleri'nin kurduğu devlete Anadolu Selçuklu Devleti adı verilir. Oğuz Türklerinden olan Selçuklular, Orta Asya'dan Doğu Anadolu'ya kadar yayılan büyük bir imparatorluk kurmuşlardı. Bu büyük imparatorluğa Büyük Selçuk İmparatorluğu adı verilir. Selçuklular, Anadolu'ya yayılıyor: Selçuklular, Anadolu'da yerleşmiş olan Bizanslılar'a karşı, günün birinde karşı gelebilmek için, sınır boylarına Türk aileleri yerleştirmeye başlamış lan dır. Selçuklulardan önce de Anadolu'nun bazı yerlerine, Ab... Devamı »»»

ANADOLU VE RUMELİ MÜDAFAAİ HUKUK CEMİYETİ « Tarih

İstiklâl Savaşımızda ve millî mücadele dâvalarında kuvvetli bir dayanak vazifesi görmüş olan millî teşkilatımızın adı. 4 Eylül 1919 da toplanan Sivas Kongresinde bütün yurdun maddî ve manevî kuvvetlerine dayanan bir millî teşkilât kurulması kabul edilmiştir. “Şarkî Anadolu Müdafaai Hukuk Cemiyeti” nin tüzüğü esas alınarak kurulan Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti, 11 Eylül 1919 da Kongre Başkanı Mustafa Kemal'in Sivas Vilâyet makamına verdiği dilekçe ile resmen faaliyete geçmiştir. Mustafa Kemal'in el yazısıyla verilen bu beyannamede (Anadolu ve Rumelide müteşekkil bilûmum Müdafaai ... Devamı »»»

ANGLOSAKSON « Tarih

Beşinci yüzyılın ortalarında Britanya'yı istilâ etmeye başlayan Anglar, Saks'lar ve Jut'lara verilen ad. Bu kavimler, bugünkü İngiliz milletinin çekirdeğini meydana getirmişlerdir. Ang'lar, Thames nehrinin kuzey kısımlarına, Saklar, aynı nehrin güney kısımlarına, Jut'lar da Kent bölgesine yerleşmişlerdir. Bunlar, yerleştikleri bölgede birçok küçük krallıklar kurmuşlar, sonunda Wessex Kralı Egbert (802.839) genel birleşmeye yol açmıştır. ... Devamı »»»

ANKARA İTİLAFNAMESİ « Tarih

20 Ekim 1921 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Fransa Hükümeti arasında imzalanan ilk siyasi antlaşma. 13 maddelik bu antlaşmaya göre, Türkiye ile Suriye arasındaki sınır, “Misak-ı Millî” gereğince tâyin ediliyor, bırakılan Hatay için de özel bir idare şekli kabul ediliyordu. ... Devamı »»»

ANKARA KALESİ « Tarih

Ankara şehrinin ortasında Hititler devrinden sonra meydana getirilen bir kaledir. Fakat, gerek Hititler devrine ait, gerekse Hitit'lerden önceki çağlara ait izlere kale çevresinde rastlanmıştır. Ankara Kalesi M. Ö. VII yüzyılda Frig (Phryg) kralı Midâs tarafından, Ankara şehri kurulurken yapılmıştır. Çeşitli çağlarda yıkılan ve yaptırılan Ankara kalesi, iç ve dış kaleler halinde, kale içindeki şehri kalp şeklinde saran bir şekilde idi. Bugünkü Kale, iç ve dış olarak iki kısımdır. İçkale yüksekte, Dışkale tepenin kuzey, batı ve güney taraflarını çevrelemiş durumdadır. İçkalenin en yüksek yeri... Devamı »»»

ANKARA SAVAŞI « Tarih

2S Temmuz 1402 tarihinde, Çubuk Ovasında Timur'la Yıldırım Bayezit arasında yapılan savaş. 1389 yılında Kosova zaferiyle Balkanlardaki egemenliğini kesin olarak kuran Osmanlı sultanı Yıldırım Bayezit Anadolu'yu istilâya başlamıştı. Bu sıralarda Orta Asya ve İran'da egemenliğini kurduktan sonra Azerbaycan'ı ve Trak'ı alarak (1386 - 1394) İmparatorluğunu Anadolu sınırlarına kadar genişleten Timur, 1394 yılı başlarında Doğu Anadolu’ya girmişti. İslâm dünyasında üstünlüğünü kurmak isteyen Timur karşısında en büyük rakip olarak Mısır Memlûk sultanlığını ve Yıldırım Bayezit'ı görüyordu. Hele Bayezi... Devamı »»»

ARTUKOĞULLARI « Tarih

Selçuklu komutanlarından Eksik'in oğlu Artuk Aslan tarafından Diyarbakır taraflarında XI. yüzyıl sonlarında kurulmuş bir Türk devleti. Çeşitli kolları Mardin, Harpur, Halep, Hınıs, Keyfa'da hüküm sürmüşlerdir. Sonuncuları olan Mardin Artukoğulları 1409 da Karakoyunluların saldırısı ile son bulmuştur. ... Devamı »»»

ASAKİR-İ MANSURE-İ MÜHAMMEDİYE « Tarih

1826 yılında Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması üzerine Mahmud II. nin emriyle kurulan asker teşkilâtı. Başlangıçta çocuk denecek yaşta erlerden meydana gelen bu ordu. 1828 - 29 Rus Savaşma katılmış ve iki yıl cesaretle dayanması ile Türk halkına Yeniçerilerin kaldırılmasının doğruluğunu, iyi talim ve terbiye görmüş bir ordunun gerekliliğini ispat etmiştir. İlk zamanlarda 12.000 kişiden ibaret olan bu teşkilât Mahmut II. nin son yıllarında 118.400 ki siye çıkarılmıştır. Sonraları birlikler çoğalınca, iki alay bir “liva” sayılarak bir “mirliva” komu tasma verildi. Alaylar da “Hassa” ve “Mansûre”... Devamı »»»

ASUR DEVLETİ « Tarih

M.Ö. III. binyıldan M.Ö. 612 yılına kadar ilkin Asur şehrinde, sonraları Mezopotamya, Şam, Suriye ve Mısır'da hüküm sürmüş devlet. Asurlular eski dünyanın en kuvvetli imparatorluklarından birini kurmuşlar, en büyük medeniyetlerden birini yaratmışlardır. Sami asıllıdırlar. Asur tarihi Eski Orta ve Yeni Asur çağı olmak üzere üç bölümde incelenir. Eski Asur çağının ilk temsilcileri gü neye bağlı beylerdir. Eski Asur çağı, M.Ö. 2100 -1800 yıllarını kaplar. Bu çağda İlusuma (M.Ö. 2000) bağımsız bir devlet kurmuştur. İl-suma'dan sonra gelen İrisum ve İlkunum Asur'un bağımsızlığını kuvvetlendirmişl... Devamı »»»

AŞAR « Tarih

İslâm maliyesinde, özellikle Osmanlılarda beyt-ül-mal adında ürün üzerinden onda bir oranında alman vergi. Osmanlılar bu vergiye, öşür, onda, ondalıkta adını vermişlerdir. Bu vergi her türlü toprak ürünlerinden, bu arada çayırdan, bağ bostan ve meyve ağaçlarından alınmış şıra, pekmez gibi mamullerle sebzeler de bu vergiye tabi kılınmıştır. Aşar vergisi timar rejiminin hâkim olduğu devirlerde genel olarak Timar ve Has sahibine bırakmıştır. Timar sahibi ya da vekili gelip ürünün onda birini ayırmadan köylü harman ürününü kaldıramazdı. Fakat aşarın adalete uygun bir şekilde alınması, memlekette k... Devamı »»»

ATLANTİK BEYANNAMESİ « Tarih

A.B.D. Cumhurbaşkanı Roosevelt ile İngiliz Başbakanı Churchillin 14 Ağustos 1941 de Atlas Okyanusu üzerinde bir gemide imzaladıkları tanınmış belge. İkinci Dünya Savaşı içinde imzalanan bu belgede, her iki memleket politikasının ortak prensipleri ve daha iyi bir dünya için bu iki devlet adamının besledikleri ümitler anlatılmıştır. 8 maddelik olan Atlantik Beyannamesi, İkinci Dünya Savaşı'nın ilk önemli belgesidir. Bu belgeye göre, 1 -İki devlet toprak genişletmek isteğinde bulunmayacaklar, 2 - Milletlerin toprak değişmeleri kendi serbest oyları ile olacak, 3 -Milletler, kendi hükümet şekiller... Devamı »»»

ATLANTİK SAVAŞI « Tarih

İkinci Dünya Savaşı'nda İngiliz denizüstü savaş kuvvetleriyle Alman denizaltı savaş gemileri arasında Atlas Okyanusunda egemenlik kurmak için yapılan, savaşlara verilen ad. Bu savaşlar, Birinci Dünya Savaşında başlanmış olmakla beraber, İkinci Dünya Savaşı'nın ilk yıllarında en büyük şiddetini bulmuştur. Atlas Okyanusunda egemenlik kurmak ve İngiltere'yi bir deniz ablukası içine almak isteyen Almanlar, savaş başlamadan hazırlıklarını tamamlamışlar ve savaş başlar başlamaz İngiltere'ye gelen her gemiyi, denizaltı gemileri ile batırmak yoluna gitmişlerdir. Bilhassa 1942 yılında en büyük şiddeti... Devamı »»»

AT MEYDANI « Tarih

İstanbul'da Sultan Ahmet camii önündeki meydana XIX. yüzyıl başlarına kadar Osmanlılarca verilen ad. Bizanslılar zamanında hipodrom olan bu yer, 196 yılında Roma imparatoru Septimus Severus tarafından kurulmuştur. İstanbul'un Türkler tarafından alınmasından sonra buraya at meydanı adı verilmiş ve at talimleri ve cirit oyunları yeri olarak kullanılmıştır. At meydanı gerek Bizanslılar devrinde, gerekse Osmanlılar devrinde bazı ayaklanmalara ve iç savaşlara sahne olmuştur. ... Devamı »»»

AVAM KAMARASI « Tarih

Birleşik Krallığın (İngiltere) parlâmento meclislerinden biri. 1911 ve 1949 yıllarında Lordlar Kamarasının yetkilerini daraltan parlâmento kanunundan sonra geniş bir yetki ile hüküm sürmektedir. Avam Kamarasının 630 üyesi vardır. (1955 seçimleri). Kamarada İngiltere adasının 511, Gal eyaletinin 36, İskoçya'nın 71, Kuzey İrlanda'nın 12 üyesi bulunmaktadır. Avam Kamarası üyeleri beş yıllık bir devre için seçilir. Avam Kamarasında İşçi Partisi çoğunlukta Muhafazakâr parti muhalefettedir. ... Devamı »»»

AVUSTURYA - MACARİSTAN İMPARATORLUĞU « Tarih

Germanya Konfederasyonunun dağılmasından sonra (1866), Macaristan ile anlaşmaya varılarak iki devlet arasında birlik kurulması ile (1867 - 1918) Avusturya İmparatorluğu'una verilmiş olan resmî ad. Birliği meydana getiren anlaşmaya göre her iki devlet iç idarelerinde, birbirlerinden tamamen ayrı olan iki devlet durumundadır. Avusturya'nın ve Macaristan'ın ayrı ayrı parlâmentoları ayrı hükümdarları vardır. Yalnız Macar kralına karşı Avusturya imparatorunun yetkileri daha geniştir. Dış idarede ise iki ayrı devlet durumunda değil, tek devlet durumundadır. Bu birliğin yüzölçümü 676.250 kilometrekar... Devamı »»»

AVARLAR « Tarih

III. — IX. yüzyıllarda, dünya tarihinde önemli rol oynamış bir Türk kavmi. Hun İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra M. S. 200 sıralarında Avarlar, Orta Asya'da bağımsız bir devlet kurmuşlardır. Bu imparatorluk, 400 yıllarında İrtiş ırmağından Kore yarımadasına kadar uzanan geniş bir alana yayılmıştır. 458 yılında Çinlilerle yapılan savaşta büyük bir bozguna uğramışlar ve yurtlarını bırakarak batıya doğru gitmişler, idil (Volga) bölgesinde ve Kafkasların kuzeyinde yerleşmişlerdir. Bu bölgede yerleşen Avar'lar ilkin Bizans'lı. larla iyi geçinmişler, çevrelerinde egemenliklerini genişleterek Aşa... Devamı »»»

AYAN « Tarih

Bir memleketin, bir bölgenin ileri gelen büyükleri, Osmanlı İmparatorluğu'nda bilhassa XVIII. yüzyıldan itibaren imparatorluğun çeşitli yerlerinde çoğu yerli ileri gelen ailelerden olmak üzere türeyen bir zümreye de bu ad verilmiştir. Bunlar merkezin zayıflığından istifade ederek gelişmişler ve devlet içinde devlet durumuna gelmişlerdir. Bunların birçok imtiyaz ve yetkileri zamanla devlet tarafından kabul edilmiş, bu duruma da Mahmut II. devrinde son verilmiştir. ... Devamı »»»

AYAN MECLİSİ « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu meşrutiyetle idare edildiği zaman ikinci meclise verilen ad. Mebusan Meclisi ile beraber 1877 de açılıp bir yıl faaliyetten sonra kapatılmış ,1908 de yine meşrutiyetin ilân edilmesi üzerine Mebusan Meclisi ile birlikte yeniden açılmıştır. 1923 yılına kadar, yani İstanbul hükümetinin sonuna kadar devam etmiştir. ... Devamı »»»

AYASOFYA « Tarih

En ünlü Bizans kilisesi. İstanbul'un Türkler tarafından fethinden sonra Fatih'in emri ile camiye çevrilerek muhafaza edilmiş, 1935 te müze haline getirilerek korunması sağlanmıştır. Birinci defa Bizans İmparatorlarından Büyük Konstantinos tarafından 326 yılında yaptırılmıştır. Fakat bir deprem sonunda yıkıldığı için Kostantinos II. zamannda 360 yılında yeniden yapılmış; bu bina da bir ayaklanmada yanıp yıkıldığı için Theodosios II. devrinde yeniden yaptırılmış ve 415 yılında halka açılmıştır. Fakat Ayasofya'nın ömrü yine uzun olmamış, 532 yılında çıkan bir ayaklanma sonund... Devamı »»»

AYASTEFANOS ANTLAŞMASI « Tarih

Osmanlı - Rus devletleri arasında 3 Mart 1878 de Ayastefanos (şimdiki Yeşilköy) ta imzalanan ve şartları Osmanlı'lar için çok ağır olan antlaşma. 93 Savaçı adı ile ünlü savaşta Osmanlı'lar Gazi Osman Paşa'nın Pilevne'de ve Ahmet Muhtar Paşa'mn Anadolu cephesinde büyük kahramanlıklarla başarılar kazanmasına rağmen, idaresizlik yüzünden yenilgeye uğramışlar ve Ruslarla bir antlaşma yapmak zorunda kalmışlardır. Bu antlaşmaya göre Karadağ, Sırbistan ve Romanya'nın egemenliği tanınmacak, Bulgaristan imtiyazlı bir prens lik olacak, Besarabya, Kars, Ardahan Doğu Bayez... Devamı »»»

AYDINOĞULLARI « Tarih

Batı Anadolu'da Selçuklu împara-torluğu'nun yıkıldığı sıralarda batıya doğru gelişen Türk fetihlerinin meydana çıkardığı Anadolu beyliklerinden biri. Aydınoğulları ülkesi İzmir, Selçuk, Aydın, Alaşehir, Birgi şehirlerini içine almakta idi. Anadolu Selçuklu devletinde sahil emri (amiral) olan Aydın Bey'in oğlu Mehmet Bey, Menteşoğullarına damat olan Sasa Bey, ile birlikte hareket ederek, Ödemiş , Selçuk ve Tireyi zapt etmiş .sonradan Sasa Bey'le araları açıldığından fetihlerine yalnız başına devam ederek kendi adı ile anılan bir beylik kuracağa muvaffak olmuştur.(1308).Meh... Devamı »»»

BÂB-I ALİ « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu'nda sadrazamlık makam ve dairesine verilen ad. Eskiden genel olarak doğuda, halk işlerinin hükümdar saraylarının kapısında görülmesinden dolayı, Türk hükümdarlarının sarayları için kullanılan “kapı” sözü, Osmanlılarda “saray kapısı” anlamına gelmiş, sonraları bu deyim sadrazamların saray ve konakları hakkında kullanılmıştır. Yüksek kapı demek olan (Bâib-ı âli), Sadrazam sarayının kapısı ,onun sarayı ve tabiatıyla, burada görülen devlet ve hükümet işleri anlamında kullanılmıştır. Zamanla bu deyim, anlamını biraz daha genişletmiş, Osmanlı hükümetini, onun merkezini, idare ... Devamı »»»

BÂB-I ALİ BASKINI « Tarih

Balkan Savaşı sıralarında İstanbul' da yapılan bir hükümet baskım. Balkan Savaşı'nın yenilgileri üzerine, sadrazam Kâmil Paşa'nın başında bulunduğu hükümet, Londra konferansında teklif edilen barış şartlarını kabul ederek savaşa son vermek istiyordu. Böyle bir antlaşmaya taraftar olmayan İttihat ve Terakki partisi adına başta Enver ve Talât beylerle hatip Ömer Naci'nin bulunduğu birkaç yüz kişilik bir grup, kabinenin toplantı halinde bulunduğu Bâb-ı Ali'ye 23 Ocak 1913 te bir baskın yapmış birkaç kişi öldürülmüştür. Kâmil Paşa istifaya zorlanmış, onun yerine Mahmut Şevket Paşa'nın sadrazam olm... Devamı »»»

BABİL KULESİ « Tarih

Eskiden Babil'de yapılmış olduğu söylenen bir kule. İlk defa kimin tarafından yaptırıldığı bilinmiyorsa da adı Sümerce olduğundan (Sümerce adı: Eite-menanki: Yerin ve göğün temel taşı), ilk defa Sümerler zamanında var olduğunu gösterir. Tevrat'ın rivayetine göre, Nuh'u oğulları tarafından gökyüzüne ulaşmak için yapılmıştır. Tanrı bu kulede çalışanlara ayrı ayrı diller verdiği için herki birbirinin söylediğini anlamaz olmuş, bundan dolayı kule tamamlanamamış ve dil bundan çıkmıştır. Müslümanlıkta c bu kuleyi Nemrut'un gökyüzüne yükselerek Tanrının işlerine karışmak amacı ile yaptırıldığı ... Devamı »»»

BABİLLER « Tarih

M. Ö. 200 yıllarında Fırat nehri kıyılarındaki Babil şehrinde yaşayan Sâmi asıllı halk. Babil’liler, çeşitli sülâlelerin idaresi altında Mezopotamya'nın bu bölgesinde egemen olmuşlardır. Kaynaklara göre Babil'de 31 kral sülâlesi gelmiştir. Bunlardan en önemlileri, içinde Hamubi'nin bulunduğu sülâle ile, Kas hanedanı denilen III. Babil sülâlesi ve Yeni Babil sülâlesidir. Birinci Babil sülâlesinin kurduğu birinci Babil devleti, M.Ö. 2105 - 1806 yıllarında Babil devleti, M.Ö. 2105 - 1806 yıllarında Babil ve çevresinde egemen olmuştur. Sülâlenin kurucusu Samu Abum (Zin Mobolit) dur. En k... Devamı »»»

ABLUKA « Tarih

Bir şehrin, bir kalenin ya da bir limanın dışarıyla ilgisini kesmek suretiyle kuşatılması hali. Özellikle bir savaş sırasında denizden ve karadan yapılan ablukaların önemi büyüktür. Tarihte önem kazanmış ablukaları vardır. Bunlar arasında 1827 yılında Mora ayaklanması sırasında İngiltere, Fransa ve Rusya'nın Türkiye'ye uyguladıkları barış yolu ile abluka, İngiltere'nin 1803 - 1815 yıllımda Napoleon'un istila plânlarına engel olmak için İspanyol ve Fransız limanlarına uyguladığı abluka 1904 - 1905 yıllarında Japonlar'ın Port Arhur'e uyguladıkları abluka 1915-1918 yıllarında Almanya'nın İngi... Devamı »»»

BENİ AHMER « Tarih

İspanyada 1232-1492 yılları arasında hüküm süren müslüman devletlerin sonuncusu Muhammed-ül Ahmerdir. Emeviler devrinde islâm orduları Kuzey Afrika’yı aldıktan sonra 711 yılında İspanyaya geçmişler ve burada Endülüs Emevileri (756 - 1031) devletini kurmuşlardır. Bu devletin dağılmasından sonra İspanyada Tevâif-i Mülûk denilen birçok İslâm devletleri kurulmuştur. Bunlar arasında çeşitli savaşlardan sonra İber yarımadasının doğusunda ve güneyinde bulunan Beni Ahmer devleti gelişmiş ve ispanya Müslümanları tarihinde önemli roller oynamıştır. 260 yıl süren egemenlikleri sırasında Beni ... Devamı »»»

BAB-I ALİ « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu'nda sadrazamlık makam ve dairesine verilen ad. Eskiden genel olarak doğuda, halk işlerinin hükümdar saraylarının kapısında görülmesinden dolayı, Türk hükümdarlarının sarayları için kullanılan “kapı” sözü, Osmanlılarda “saray kapısı” anlamına gelmiş, sonraları bu deyim sadrazamların saray ve konakları hakkında kullanılmıştır. Yüksek kapı demek olan (Bâib-ı âli), Sadrazam sarayının kapısı ,onun sarayı ve tabiatıyla, burada görülen devlet ve hükümet işleri anlamında kullanılmıştır. Zamanla bu deyim, anlamını biraz daha genişletmiş, Osmanlı hükümetini, onun merkezini, idare ... Devamı »»»

BAB-I ALİ BASKINI « Tarih

Balkan Savaşı sıralarında İstanbul' da yapılan bir hükümet baskını. Balkan Savaşı'nın yenilgileri üzerine, sadrazam Kâmil Paşa'nın başında bulunduğu hükümet, Londra konferansında teklif edilen barış şartlarını kabul ederek savaşa son vermek istiyordu. Böyle bir antlaşmaya taraftar olmayan İttihat ve Terakki partisi adına başta Enver ve Talât beylerle hatip Ömer Naci'nin bulunduğu birkaç yüz kişilik bir grup, kabinenin toplantı halinde bulunduğu Bâb-ı Âli'ye 23 Ocak 1913 te bir baskın yapmış birkaç kişi öldürülmüştür. Kâmil Paşa istifaya zorlanmış, onun yerine Mahmut Şevket Paşa'nın sadrazam ol... Devamı »»»

BABİL KULESİ « Tarih

Eskiden Babil'de yapılmış olduğu söylenen bir kule. İlk defa kimin tarafından yaptırıldığı bilinmiyorsa da adı Sümerce olduğundan (Sümerce adı: Eite-menanki: Yerin ve göğün temel taşı), ilk defa Sümerler zamanında var olduğunu gösterir. Tevrat'ın rivayetine göre, Nuh'u oğulları tarafından gökyüzüne ulaşmak için yapılmıştır. Tanrı bu kulede çalışanlara ayrı ayrı diller verdiği için herki birbirinin söylediğini anlamaz olmuş, bundan dolayı kule tamamlanamamış ve dil bundan çıkmıştır. Müslümanlıkta bu kuleyi Nemrut'un gökyüzüne yükselerek Tanrının işlerine karışmak amacı ile yaptırıldığı s... Devamı »»»

BABÎL « Tarih

Fırat'ın doğu kıyısında eski Mezopotamya'nın en büyük şehirlerinden biri ve Babillilerin idare merkezi. Şehrin kurucusu bilinmemekle beraber şehri kuranların Sümer'liler olduğu sanılmaktadır. Eski çağların en büyük ve mamur bir şehri olduğu, bir buçuk milyon nüfusu barındırdığı söylenir. Babil'in asma bahçeleri, acaibi seb'a-i âlem'den biri olarak sayılır. ... Devamı »»»

BABİLLER « Tarih

M. Ö. 200 yıllarında Fırat nehri kıyılarındaki Babil şehrinde yaşayan Sâmi asıllı halk. Babil’liler, çeşitli sülâlelerin idaresi altında Mezopotamya'nın bu bölgesinde egemen olmuşlardır. Kaynaklara göre Babil'de 31 kral sülâlesi gelmiştir. Bunlardan en önemlileri, içinde Hamubi'nin bulunduğu sülâle ile, Kas hanedanı denilen III. Babil sülâlesi ve Yeni Babil sülâlesidir. Birinci Babil sülâlesinin kurduğu birinci Babil devleti, M.Ö. 2105 - 1806 yıllarında Babil devleti, M.Ö. 2105 - 1806 yıllarında Babil ve çevresinde egemen olmuştur. Sülâlenin kurucusu Samu Abum (Zin Mobolit) dur. En k... Devamı »»»

BAĞDAT EYÂLETİ « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu zamanında, bu imparatorluğa bağlı büyük idare bölgelerinden biri. Merkezi Bağdat şehri olarak kurulmuş olan bu eyalet, 18 Ocağa bölünmüştür. Bunlardan yedisi, tımar ve zeamet usulüne göre yönetilir geri kalan on biri de sancak beyleri tarafından idare edilirdi. Eyalette devamlı olarak 12.500 kişilik bir asker kuvveti bulunurdu. ... Devamı »»»

BAĞDAT PAKTI « Tarih

24 Şubat 1955 te Türkiye ile Irak arasında imza edilen bir antlaşma. Bu antlaşmaya sonradan İngiltere, İran ve Pakistan katılmışlardır. Bağdat Paktının birinci maddesinde “Taraflar, kendi güvenlikleri ve savunmaları maksadıyla işbirliği yaparlar. Bu işbirliğini tesirli kılmak için mutabık kalacakları tedbirler kendi aralarında hususî antlaşmaların konusunu teşkil eder” denilmektedir. Paktın altıncı maddesine göre de, pakta üye olan devlet sayısı dördü bulduğu zaman, bakanlar seviyesinde daimî bir konsey kurulacaktır. Pakta öbür devletlerin de katılması üzerine bu konsey, ilk toplant... Devamı »»»

BAKIR ÇAĞI « Tarih

Tarihte, madenler devrinin en eskisi. Bakır çağında, büyük ölçüde bakırdan yapılmış süs eşyaları kullanıldığı gibi Bakırdan yapılmış ok uçları, kama, balta, bıçak gibi âletlerin yanında, bilezik, gerdanlık gibi çeşitli süs eşyaları da kullanılmıştır. ... Devamı »»»

BALFOUR BEYANNAMESİ « Tarih

İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Balfour'un (1848 - 1930), 2 Kasım 1917 de İngiliz Siyonist federasyonu başkanı Lord Rothschil'e gönderdiği mektup. Bu mektuba göre İngiltere, Filistin'de kurulacak Yahudi Millî Devletini destekleyeceğine söz vermiştir. Bu mektupta şöyle denilmektedir: “İngiliz Krallık Hükümeti, Filistin'de Yahudi milleti için bir yurt kurmak fikrini sempatik karşılar ve bu gayenin gerçekleşmesini kolaylaştırmak için elinden gelen gayreti sarf edeceğini beyan eder”. Araplara karşı girişilen taahhütlerle bir tezat teşkil edip etmediği uzun yıllar tartışma konusu olan bu beyanname... Devamı »»»

BALKAN ANTANTI « Tarih

9 Şubat 1934 te Türkiye Romanya, Yugoslavya ve Yunanistan arasında Atina'da imzalanan pakt. Dört devletin Balkan sınırlarını garanti altına alan ve Balkanlar'ı büyük devletlerin nüfuzu altına girmekten kurtarmak amacı ile kurulan bir pakt. İlk yıllarda çeşitli meseleler karşısında bu dört devletin kollektif barışa olan bağlılığını göstermiştir. İtalya'nın Habeşistan'a saldırması ve Montreux antlaşması konularında faydalı teşebbüslerde bulunmuş; fakat bir taraftan Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya'da beliren iç meseleler bakımından bir taraftan da Orta Avrupa'da kuvvetlenmeğe başlayan Almanya ... Devamı »»»

BALKAN BİRLİĞİ « Tarih

Balkan devletleri arasında kurulan birlik, fikri, Fransız ihtilâli sonucunda, Balkan yarımadasında egemen olan Osmanlılar'a ve Habsburg İmparatorluğuna karşı uyanmağa başlayan millî duygular sonucu doğmuş, XIX.yüzyıldan itibaren Sırbistan'da ve Bulgaristan'da bu fikre taraftar bir çok devlet adamı çıkmıştır. Bu fikir, 1912 - 1913 yıllarında, Osmanlılar'a karşı siyasî ve askeri bir birleşme şeklinde yeniden bir canlılık kazanmış, fakat Balkan Savaşı'ndan sonra Balkan devletlerinin kendi aralarında savaşa tutuşmaları ile son bulmuştur. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Balkan devletl... Devamı »»»

BALKAN SAVAŞI « Tarih

Balkan devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu arasında meydana gelen ve iki safhaya ayrılan savaş (Ekim 1912-Eylüll913). Birinci safha : Çarlık Rusya'sı bir Balkan birliği meydana getirerek, Osmanlı imparatorluğu'nu Balkanlardan bir kuşatma altına almak istemiş, bu düşüncenin başarı kazanamaması üzerine, Osmanlı İtalyan savaşından istifade ederek Boğazlar üzerinden serbestçe geçebilmek teşebbüsünde bulunmuştur. Bu isteği de olmayınca, Balkan devletlerini Osmanlı İmparatorluğu üzerine saldırtmak teşebbüsüne geçmiştir. Balkan devletleri arasındaki en önemli anlaşmazlık olan ... Devamı »»»

BALTALİMANI ANTLAŞMASI « Tarih

Mustafa Reşit Paşa'nın Hariciye Nazırlığı sırasında 16 Ağustos 1838 de İngiltere ile imza edilen ticarî antlaşma. Mustafa Reşit Paşa'nın Baltalimanın daki yalısında imza edilen bu antlaşmadan başka Belçika, Fransa ve Rusya ile imza edilen antlaşmalar da vardır. Fakat en önemlisi, İngiltere ile imza edilen antlaşmadır. On maddelik olan bu antlaşmada, iki devlet arasındaki ticaret bağlantıları, İngiltere'nin ekonomik çıkarlarına uygun olarak düzenlenmektedir. ... Devamı »»»

BARBARLAR « Tarih

Eski Yunanlılar ve Romalıların, kendi medeniyetlerinin dışında kalmış olan milletlere verdikleri ad; medenileşmiş kaba ve zalim olanlar. Avrupa tarihinde III-VI. yüzyılları arasında bu filo Roma İmparatorluğuna saldıran Batı Roma İmparatorlarını deviren ve bu İmparatorluğun harabeleri üzerinde az çok devamlı devletler kuran milletler bu adla anılırlar. Bunlardan Avrupa’nın doğusuna yerleşmiş olan Hunlar Avrupalılarca barbar dünyasının en taşkın alem anları sayılmışlardır. ... Devamı »»»

BARIŞ KONFERANSI (Paris) « Tarih

29 Temmuz 1946 da başlayarak 16 Ekim 1946 da sona eren beş eski Mihver peyki devletle (Bulgaristan, Finlandiya, Macaristan, Romanya, İtalya) Müttefikler arasında yapılacak barış antlaşmalarının hazırlandığı konferans. Dört Büyük Dışişleri Bakanları Konseyi'nin (Amerika Birleşik Devletleri, Büyük Britanya,Fransa ve Sovyet Rusya) daha önce yaptıkları toplantılar, da, yirmi bir devletten ibaret Barış Konferansı'nın Paris'te Luxembourg sarayında toplanması kararlaştırılmıştır. Bu konferansın aldığı kararlara göre: İtalya, Trieste'nin milletlerarası bir bölge olmasını kabul edecek ve oniki adayı Yu... Devamı »»»

BASİRET GAZETESİ « Tarih

Bizde ilk çıkan gazeteler arasında günlük ve siyasî olanlarının önemlilerinden biri. Basiretçi Ali Efendi tarafından 1867 de imtiyazı alınarak 1869 da çıkarılmağa başlanmıştır. İlkin küçük boyda yayınlanmıştır.1870 savaşında Almanların tarafını tuttuğu için, Ali Efendi Bismarck tarafından Berline davet edilmiş ve kendisine bir makine armağan olarak verilmiştir.Bundan sonra Basiret gazetesi daha büyük boyda yayınlanmağa başlamış, fakat Basiretin ilk sayısı Ali Suavi'nin 1878 yılında giriştiği Çırağan baskını sırasında bir mektubunu yayınladığı için kapatılmıştır. ... Devamı »»»

BASTİLLE « Tarih

Fransız ihtilâli sırasında halk tarafından yıkılan Paris'in ünlü kale ve siyasî mahkûmlar zindanı. Fransa kralı Charjes V. tarafından 1369 da temeli atılmış ve 1382 de Charles VI. zamanında tamamlanmıştır. İki yüz yıl kadar kale olarak kullanılmış, sonraları bir devlet zindanı haline getirilmiştir. Bilhassa siyasî suçluların konulduğu bir yer olan Bastille, büyük Fransız ihtilâlinin başlangıç, tarihi olan 14 Temmuz 1789 günü Paris halkı tarafından zapt edilerek yıkılmış ve içindeki mahkûmlar serbest bırakılmıştır. ... Devamı »»»

BAŞKOMUTANLIK MEYDAN MUHAREBESİ « Tarih

Türk İstiklâl Savaşı'nda Yunan ordusunun tamamen yenilmesini ve savaşın zaferle sona ermesini, yeni Türk devletinin doğmasını sağlayan kesin sonuçlu meydan savaşı, Sakarya Meydan Muharebesinde işgalinden yenilgiye uğrayan Yunanlılar. Eskişehir Afyon hattına çekilmisler ve buraları tel örgülerle takviye ederek kesin bir savunma hattı kurmuşlardı. Sakarya Muharebesinden sonra durmadan devam eden hazırlıklar sonucu Türk Ordularının Başkomutanı Gazi Mustafa Kemal Paşa, Yunan ordusunu kesin bir yenilgiye uğratmak ve Türk topraklarının dışına çıka... Devamı »»»

BAŞKURT « Tarih

Ural dağlarında ve bu dağ sıralarında yaşayan Türklere verilen ad. Ülkeye Başkurdistan denir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetlerinden biridir. Merkezi Ufa şehridir. Nüfusu yaklaşık olarak 3 milyondur. Bu nüfusun yarısına yakınını Türkler meydana getirir. Moğol saldırısı devrinde Cuci Han'a kendi istekleri ile boyun eğmişler, X. yüzyılda Müslümanlığı kabul etmişlerdir. Uzun yıllar Çarlık hükümetinin boyunduruğunda kalmışlar, 1917 ihtilâlinde millî bir hükümet kurmuşlardır. Fakat 1919 da millî hükümet ile Sovyet kuvvetleri arasında yapılan savaşta yenilgiye uğradıklarından Sovyetlere bağlı olmuşlar... Devamı »»»

BATI AVRUPA BİRLİĞİ « Tarih

5 Mayıs 1955 te Brüksel antlaşması esaslarına uygun kurulmuş bir teşekkül. Brüksel antlaşmasında imzası olan devletler, bu teşekkülün üyeleridir. (Belçika ,Fransa, Lüksemburg, Hollânda, İngiltere, İtalya, Federal Almanya,) Yedi dışişleri bakanından meydana gelen bir konseyi vardır. Kuzey Atlantik Paktı Teşkilâtı'na (NATO) paralel olarak çalışır. ... Devamı »»»

BEDEVİLER « Tarih

Göçebe hayatı yaşayan ve çoklukla hayvan yetiştirmekle geçinen Araplar. Bedeviler çöllerde yaşadıkları gibi çöl yakınlarındaki bozkırlarda da yaşarlar. Deve, koyun ve keçi, yetiştirdikleri başlıca hayvanlardır. Çoklukla sütten yapılmış yiyeceklerle geçinirler. Et ve benzeri yiyecekleri ancak bayramlarda ve şenlik günlerinde yerler. Aşiret ve kabileler halinde yaşayan bedeviler, gelenek ve göreneklerine fazlaca bağlıdırlar. Bu sebeple aralarında sık sık kan gütme dâvaları olur. Fakat, zamanla yeni icatlardan faydalanmayı ihmal etmezler. Bu arada yay ve okun yerine tüfek kullanmayı tercih ederl... Devamı »»»

BEDİR SAVAŞI « Tarih

Peygamber Muhammed'in, hicretin ikinci yılında (Mart 624) Mekkeli'lere karşı kazandığı ilk savaş. Muhammed, Medine halkının yardımını sağladıktan sonra, Mekkeli'lerle arasında daha hicretin ilk yıllarında devamlı anlaşmazlıklar belirmiştir. Hicretin ikinci yılının ilk aylarında Müslümanlarla Mekke'liler arasında bir çarpışma olmuş, bu çarpışmada Kureyş'lilerin ileri gelenlerinden bir kaçı ölmüştür Bu çarpışmadan kısa bir zaman sonra, Kureyş'lilerden Ebû Süfyan 1.000 develik bir kervanla Suriye'ye hareket etmiş, fakat yolda Müslümanların hücumuna uğrayacağını haber alınca Mekke'lile... Devamı »»»

BELGLER « Tarih

Bir Kelt kavimi. Oturdukları yerler Seine, Marne, Ardennes, Aşağı Ren ve Kuzey Denizi arasında kalan bölgedir. Belg'ler hakkında ilk defa bilgi veren Caesar'a (Sezar) göre bunlar Germen asıllıdırlar ve Ren nehrini geçerek Galleri kovmuşlar ve onların yerlerine yerleşmişlerdir. Savaşçı bir kavim olan Belgler Caesar'la ve Romalılarla yapılan çeşitli savaşlarda yenilgiye uğramışlardır. Belglerin bir grubu M.Ö. 75 sıralarında Britanya'ya (İngiltere) göç etmişlerdir. ... Devamı »»»

BELGRAD BARIŞ ANTLAŞMALARI « Tarih

Osmanlı Devleti ile Avusturya ve Rusya arasında 18 Eylül 1739 tarihinde imza edilen antlaşmalar, 1733 te Lehistan kralı August II. ölümü üzerine tahta seçilecek kral yüzünden Osmanlı Devleti, Fransa, Rusya ve Avusturya arasında anlaşmazlık çıkmış, Fransa, Rusya'ya savaş açmış; bu savaşa, Rusya'nın yanında Avusturya da katılmıştır (1733). Fransa bu sıralarca Osmanlı Devletini de savaşa katmak istemiştir. İran savaşlarından yorgun çıkan Osmanlıların savaşa girmek için tereddüt ettikleri bu sıralarda (1736), Ruslar Azak kalesine hücum ederek almışlar, Kuburun ve Bahçesaray'ı tahrip etmi... Devamı »»»

BERAT « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu zamanında maaş bağlanması, unvan nişan, muafiyet ve imtiyaz verilmesi için devlet tarafından yazılarak ilgililere verilen belge, ferman .Beratlarda verilen vazifenin unvanın, imtiyazın adı maaş ya da geliri, vergisi, verilen kimsenin adı, bu beratın neden verildiği yazılıdır. ... Devamı »»»

BERBERLER « Tarih

Kuzey Afrika'da, Mısır'da batı sınırından Atlas Okyanusu kıyılarına kadar olan bölümde yaşayan kalabalık, eski bir kavim. Berberlerin yaşadığı kuzey Afrika'nın bu bölümüne “Mağrip” adı da verilir. Afrika'nın bu bölümüne tarih öncesi çağlarda gelen ve Sâmî asıllı oldukları söylenen Berberler kabile başkanlarının idaresi altında, bağımsız olarak yaşarlar. Müslüman olmalarına rağmen dinî esaslardan ayrı kan gütme öç alma gibi eski geleneklere bağlıdırlar. Çoklukla hayvan yetiştirmek, ekin ekmek gibi şeylerle uğraşırlar. Dağ ve orman bölgelerinde yaşayanlar avcı ve çiftçi, çöllerde yaşayanlar göçe... Devamı »»»

BERLİN ANTLAŞMASI « Tarih

Osmanlı Devleti ile Rusya, Almanya, Avusturya, Macaristan İngiltere, Fransa devletleri arasında 13 Temmuz 1878 tarihinde Berlin'de imza edilen antlaşma, 1877 de başlayan Osmanlı Rus savaşının Osmanlıların yenilgisi ile sonuçlanması üzerine Osmanlı Devleti 1878 Martında Ayastefanos Antlaşmasını imzalamak zorunda kalmışlardı. Osmanlı Devleti, Ayastefanos antlaşmasının bazı maddelerinin, bu arada savaş tazminatının değiştirilmesi için Rusya'ya serasker Rauf Paşanın başkanlığında bir heyet gönderilmişse de, 'Rus ya buna ret cevabı vermiştir. Bunun üzerine Osmanlı Devletinin bu zayıf durumun... Devamı »»»

BEYTÜLMAL « Tarih

Devlete ait hazine ve bu hazinenin bulunduğu bina hakkında kullanılan bir deyim. İslâm dünyasında Beytülmâl, İkinci Halife Ömer zamanında meydana getirilmiştir. Osmanlı Devletinin kuruluşunda da Kazasker Çandarlı Kara Halil'in fetvası üzerine savaş ganimetlerinden alınan beşte bir oranında bir malın beytülmâl'e konmağa başlaması ile kurulmuştur. Daha sonraları bu deyime Hazine-i Emîrîye, Hazine-i Padişahî, Hazine-i Hümayun, Hazine-i Devlet gabi çeşitli adlar verilmiştir. ... Devamı »»»

BİRLEŞİK KRALLIK « Tarih

İngiltere, Gal eyaleti, İskoçya ve İrlanda'dan meydana gelmiş eski bir siyasî birlik. Bu birlik 1 Ocak 1801 tarihinde kurulmuştur. Sık sık kanlı ayaklanmalara sahne olan İrlanda’yı Napoleon zamanında bir Fransız saldırısından kurtarmak amacı ile kurulan bu birlik, hiçbir ciddî sarsıntı geçirmeden 1921 yılına kadar davam etmiştir. 1916 yılından itibaren İrlanda'da, İrlanda'nın bağımsız bir devlet olması yolunda yapılan iç çarpışmalar, 1922 yılında, Biritanya'nın bir dominyonu olmak üzere, İrlanda Serbest Devletinin kurulması ile sonuçlanmıştır. Bu yeni devlet, 1933 te İngiltere tahtına bağlı... Devamı »»»

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER BEYANNAMEMESİ « Tarih

İkinci Dünya Savaşı'nın devam ettiği yıllarda 1 Ocak 1942 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri, Büyük Britanya, Sovyetler Birliği ve Çin'le birlikte Mihver devletlerine karşı çarpışan 22 devletin Washington'da imzaladıkları beyanname. Bu beyannamede imzası bulunan devletler, 1941 yılında imzalanan Atlantik Beyannamesi amaç ve prensiplerini esas olarak kabul ettiklerini, kötülük kuvvetlerine karşı ortakça savaşta bulunduklarına inanmış olduklarını beyan etmişlerdir. Sonradan bu beyannameye 21 devlet daha imza koymuştur. Türkiye de 21 Şubat 1945 tarihinde bu beyannameyi imzalamıştır. ... Devamı »»»

BİZANS İMPARATORLUĞU « Tarih

Roma İmparatorluğu'nun ikiye bölünmesinden sonra (395) bu imparatorluğun doğu bölümünde kurulmuş ve İstanbul'un Türkler tarafından alınmasıyla (1453) ortadan kalkmış bir devlet. Bizans İmparatorluğu'nun, Doğu İmparatorluğu, Doğu Roma İmparatorluğu, Bizans gibi adları da vardır. Aynı kanunlara bağlı olmasına ve aynı şekilde idare edilmesine rağmen Roma imparatorluğu'nun, batı ve doğu kısımları arasında M.S. I. yüzyıldan itibaren ayrılık belirtileri görülmeğe başlamış ve İmparator Büyük Theodosios'un ölümünden sonra (395) imparatorluğun iki oğlu arasında bölünmesi ile Roma İmparatorluğu ke... Devamı »»»

BOERLAR « Tarih

Güney Afrika'da, Hollânda aslından türemiş sömürgecilere verilen ad. Hollândalıların 1652 de Kap'ta yerleşmelerinden sonra meydana gelen bu topluluk, 1795 yılına kadar Hollândalılar tarafından idare edilmiş, 1806 yılında İngilizlerin eline geçmiştir. Fakat Boer'lar ile İngilizler arasında devamlı anlaşmazlık olmuş, bu anlaşmazlıklar, 1834 yılında İngilizlerin “esirliğin kaldırıldığını” ilân etmeleri üzerine daha da artmıştır. Bu tarihten başlayarak kitle halinde büyük göçler başlamış, bu göç edenler kuzeyde ve doğuda Natal, Transvaal, Orenje adlarında üç bağımsız Boer Cumhuriyeti kurmuşlardır.... Devamı »»»

BOGOTA KONFERANSI « Tarih

1948 Nisan ve Mayıs aylarında Amerika kıtasında bulunan devletlerin, Kolombiya’nın başşehri Bogota'da yaptıkları konferans. Bu konferans sonunda Amerika kıtasındaki devletler Pan Amerikan Birliğinin yerini tutmak üzere Amerikan devletleri teşkilâtını kurmağa karar vermişlerdir. Bir bölge birliği olan bu teşkilâtın kuzey güney ve orta Amerikada'ki devletlerden meydana gelmiş 21 üyesi vardır. ... Devamı »»»

BOĞAZLAR KOMİSYONU « Tarih

Boğazlar Bölgesinin ve Boğazlar rejiminin kontrolü için Sevr ve Lozan antlaşmaları ile kurulan ve Motrö antlaşması ile kaldırılan milletlerarası komisyon. Osmanlı imparatorluğunun bağımsızlığına son veren Sevr Antlaşması ile boğazlar, milletlerin serbestçe geçebileceği bir yer olmuş ve burasının kontrolü Osmanlı imparatorluğundan alınarak milletlerarası Boğazlar Komisyonuna verilmiştir. Fakat Sevr Antlaşmasının, Türk milletini gerçek olarak temsil eden Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilmemesi üzerine bu antlaşma ile kurulmasına karar verilen Boğazlar Komisyonu kurulamamış; Lo... Devamı »»»

BOĞAZLAR MESELESİ « Tarih

İstanbul ve Çanakkale boğazlarının milletlerarası uyacağı hukuk rejimi sebebiyle doğan meselelerin toplu adı. Osmanlı imparatorluğu, İstanbul'un Türkler tarafından alınış tarihi olan 1453 ten 1841 yılına kadar İstanbul ve Çanakkale boğazlarına tek ve mutlak olarak egemen olmuştur. Fakat Osmanlı İmparatorluğu'nun zayıflamağa başlaması ve toprak kaybetmesi üzerine, Karadeniz’e kıyısı bulunan memleketler çoğalmış ve bunlar, Akdeniz ve öbür ülkelerle olan temaslarını, serbestçe en kısa yol olan Boğazlardan yapmak yoluna gitmişlerdir. Bu meselelerin doğurduğu çeşitli anlaşmazlıklar s... Devamı »»»

BOSNA EYALETİ « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu'nun büyük yönetim bölümlerinden biri. Bosna, 1463 yılında Minnetoğlu Mehmet Bey tarafından fethedilmiş ve Rumeli Beylerbeyliğine bağlanmıştı. Sonraları, Osmanlı İmparatorluğu'nun Rumeli'de devam eden ve genişleyen fetihleri sonucu Bosna, 1595 yılında sekiz sancaklı bir yönetim bölümü olmuştur. ... Devamı »»»

BOSTANCI « Tarih

Osmanlı saray teşkilâtında, saray bahçelerinde, bağ ve bostanlarında, kayıkhane ve kayıklarında çalışan askerlere verilen ad. Bostancılar, Bostancı Ocağı adı verilen ocakta yetiştirilirlerdi. Bostancı Ocağı, İstanbul ve Edirne'de bulunuyordu. Bu ocağa, ilk zamanlarda, devşirme usulü ile seçilen acemiler alınırdı. Bunlar, genellikle Arnavut ve Boşnak çocukları idi. Fakat, sonraları, devşirme usulünün bozulması ile, Bostancı Ocağına alınan acemiler de, sözü geçen kimselerin tavsiyeleri alınmış ve zamanla bu ocak da bozulmuştur. Bostancılar, Osmanlı İmparatorluğunun ilk yıllarında savaşa da kat... Devamı »»»

BOŞNAKLAR « Tarih

Bosna'nın Türkler tarafından işgal edilmesinden itibaren Müslümanlığı kabul etmiş olan halkına verilen ad. Boşnaklar, Balkan kültürü çerçevesine girmekle beraber, İslâm kültürünün de kuvvetli etkisi altında kalmışlardır. Şehir ve kasabalarda oturanlar çoklukla el sanatçılığı ve ticaretle, köylerde oturanlar çiftçilik ve hayvancılıkla geçinirler. Boşnaklar, geniş ölçüde Türkiye'ye göç etmişlerdir. Bugün Türkiye'de tamamen Türkleşmiş olanlardan başka, dillerini ve geleneklerini halâ unutmayan 5000 kadar Boşnak vardır. Boşnaklar, Osmanlı İmparatorluğundan bu yana, Türk kültürüne ve Türk devletin... Devamı »»»

BOZKURT - LOTUS DAVASI « Tarih

Bozkurt vapurumuzun, Lotus adlı bir Fransız vapuru ile 2 Ağustos 1926 da Ege denizinde Sığrı açıklarında çarpışarak batması sonucu başlayan milletlerarası bir dâva. Bozkurt'un kaptanı ile beraber Fransız gemisinin kaptanının İstanbul'da Türk hükümeti tarafından tevkifi üzerine Fransa, bu karara itiraz ederek Fransız kaptanı, Türk hükümetinin tevkif etmeğe yetkisi olmadığını iddia etmiştir. Bunun üzerine Lahey Milletlerarası Adalet Divanına başvurulmuş, Mahmut Esat Bozkurt'un savunmamızı yaptığı bu dava Türk tezinin kazanması ile sonuçlanmıştır. ... Devamı »»»

BREST - LİTOVSK ANTLAŞMALARI « Tarih

Birinci Dünya Savaşı'nın son yılında bir taraftan Almanya, Avusturya Macaristan, Osmanlı İmparatorluğu ve Bulgaristan, öbür taraftan Sovyetler arasında imzalanan antlaşmalar. Birinci Dünya Savaşı'nın son yıllarında Rusya'da başlayan ihtilâl sonucu karışık tartışmalardan ve oyalamalardan sonra, bu devletlerle bir antlaşma imzalamak zorunda kalmış ve 3 Mart 1918 de Rusya ile öbür devletler arasında bir antlaşma imza edilmiş ve Rusya, bu savaştan yenilerek çıktığını kabul etmiştir. Bu antlaşmanın bizim için önemli olan tarafı, Rusya'nın Ardahan, Kars ve Batum sancaklarını “bilâ teehhür” Osmanlı... Devamı »»»

BRİTANYA İMPARATORLUĞU « Tarih

İngilizler tarafından kurulan, yedi deniz ve altı kıtaya yayılmış olan bir imparatorluk, XI. yüzyılda temelleri atılan ve XVI. yüzyılda gelişerek zamanımıza kadar gelen bu imparatorluk Birleşik Krallığın muhtar dominyonların çeşitli derecelerle Britanya Parlâmentosunun kontrolü altında bulunan siyasî ve coğrafî birliklerin bir araya gelmesi ile meydana gelen bir topluluktur. Bugün bu deyim yerine daha çok “Britanya Milletler Topluluğu - "The Britsh Commonwealth of Nations” deyimi kullanılmaktadır. Bugün yüzölçümü 34 milyon kilometrekare,nüfusu ise 667.043.528 dir. Merkezi Londra şehri olan Br... Devamı »»»

BUDİN EYALETİ « Tarih

Macaristan'ın Osmanlı egemenliğine giren bölümünde kurulmuş olan eyaletin adı. Merkezi Budin şehridir. Budin şehri (bugünkü Budapeşte şehrinin Buda bölümüne Osmanlılar tarafından verilen ad). 1526 yılında Kanunî Sultan Süleyman tarafından alınmış bu şehir, 1541 yılından itibaren Budin eyaletinin merkezi olmuştur. Budin 1686 yılında Avusturyalılarla yapılan savaş sonunda Avusturyalıların eline geçmiş ve 1699 Karlofça antlaşması ile Macaristan'da kalmıştır. Budin eyaleti, 1545 de 32 sancağa ayrılmıştır. İlk beylerbeyi Ramazanoğlu Uzun Süleyman Paşa'dır. Abdurrahman Abdi Paşa'ya kadar gelen 68... Devamı »»»

BULGARLAR « Tarih

Aslen Türk olan, biri Volga bölgesin de Türk olarak kalmış, öbürü Tuna güneyine inerek sonradan İslâvlaşmış iki halk topluluğu. Volga Bulgarları, VII - XV, yüzyıllarda bir Türk - Bulgar devleti kurmuşlardır. Bu devletin dağılmasından sonra Bulgar adı da ortadan kalkmış ve buralarda yaşayan bu Türkler bazen Kazan Türkleri, bazen Tatarlar adı ile anılagelmiştir. Tuna Bulgarları, çeşitli akınlar sonunda, Volga bölgesinden ayrılan Bulgarlardan meydana gelmiştir. Bunlar VII. yüzyılın ikinci yarısında Balkan yarımadasına gelmişler IX. yüzyıla kadar benliklerini korumuşlar, fakat İslâv toplulukları... Devamı »»»

BURGONDLAR « Tarih

IV. - VI. yüzyıllarda yaşamış bir Germen kavmi. Ren boylarında yerleşmişler ve bir krallık kurmuşlardır. 437 yılında, Hunlar'a karşı büyük bir yenilgiye uğramışlar, Frakların boyundurluğuna girmişlerdir. Fransa'nın Burganya bölgesi, onlardan kalmadır. ... Devamı »»»

BUZUL ÇAĞI « Tarih

Yeryüzünün birçok bölgelerinin buzullarla örtülmüş bulunduğu jeolojik çağlar. Yeryuvarlağı tarihinde büyük ölçüde buzullaşmalar Prekambrien, Kambriyum, Permo - Karbon Dördüncü zamandaki buzullaşmalardır. Buzul çağı, türlü düşüncelerle açıklanmak istenmiştir. Bunlar arasında yağışın artması ve sıcaklığın düşmesi gösterilen başlıca sebepler arasındadır. Tersiyer bitki ve hayvan toplulukları, buzullarla örtülmüş bulunan bölgelerde gerilemiş, silinmiş, birçok türler ortadan kalkmıştır. Buzulların gerilemesi sırasında da, bu bölgelerden buzsuz yerlere çekilmiş olan canlılar, çoklukla özelliklerini... Devamı »»»

BÜKREŞ ANTLAŞMALARI « Tarih

Türk tarihi ile ilgili olarak 1812, 1886, 1913, 1918 yıllarında Bükreş'te yapılan antlaşmalar. 1812 tarihinde yapılan antlaşma, Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında olmuştur. Bu antlaşma hükümlerine göre Besarabya ve Moldavya Rusya'ya bırakılmıştır. 1886 tarihinde yapılan antlaşma Bulgaristan'la Sırbistan arasında, 1885 tarihinde çıkan Bulgar - Sırp Savaşı sonunda imza edilmiştir. Bu antlaşma ile Bulgaristan Prensliği ile Sırbistan Krallığı arasında barış yeniden kurulmuştur. 1913 tarihinde yapılan antlaşma, İkinci Balkan Savaşını bitiren bir antlaşmadır. Bu antlaşma ile Meriç sınır ola... Devamı »»»

BÜVEYHOĞULLARI « Tarih

Güney İran ve Irak'ta 932 - 1055 yılları arasında hüküm sürmüş olan bir soy. Büveyhoğulları, önceleri İran'ın kuzeyindeki dağlık bölgelerde yaşarlarken, bunların lideri Ebu Suça Büveyh, Samani Devletinin yıkılmasından sonra Araplarla savaşa girişti. Büveyhoğulları, bu savaşları sonradan devam ettirdiler. Sonunda, Güney İran egemenliklerine geçti. Abbasî halifelerinin kuvvetlerini kaybetmelerinden yararlanarak, X. yüzyılda, Bağdat'a kadar ilerlediler ve Bağdat'ı işgal ettiler. Halifelere de dediklerini yaptırdılar. Fakat, Büveyhoğularının bu zalimce hareketlerinden bıkan halktan kuvvet alan A... Devamı »»»

BÜYÜK SELÇUK İMPARATORLUĞU « Tarih

Orta Asya’da bulunan Oğuz Türkleri' nin, Batıya doğru göç etmelerinden sonra, Hazar Denizinin güneyinde yerleşerek kurdukları ve kısa zamanda Maveraünnehir'den Basra Körfezine, Suriye, Yemen ve Anadolu'ya kadar geniş bir alan içine yayıldıkları İmparatorluğa Büyük Selçuk İmparatorluğu adı verilir. Büyük Selçuk İmparatorluğu 1040 - 1157 yılları arasında devam etmiştir. Kuruluştan önce: Oğuz Türkleri, Anayurtta kalan Türklerdendir. Oğuzlar, eski Hun Türkleri'nin bir kolu olduğu gibi, Göktürk Devleti'ni kuran Türklerin de bir koludur. Orta Asya'da Hun Türklerinin egemenliği sona erince, Oğuz Tü... Devamı »»»

CUMHURİYETİN İLANI « Tarih

Birinci Dünya Savaşından yenilgi ile çıkan Osmanlı Devleti bütün kudretini kaybetmiş, Anadolu yer yer düşmanlar tarafından istilâ edilmeğe başlamıştı. Yeni bir Türk Devleti kurmak ve anavatan topraklarını düşman istilâsından kurtarmak için 23 Nisan 1920 de Ankara'da toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi bu büyük işte, Mustafa Kemal'in büyük önderliği altında, üç yıllık bir süre içinde başarı kazanmış ve 30 Ağustos 1922 tarihinde kazanılan Başkumandanlık Meydan Muharebesi ile savaş durumuna son vermişti. Batılı devletlerle Lozan'da müzakerelerin devam ettiği sıralarda, Birinci Büyük Millet Mecl... Devamı »»»

CABER KALESi (Türk Mezarı) « Tarih

Suriye'nin kuzeyinde, Türkiye sınırına 100 kilometre kadar uzaklıkta eski bir kale harabesi. Osmanlı tarihçilerine göre Osmanlı İmparatorluğunun kurucusu Osman Beyin büyük babası Süleyman Şahın, Fırat nehrini geçerken boğulduktan sonra gömüldüğü yerdir. Abdülhamit II. zamanında burada Süleyman Şaha ait olduğu söylenen türbe yeniden yapılmış, İkinci Dünya Savaşından sonra Suriyenin Osmanlı sınırları dışında kalması üzerine, 1921 yılında Fransızlarla imzalanan bir antlaşma ile (Ankara itilâfnamesi) Süleyman Şahın kabri, Türk toprağı olarak sayılmış ve burada Türk bayrağı çekmek hakkı tanınmıştır... Devamı »»»

CAİZE « Tarih

Eski şairlerin yazdıkları övgüler karşısında aldıkları para ve armağan. Doğuda genel olarak çok revaçta olan caize vermek usulü, Osmanlılarda da yer etmiş, Osmanlı padişahları ve sadrazamları tarafından, övgü yazan şairlere çeşitti armağanlar, para verilmiş ve bazılarına da devamlı aylık bağlanmıştır. ... Devamı »»»

CANDAROĞULLARI « Tarih

Anadolu Selçuk Devleti parçalanırken, XIII. yüzyılın sonlarında Kastamonu dolaylarında kurulan Türk beyliği. Beylik, "İsfendiyaroğulları" adı ile de anılmaktadır. Beyliğin kurucusu, Kastamonu valisinin "candar" ı olan Şemseddin Yamandır. İlkin İlhanlı Devleti'ne bağlı bir uç beyliği durumunda olan Candaroğulları Beyliği, Şemseddin Yaman'ın ölümünden sonra yerine geçen oğlu Süleyman I. zamanında, Sinop ve Safranbolu'nun alınmasıyla sınırlarını genişletmiş, 1335 te İlhanlı Devleti'nin yıkılması üzerine tam bağımsızlığında kavuşmuştur. Kötürüm ünvanıyla anılan Celâleddin Bayazit (1336-1385) zam... Devamı »»»

CASABLANCA KONFERANSI « Tarih

İkinci Dünya Savaşı sırasında Amerika Birleşik Devletleri Cumhurbaşkanı Roosevelt ile İngiltere Başbakanı Churchill arasında 15 - 24 Ocak 1943 te yapılan konferans. İkinci Dünya Savaşı'nın Müttefikler lehine bir seyir takip etmeye başladığı bir sırada toplanan bu konferansta bütün askerî, siyasî ve iktisadî konular görüşüldükten sonra 26 Ocak 1943 te bir tebliğ yayınlanmıştır. Bu konferansta alınan başlıca kararlar şunlardır: 1 - Batı Avrupaya yapılacak asker çıkarmasının 1944 yılına bırakılması, 2 - Kuzey Afrika'dan sonra Sicilya'ya asker çıkarmak, 3 - Amerikan ordularının İngilter... Devamı »»»

CEBECİ OCAĞI « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu'nda Cebecilerin bağlı bulunduğu topluluğun adı. Padişah ve Sadrazamın sefere gittiği zamanlarda ya toplu olarak, ya da bir bölümü ile sefere katılırlardı. Ok, yay, kılıç, tüfek, kalkan, barut gibi, savaş silâhları, bu ocakta yapılırdı. Cebeci Ocağının en büyük subayı “Cebecibaşı” adı ile anılırdı. Cebeci Ocağı, Yeniçerilikle birlikte kurulmuş ve Yeniçeriliğin kaldırılması sırasında son bulmuştur. Üyeleri Yeniçeriler gibi savaş sırasındaki esirler arasında ya da devrisine çocuklarından alınır ve ocağında yetiştirilirlerdi. ... Devamı »»»

CELALİ AYAKLANMALARI « Tarih

XVI. ve XVII. yüzyıllarda Osmanlı Devletine karşı çıkan ayaklanmalara verilen genel ad. Celâli kelimesi, XVI, yüz yılda Mehdîlik dâvasıyla ortaya atılarak büyük bir isyan çıkaran Celâl ( -1519) adlı bir Türkmen dervişinden gelmektedir. Celâl'in adamlarına, taraftarlarına ve sonradan türeyen eşkıyalara “Celâli” unvanı verildiği için, XVI. ve XVII. yüzyıllarda Anadolu'da çıkan ayaklanmalar genel olarak bu adla anılırlar. Kanunî Sultan Süleyman'ın ölümün den sonra başa geçen padişahların çoğunun genç olması ya da devleti yönetecek kudrete sahip olmaması, Osmanlı Devletinin idare mekanizmasında b... Devamı »»»

CELAYİRLİLER « Tarih

Orta Doğuda Türkleşmiş bir Moğol devleti, Celâyirliler, XIII. yüzyıl ortalarında ilhanlılarla birlikte Orta Doğuya gelmişler, İlhanlı tarihi boyunca önemli roller oynamışlardır. Celâyirliler, İlhanlılarla birlikte Müslümanlığı kabul etmişler ve kendi dilleri yerine Türkçe konuşmağa başlamışlardır. Celâyirlilerin lideri Şeyh Hasan, 1333 tarihinde İlhanlılar tarafından Anadolu genel valiliğine tâyin edildi. 1336 tarihinde de bu vazifesinden aynla rak kendi başına bir devlet kurdu. Yeni kurulmuş olan bu devlet, Anadolu’nun doğu bölgelerinde geniş toprak sahibi oldu. Fakat, Timur'un Anadolu'ya d... Devamı »»»

CEMEL SAVAŞI « Tarih

İslâm tarihindeki ilk iç savaşın adı. Üçüncü halife Osman'ın 656 Haziranında öldürülmesi üzerine yerine Peygamber Muhammed'in amcasının oğlu ve damadı Ali'nin halife seçilmesi, Müslümanların ileri gelenlerinden çoğunu memnun etmemişti. Bunlardan biri olan Peygamber Muhammed'in eşi Ayşe, Ali halife seçilir seçilmez Mekke'de, öldürülen halife Osman'ın intikamını almak bahanesiyle halkı ayaklandırmaya çalıştı. Kısa bir süre sonra Zübeyr, Ömer'in oğlu Abdullah, Talha, Yemen valisi Ya'la, Bursa valisi Abdullah ve Emevilerden Mervan Bin Hakem Ayşe'nin etrafında toplandılar. Bunlar, taraftarlarıyla B... Devamı »»»

CENEVİZLİLER « Tarih

Osmanlılarca, Cenovalılara verilen ad. Cenovalılar, Ortaçağın sonlarına doğru, İtalya'daki öbür şehirler gibi cumhuriyet meydana getirmişlerdir. Kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber XI. yüzyılın sonlarına doğru olduğu bilinmektedir. Gemicilikte kısa zamanda ileri gitmişler, Haçlı Seferlerinin etkisi ile gelişen ticaretten faydalanarak İspanya ve Afrika kıyıları boyunca ve Karadeniz kıyılarında sömürgeler kurmuşlardır. Böylece Ortaçağ'da denizcilik ve ticarette büyük başarı kazanmışlar, Osmanlı İmparatorluğu ile çoklukla dostluk içinde devam eden bir münasebet kurmuşlardır. Cenevizl... Devamı »»»

CERBE DENİZ SAVAŞI « Tarih

Türk donanması ile İspanya, Cenova Floransa, Papalık, Malta, Sicilya, Monako, Napoli devletlerinin birleşik donanmalları arasında 14 Mayıs 1560 tarihinde, Cerbe adası civarında (Afrika'nın kuzey kıyılarına iki kilometre uzaklıkta ve şimdi Tunus Cumhuriyetine bağlı bir ada)yapılan bir deniz savaşı. Savaş Batı Akdeniz'deki Türk deniz egemenliğine son vermek, Türklerin elinde bulunan Trablusgarp'ı almak amacıyla,İspanya Kralı Filippe II. nin teşebbüsüyle açılmıştır. 14 Mayıs 1560 günü başlayan ve üç gün, üç gece aralıksız devam eden savaş sonunda başta İspanyol filosu olmak üzere müttefik do... Devamı »»»

CEZAYİR-İ BAHRİ SEFİD EYALETİ « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu'nda, XIX. yüzyıla kadar Kaptanpaşalığın idaresinde olan bir idare bölümü. XVII. yüzyıl başlarında Gelibolu, Eğriboz, İnebahtı, Karlıeli, Mizistre, Rodos, Midilli, Kocaeli, Biga, Sığla, Sığacık Sakız, Nakşe, Mehdiye sancaklarından meydana gelmiştir. Zamanla toprak kaybının olması yüzünden, bu eyalet değişmelere uğramış ve XIX. yüzyılın ortalarında Kıbrıs, Rodos, İstanköy, Sisam, Sakız, Midilli , Limni ve Bozcada sancaklarından ibaret kalmıştır. Daha sonraları eyalet değişikliklere uğramış, Kıbrıs'ın 1878 de İngilizlere, Rodos ve Oniki Adanın, Trablusgarp savaşında (1911) İ... Devamı »»»

CİLALI TAŞ DEVRİ « Tarih

Tarih öncesi devirlerin ikincisi. Tarih öncesi devirlerinde insanlar yarı vahşi halde yaşayarak, bir taraftan iklim şartları, bir taraftan da yırtıcı hayvanlarla uğraşmak zorunda kalmışlardır. Böyle bir zorunluk sonucu toplulukları meydana getirmişler ve ilk medeniyetlerini kurmaya başlamışlardır. Çakmak taşından ve sert taşlardan çeşitli araçların yapıldığı bu devir tarih öncesi devirleri {Yontma Taş Devri = Paleolithique) dir. Yontma Taş Devrinden uzun zamanlar sonra, yeryüzündeki iklimin değişmesi ve daha ılıklaşması, insanların topluluk hayatlarının daha canlılık kazanmaya başlaması s... Devamı »»»

CÜCENLER « Tarih

372 - 556 yılları arasında Orta Asya'da büyük bir devlet kuran Türkler. Cücenler devleti, Kore'den Hazar Denizine kadar uzanan geniş bir alan içinde kurulmuştur. En ünlü hükümdarlar Tulün zamanında Cücenler devleti, en geniş sınırları içinde en parlak zamanını yaşamış; çeşitli iç kargaşalıklar yüzünden 556 tarihinde son bulmuştur. ... Devamı »»»

CÜLUS BAHŞİŞİ « Tarih

Osmanlı padişahlarının, tahta çıkışlarında sadrazamdan başlayarak devlet ileri gelenlerine, ulemaya ve kapıkulu ocaklarına kanuna göre belli miktarlar üzerinden verdikleri bahşişe verilen ad. Cülus bahşişi verilirken divan toplanır ve para ulufe gibi dağıtılırdı. İlk olarak 1389 da Kosova savaş meydanında tahta çıkan Yıldırım Bayezit'in kapıkulu askerine ve ulemaya bahşiş vermesi ile cülus bahşişi başlamıştır. Zamanla kanunlaştırılan bu usul gereğince (Fâtih devri) tahta çıkan padişahın “Kullarının bahşiş ve terakkileri makbulümdür verilsin” demesi ve bu sözün asker tarafından işitilmesi âdet ... Devamı »»»

ÇAĞATAY İMPARATORLUĞU « Tarih

Cengiz İmparatorluğunun bölümlerinden bir devlet. Cengiz Han'ın ölümünden önce imparatorluğunu oğulları arasında bölmesinden doğan bu devlet, Doğu ve Batı Türkeli ile Doğu Iran yörelerini içine almakta idi. Fakat, Cengiz'in oğullarından Çağatay'a verilmiş olmasına rağmen, Çağatay Han, bu yeni devlete hükümdarlık etmemiştir.Esasen bu yeni devletin kuruluşu, Çağatay Han'ın ölümünden 28 - 30 yıl sonra olmuştur. Kara - Hülâgû ile Çağatay Han'ın oğullarından Yesü Mengü, Çağatay “ulusunun” ilk başlarıdır. Cengiz İmparatorluğunun iç düzenini bozan ayaklanmalardan s... Devamı »»»

ÇALDIRAN MEYDAN MUHAREBESİ « Tarih

Yavuz Sultan Selim ile İran'da bulunan Safevî Devleti'nin hükümdarı Şah İsmail Safevî arasında 23 Ağustos 1514 tarihinde Çaldıran'da yapılan büyük meydan muharebesi. Şah İsmail'in yenilgiye uğradığı Çaldıran Meydan Muharebesinin başlıca sebepleri arasında, a) XVI. yüzyıl başlarında Anadolu'da ve İran'da İki kuvvetli devlet durumunda olan Osmanlı imparatorluğu ile Safevî Devleti'nin arasında Doğu Anadolu'nun sırır ülkesi olması ve buralarının İki devletten biri tarafından ele geçirilmek zorunluluğu: b) Sünnilik - Şiîlik gibi mezhep ayrılıklarının bu yörelerde belirmesi ve Şiîlik'in buralarda ya... Devamı »»»

ÇANAKKALE SAVAŞLARI « Tarih

Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıç yıllarında, Müttefik kuvvetlerin. Çanakkale Boğazını ele geçirmek ve İstanbul'a kolaylıkla ulaşabilmek için, Türk kuvvetleriyle Çanakkale Boğazında ve Gelibolu yarımadasında yaptıkları savaşlar. Çanakkale savaşları düşmanın yokedilmesi ve denize dökülmesi ile bitmemiş olmakla beraber, düşman büyük yenilgiye uğramış ve boğazlar, Türk egemenliği altında kalmıştır. Çanakkale savaşları, başlıca iki bölümde olmuştur: a) Doğrudan doğruya Çanakkale Boğazını yarmak için Müttefik kuvvetleri ile yapılan savaşlar, b) Denizden yarmak bir sonuç vermeyince karadan hücum ... Devamı »»»

ÇATALCA MÜDAFAASI « Tarih

Balkan Savaşı'nın (1912) birinci safhasında, Türk ordusunun, Bulgarların saldırılarına karşı Çatalca müstahkem mevkiinde yaptığı müdafaa. Balkan devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu arasında başlayan Balkan Savaşı Türk ordusunun idaresizliği yüzünden, Balkan devletlerinin zaferi ile son bulmuş; Osmanlılar, Balkanlardaki Türk ülkelerinden çoğunu terk etmek zorunda kalmışlardır (Balkan Savaşı'nın birinci safhası). Fakat Balkan devletleri arasında çıkan bir anlaşmazlık üzerine, Osmanlılar, bu fırsattan istifade ederek, kaybedilen şehirlerin bazılarını yeniden ele geçirmişlerdir. (Balkan Savaşı'n... Devamı »»»

ÇERKEZ ETHEM AYAKLANMASI « Tarih

Kurtuluş savaşı yıllarında Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümetine karşı olan ve “Çerkez Ethem” adlı bir birliğin komutanı tarafından çıkarılan ayaklanma (1920-21) T.B.M.M. Milis kuvvetleri halinde düşmanla yer yer savaş eden birlikleri muntazam ordu birlikleri haline getirmek için gerekli teşebbüslere geçmiştir. Bu birliklerden hemen hepsi Türkiye Büyük Millet Meclisinin muntazam ordu kadrosu içine girdikleri halde “Kuvayi Seyyare” adı altında çalışan birliğin komutanı Çerkez Ethem ordunun dışında ve bağımsız olarak çalışmak hususunda ısrar etmiştir. Çerkez Ethem, millî hareketin başladığı s... Devamı »»»

ÇERKEZLER « Tarih

Kafkas dağlarının kuzey ve batı taraflarında tarihin bildiği en eski zamanlardan beri yaşamış ve değişik adlar almış olan Çerkezler beyaz ırkın en biçimli en güzel örneklerini ihtiva eden halk topluluğudur. Asıllarının ve dinlerinin kaynağı hakkında kesin bilgi yoktur. İslâmlığın Kafkas yönlerine kadar yayılması üzerine Müslüman olmuşlardır. Hiç bir zaman büyükçe bir devlet kurmamakla beraber Kafkasya’yı alan devletlerle de boyun eğmemişlerdir. Son yüzyıla kadar kendi başlarına ve geleneklerine bağlı olarak yaşamışlardır. Abdülhamit I.zamanında Osmanlılar Küçük Kaynarca antlaşmasıyla Kırımı ka... Devamı »»»

ÇEŞME SAVAŞI « Tarih

7-9 Temmuz 1770 tarihinde Çeşme limanında bulunan Osmanlı donanmasının Rus donanması tarafından yenilgiye uğratıldığı deniz felâketi. İngilizlerin de yardımını alarak Baltık denizinden hareket eden Rus donanması Çeşme limanına gelerek kabiliyetini kaybeden Osmanlı donanmasını büyük bir yenilgiye uğratmış ve donanmanın hemen bütün gemilerini yakmışlardır. Bu felâketten yalnız Cezayirli Hasan Paşa üstün kahramanlıkları ille kurtulmak imkânını bulmuş Rus Amiral gemisini yakmış ve ağzında kılıcı yüzerek ve yaralı olduğu halde kurtulabilmiştir. Çeşme deniz muhaberesi, Osmanlıların Akdenizdeki egem... Devamı »»»

ÇIRAĞAN VAKASI « Tarih

20 Mayıs 1878 tarihinde Ali Suavi'nin 500 kadar Rumeli muhaciri ile birlikte, Murat V.'i tekrar tahta çıkarmak amacı ile Çırağan Sarayında çıkardığı ayaklanma. Abdülhamit'in tahta çıktığı ilk yıllarda Ali Suavi yazdığı yazılar ve taşkın hareketleri sebebi ile Abdülhamit II. nin dikkatini çekmiş ve son vazifesi olan Mektep Sultani müdürlüğünden 1877 tarihinde uzaklaştırılmıştır. Altı ay kadar işsiz kalan Ali Suavi, Murat V.'i tekrar tahta çıkarmak için gizli bir cemiyet kurmaya çalışmış ve 500 kadar Rumeli muhaciriyle birlikte Çırağan Sarayında göz altında bulunan Murat V.'i almak için Çırağan ... Devamı »»»

ÇİNGENELER « Tarih

Göçebe halinde yaşayan bir kavmin adı. Hindistan'dan çıktıkları sanılmaktadır. Hindistan'dan çıktıktan sonra Afganistan, İran ve Erivan'da bulunmuşlar, XIV. yüzyılda Korfu ve Girit'te gözükmüşler ve 1370 tarihinden itibaren de Avrupa’ya yayılmışlardır. Bir bölümü de Suriye yolu ile Afrika'ya gitmiştir. Sayıları tam olarak bilmeye imkân yoksa da, bütün dünyadaki çingenelerin 4-5 milyon olduğu sanılmaktadır. Çingeneler fala, muskaya çok inanırlar. Onların inanışına göre tabiat üstü kuvvete ya kendileri sahip olmuşlardır ya da annelerinden gelmiştir. Devamlı olarak göçebe halinde ya. sadıkları... Devamı »»»

ÇİVİ YAZISI « Tarih

Sümerler tarafından icat edilmiş bir yazı sistemi. Sümerler ilkin fikirlerini resimle anlatmışlar, zamanla bu resimleri düz çizgilerle göstermeğe başlamışlardır. M. Ö. 300 yılında yaygın bir yazı şeklini alan çivi yazısı, ucu sivri ve üç köşeli bir kalemle çamur ya da taş levhalar üzerine oyulmak suretiyle yakılmıştır. Çiviye benzer çeşitli şekillerden ibaret bir yazıdır. Daha sonraları Asurlular, Elâmlılar, Hititler ve Persler tarafından kullanılmıştır. Bu yazı sistemi M.Ö. birinci yüzyıla kadar kullanılmış bu tarihten sonra Fenike yazısı kullanılmağa başlamıştır. ... Devamı »»»

ÇUHADARAĞA « Tarih

Osmanlı sarayında padişaha hizmet edenlerden bir sınıfın başı.Çuhadarağa, padişaha ait kaftan ve kürklerle öbür eşyaları korur, bayram günlerinde halka padişah adına para serper, alaylarda ata binerek hükümdarın arkasından giderdi. Çuhadarağalar arasında sonradan devlet hizmetine alınanlar beylerbeylik rütbesi ile eyâlet valilikleri verdiği gibi, vezir olanlar da vardır. ... Devamı »»»

DANİŞMENTLİLER « Tarih

Danişment Ahmet Gazi tarafından, merkezi Sivas olmak üzere 1071 tarihinde kurulmuş Türk devleti. Alp Aslan'ın emîri Danisment, Malazgirt Meydan Muharebesinden sonra, Bizanslılara karşı savaşa devam etmiş ve büyük başarılar kazanmıştır. Gösterdiği yararlıklara bir armağan olmak üzere bu yerlerin yönetimi kendisine verilmiştir. Böylece, 1071 tarihinde merkezi Sivas olmak üzere devletini kurmuş ve Bizanslılarla yaptığı savaşlar sonucu Kayseri, Tokat, Amasya, Çorum ve Kastamonu yu ele geçirmiştir. Danişment Ahmet Gazi'nin ölümünden sonra devlet kendi sülâlesinden gelenler tarafından yönetilmiş ve ... Devamı »»»

DEMİR ÇAĞI « Tarih

Tarihten önceki protohistorique devirlerin son zamanlarına verilen ad. Kuzey ve Batı Avrupa'da bu çağ, Milâttan önce birinci bin yılında tesadüf eder. Bu devirde demir sanayi yüksel bir dereceye ulaşmıştır. Bu devrin başlangıcı Kelt medeniyetinin geliştiği ve yayıldığı zamanlara rastlar ve Romalıların istilâsına kadar sürer. ... Devamı »»»

DEVŞİRME « Tarih

Yeniçerin ocağında, Hıristiyan çocuklarından alınacaklar toplama işi ve bu şekilde ocağa alınan askere verilen ad. Devşirme usulü Yeniçeriliğin kurulması ile büyük gelişmeler kazanmıştır. İlk zamanlarda yeniçeri olacak delikanlılar, savaşlarda ele geçirilen esirler arasında beşte bir olarak seçilen gençlerden ayrılmak suretiyle alınır, ve bunlara “pençik oğlanı” denirdi Devşirme Kanunu Murat II. zamanında yapılarak ilkin Rumeli’ye, sonraları Anadolu’ya tatbik edilmiştir.Devşirmeler ordunun gösterdiği ihtiyaca göre, üç, beş ya da yedi yılda bir yapılırdı. Sekiz ile yirmi yaş arasında olan ve te... Devamı »»»

DİVANI HÜMAYUN « Tarih

Osmanlı împaratorluğu'nda, padişah sarayında toplanan ve şimdiki Bakanlar kurulu gibi memleketin önemli işlerini gören, bu arada müracaat dilekçelerini de kabul ederek bir çeşit yüksek mahkeme vazifesi de gören müesese. Divanı Hümayun, Topkapı sarayındaki Kubbealtı dairesinde toplanırdı. Kuruluğu, 1467 yılından sonradır. Devletin ilk zamanlarında devlet işleri ya doğrudan doğruya padişahlar tarafından ya da sadrazamlar tarafından görülürdü. Fakat İstanbul'un alınmasından sonra, devlet işlerinin çoğalması, böyle bir divanın kurulmasını gerekli kılmıştır. Fatih Sultan Mehmet zamanında başlam... Devamı »»»

DULKADİROĞULLARI « Tarih

Maraş ve Elbistan yöresinde 1335 - 1521 yılları arasında hüküm süren bir Müslüman Türk devleti. Cengiz zamanında Anadolu'ya göçen bir Türkmen aşiretinden olan Dulkadır Bey tarafından kurulmuştur. Dulkadır'in oğlu Zeynettin Karaca Bey, Selçuk devletinin son bulması üzerine Maraş ve Elbistan'ı ele geçirerek Dulkadıroğulları beyliğini kurmuştur.Yavuz Sultan Selim'in Mısır'ı almasından sonra Osmanlıların himayesine girmişler, fakat Dulkadır beyi Ali Bey'in Ferhat Paşa'nın telkinleri ile Kanunî Süleyman tarafından öldürülmesi üzerine Osmanlı imparatorluğunun egemenliğine girmiştir. ... Devamı »»»

DÜNYA SAVAŞI , Birinci « Tarih

1 Ağustos 1914 te başlayan ve 11 Kasım 1918 tarihinde sona eren savaş. Buna göre ,dört yıl üç ay onbir gün sürmüştür. Avrupa'da başlamış ve Avrupa'da sona ermiş bir savaştır. Avrupa dışında, fazla önemli olmamakla beraber denizlerde ve Asya ile Afrika'daki Almanya sömürgelerini elde etmek amacı ile yerel olarak yapılmıştır. Daha çok Avrupa'da geçmesine rağmen, bütün dünya devletlerinin katılması ile yapıldığı için “Dünya Savaşı” adı ile anılır. Birinci Dünya Savaşı olmasının sebebi de, 1939 da, savaştan daha büyük yeni bir savaşın, İkinci Dünya Savaşı'nın başlaması olmuştur. Birinci Dünya Sav... Devamı »»»

DÜNYA SAVAŞI , İkinci « Tarih

1 Eylül 1939 da başlayan ve 15 Ağustos 1945 te sona eren savaş. Buna göre, beş yıl on bir ay on beş gün sürmüştür. Savaş Avrupa'da başlamış, Afrika’nın kuzeyinde ve Uzak Doğu'da devam etmiş, ilkin Afrika'da, sonra Avrupa'da, en sonunda da Uzak Doğu'da sona ermiştir. Bu arada denizlerde ve havalarda yapılan savaşlar da şiddetli olmuştur. Birinci Dünya Savaşı gibi, bütün dünya devletlerinin katıldığı bir savaş olduğu için «Dünya Savaşı» adı ile anılır. İkinci Dünya Savaşı'na, bir yanda Almanya, İtalya, Japonya ve bunlara katılan devletler; öbür yanda İngiltere, Fransa, Amerika Birleşik Devletle... Devamı »»»

FATİMİLER « Tarih

Afrika'nın kuzeyinde büyük bir Müslüman Şiî devleti kurmuş olan soyun adı. Fatimilerin kurduğu bu devlet, 910 yılında, Aglebîlerin saltanatının yerine geçmek üzere Ubeydullah tarafından kurulmuştur. Fatımîler, soylarının Peygamber Muhammed'in kızı Fatımatüzzehra'dan geldiğini iddia ederler. Afrika'nın kuzeyinden Hicaz'a kadar olan ülkeleri, Suriye, Mekke, Medine, Malta ve Sicilya'yı devletin sınırları içine katmışlardır. Fatimîler, 1171 yılında Salâhaddin Eyyubî'nin saldırışı üzerine tarih sahnesinden çekilmişlerdir ... Devamı »»»

FENİKELİLER « Tarih

Suriye kıyılarında, Lübnan dağları etekleriyle Akdeniz arasında uzanan dar bir şerit halindeki bölgede M.Ö. 2500 yıllarında yerleşmiş olan Samî asıllı ırk. Bunlar, kendilerini “Kanan” diye anarlardı. Fenike adının Mısır dilindeki “Fenkhu” sözünden (Bu kelime Köle anlamına gelmektedir) gelme olduğu sanılmaktadır. M. Ö. XVI. yüzyılında Fenikeliler, Samî Amurru'ların kültürlerinin etkisi altında kalan ve onların dillerinden mey dana getirdikleri yeni bir lehçe ile konuşan gemici ve tüccar bir millet halindedirler. Yaşadıkları siteler, denize doğru fırlamış burunlarda kurulmuş köysüz liman şehirl... Devamı »»»

FERMAN « Tarih

Eskiden padişahlar tarafından verilen yazılı emir. Fermanlar, her hangi bir işin yapılması, bir kimseye valilik serdarlık gibi büyük vazifelerin nişan, rütbe ve çeşitli imtiyazların verilmesi üzerine tanzim olunurdu. Fermanlar, “divanî” denen yazı ile yazılır ve başlarında padişahın “tuğrayı hümayun” denen tuğrası bulunurdu. Bir fermanı şu şekilde düzenlenirdi : 1 - Ferman kelimesi yazılır, 2 - Fermanın çıkarıldığı kimsenin adı, memuriyeti ve özellikleri bulunur, 3 -Fermanın amacı ne için verildiği, emredilen işin özelliği bulunur. 4 - Bu işi yapılması için dua ve övgülü sözler ya da ge... Devamı »»»

GOTLAR « Tarih

Germanya'da, Almanlardan önce yaşamış olan bir kavim. İsveç kıyılarındaki adalardan ilkin Vistül ırmağınla denize döküldüğü yerlerde yerleşmişlerdir. Orta Avrupa'ya giden bölüm, Doğu Gotlanni (Ostrogot) meydana getirmişler, güneye inenler de Roma'ya kadar ilerleyerek Batı Gotlarını (Vizigotlar) meydana getirmişlerdir. Ostrogotlar Karadeniz kıyılarında ve Tuna'nın kuzeyinde bir krallık meydana getirmişlerdir. Ancak doğudan gelen Hunlarm baskısı altında batıya çekilmişler ve Roma'ya sığınmışlardır. Vizigotlar, Orta Avrupa'da önemli bir krallık meydana getirmişler kralları Alarik (396-410) ... Devamı »»»

GAZNELİLER « Tarih

Müslüman Türk devleti. İlki Alp Tekin adlı bir Türk köle tarafından kurulmuştur. Afganistan'daki Gazne şehrini başşehir yapmış oldukları için devlet bu adla anılmaktadır. Samanoğullarının hassa ordusuna mensup Türk askerlerinden olan Alp Tekin ( - 963), Horasan valisi iken Mansur'un hükümdar olması üzerine Horasan'dan ayrılmak zorunda kalmış, 962 de Gazne şehrine gelerek Gazneliler Devletini kurmuştur. Bir yıl sonra ölen Alp Tekin'den sonra gelen üç hükümdar, Gazneliler Devletini fazla geliştirememişlerdir. 977 yılında tahta Alp Tekin'in kölelerinden olan Sevüktekin geçmiştir. Gaznelilerin ön... Devamı »»»

GERMİYANOĞULLARI « Tarih

Batı Anadolu'da Selçuklu Devleti'nin yıkıldığı sıralarda batıya doğru gelişen Türk fetihlerinin meydana çıkardığı Anadolu beyliklerinden biri. Germiyanoğulları, Selçuklu Devleti'nin emirlerinden olduğu sanılmaktadır. 1300 yıllarına doğru Yakup Bey tarafından kurulmuş, tur. Yakup Bey'den sonra gelen oğlu Mehmet Bey ve Süleyman Şah, beyliklerinin kuruluşu sırasında çeşitli kargaşalıklarla uğraşmışlar, Germiyanoğulları beyliği, İkinci Yakup Bey'in Yıldırım Bayezit tarafından yakalanarak esir edilmesi üzerine son bulmuştur. Ancak, Ankara Savaşı yenilgisinden sonra Yakup Bey, yeniden beyliğinin ba... Devamı »»»

GÖKTÜRK DEVLETİ « Tarih

Orta Asya'da Türklerin kurduğu büyük bir devlet. Göktürk Devletinin kurucusu Oğuz'lardır. Oğuzlar, Altay ve Tanrı Dağları dolaylarında Cucenlere bağlı olarak yaşarlarken, ayaklanmışlar ve bağımsız bir devlet kurmuşlardır. Bundan sonra Göktürk'lerin başkanı Bumin, bütün Türk boylarına “Kağan” seçilmiştir (552). Bumin Kağan, Göktürk Devletinin kuruluşunda kendisine büyük yardımları dokunan kardeşi İstemi'yi batı sınırlarında oturan Türkler üzerine genel vali yapmış, böylece Göktürkler, Doğu ve Batı olmak üzere İki devlet haline gelmişlerdir. Gök Türkleri Bumin Kağan'dan sonra yerine gelen Moğ... Devamı »»»

HAÇLI SEFERLERİ « Tarih

Ortaçağda Kudüs ve Filistin'i Müslümanların elinden kurtarmak ve Müslümanlığın kudretini ezmek amacı ile papanın yöneticiliği altında Avrupalı hükümdar ve derebeylerinin komutanlığında, toplanan Hıristiyan ordularının yaptıkları seferlere verilen ad. Bu seferlere "Haçlı seferleri" ya da “Ehli Salib Muharebeleri” denmesinin sebebi, bu ordular mensuplarının, elbiselerinde büyük kırmızı haçlar dikmelerinden ileri gelmektedir. Başlıca 8 Haçlı Seferi vardır. Sebepleri: Haçlı Seferlerinin en önemli sebebi, Hıristiyanlığın kutsal şehri Kudüs'ün alınmasıdır. Bundan başka Selçuklular taraf... Devamı »»»

HAÇOVA MEYDAN MUHAREBESİ « Tarih

26 Ekim 1596 tarihinde Avusturya ve Macaristan kuvvetleri ile Osmanlı kuvvetleri arasında yapılan meydan muharebesi, Avusturya imparatoru Rodolph II. nin, “Türk çanı” âdetini koyarak kiliselerde Türklerin aleyhine konuşmalar yaptırması, yapılan sınır çarpışmalarının birinde Bosna valisi Hasan Paşanın şehit düşmesi üzerine, sadrazam Sinan Paşa Avusturya üzerine yürümüş ve Eğri kalesi, padişah Mehmet III. ün de katıldığı bir seferde Osmanlıların eline geçmişti. Düşman kuvvetleri, bu kayıpları üzerine ilerlemelerine devam etmişler, bu durum karşısında bir meydan muharebesi vermek zorunluluğu kend... Devamı »»»

HADIMAĞASI « Tarih

Osmanlı padişahlarının saraylarında ve büyük konaklarda haremle selâmlık arasında hizmet gören ve çoklukla küçük yaşlarda hadım edilmiş zencilerden olan erkek hizmetçiler. ... Devamı »»»

HAMİTOĞULLARI BEYLİĞİ « Tarih

Güneybatı Anadolu'da, Selçuklu Devleti'nin yıkıldığı sıralarda meydana çıkan Anadolu beyliklerinden biri. Hamitoğulları Beyliği, Uluborlu, Eğridir, Yalvaç ve daha sonraları alman Antalya yörelerinde kurulmuş ve gelişmiştir. Bu beyliği kuran Feleküddin Dündar Bey, bu bölgeye yerleştirilmiş aşiret beylerindendir. Beyliğin ilk merkezi Uluborlu, daha sonraları Eğridir, olmuştur. XIII. yüzyılın sonlarında kurulmuştur. Dündar Bey zamanında Antalya'ya kadar inilmiştir. Dündar Bey'in Demirtaş tarafımdan öldürülmesinden (1324) bir süre sonra oğlu İshak Bey meydana çıkmış ve babasının kurduğu beyliği de... Devamı »»»

HAREKET ORDUSU « Tarih

Tarihimizde 31 Mart Ayaklanması olarak anılan 13 Nisan 1309 da İstanbul’da çıkan gericilik ayaklanmasını bastırmak için Selanik’te bulunan Üçüncü Ordu subaylarının teşkilâtlanarak meydana getirdikleri, İstanbul’a gelerek ayaklanmayı bastırdıkları orduya verilen ad. İstanbul’daki Dördüncü Avcı Taburunun harekete geçerek “şeriatın tatbikatını” istemeleri ile başlayan ayaklanma, gerilik taraftarlarının da katılmasıyla kısa zamanda gelişmiştir. Bunun üzerine bu harekete karşı koymak için, memleketin aydınları tarafından komiteler kurulmuş, Selanik'te bulunan Üçüncü Ordu subayları da, “Hareket Ord... Devamı »»»

HAKEM « Tarih

Eskiden saray ve konakların yalnız kadınlara mahsus olan bölümü. Bu bölümde,saray ve konaklarda bulunan ve çeşitli ırklardan seçme güzel kadınlar otururdu. ... Devamı »»»

HAREM - İ HÜMAYUN « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu devrinde, sarayın harem dairesine verilen ad. Burada bulunan çeşitli ırklardan seçilmiş güzel cariyeler ,saray için İstanbul gümrük emiri tarafından satın alınanlardan, ya da sultanlar, devletin ileri gelenleri, Kırım hanı, valiler, serdarlar tarafından padişaha verilen kadınlardan meydana gelirdi. Bu kadınlar bir saray eğitimi ile yetiştirilirlerdi. İlkin Müslümanlık dersi görürler ,okuma yazma, biçki, oyunlar, musiki öğrenirlerdi. Harem-i Hümayun'da bulunan cariyeler, durumlarıma göre değişen beş dereceye ayrılırlardı. İlk eğitim devresinde olan cariyelere "acemi", ace... Devamı »»»

HAREZMŞAHLAR DEVLETÎ « Tarih

Harezm ülkesinde (Harezm ülkesi Ceyhun nehrinin aşağı bölümünün iki tarafı ile deltasının bulunduğu yerdir), 1157 - 1222 yıllarında tarih sahnesinde görünen bir Türk devleti. İslâm İmparatorluğu zamanında, ilkin Emevîlerin, sonra da Abbasîlerin egemenliğinde olan Harezm ülkesi, daha sonraları Samanoğulları ve Gaznelilerin eline geçmiş, Tuğrul Bey zamanında Selçuk İmparatorluğuna katılmıştır. Selçuk İmparatorluğunun iç savaşlarından faydalanan Harezmşahlardan emir Adsız, Selçuk sultanı Sencer'in ölümünden sonra (1157) bağımsızlığını ilân etmiştir. Daha sonra gelen hükümdarlar devletin sınırlar... Devamı »»»

HARF DEVRİMİ « Tarih

Cumhuriyetin ilânından sonra, milletçe Batılılaşmamız için Büyük Atatürk tarafından yapılan devrim hareketlerimizin en önemlilerinden biri. Türkler, tarih boyunca değişik yazılar kullanmışlardır. Türkçenin, bugün kadar bilinen yazılarının en eskisi Orhun ve Yenisey yazıtlarının en eskisi yukarıdan aşağı satırlar şeklinde yazılan yazılardır. Bundan sonra sağdan sola yazılan Uygur yazısı kullanılmış, Müslümanlığı kabul edilmesinden sonra da Arap yazısı kullanılmağa başlanmıştır. Uzun yüzyıllar kullanılan Arap yazısında, harflerin sayısı çoktur. Harfler çok değişik sesleri bile karşılayacak d... Devamı »»»

HAS « Tarih

Osmanlı imparatorluğu'nda yıllık geliri yüz bin akçeden fazla olan dirliklere verilen ad. Osmanlı İmparatorluğunun gelir ve toprak dağılımı düzeninde tımar zeamet ve has olmak üzere başlıca üç düzen bulunurdu. Herhangi bir toprak parçasının yıllık geliri 20.000 akçeye kadarsa bu düzene “tımar” yıllık geliri 20.000 akçeden 100.000 akçeye kadarsa “zeamet”, 100.00 akçeden, fazla ise “has” denirdi. Tımar ve zeamet savaşlarda yararlıkları görülenlere hükümdarlar tarafından verilirdi. Has ise, sancak beylerine, beylerbeylerine, vezirlere, harem-i hümayuna bağlı kadınlara ve şehzadelere ait bir gelir... Devamı »»»

HASEKİ « Tarih

Osmanlı imparatorluğu'nda sarayla ilgili bir hizmette eskiyenlere genel olarak verilen ad. Enderun'un çeşitli hizmetlerinde kıdem sahibi olanlara, saray cariyeleri arasındaki bir sınıfa, yeniçeri ocağının özel bir ocağına bağlı olanlara “haseki” denirdi. ... Devamı »»»

HASTA ADAM « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu’nun son zamanlarında, bu imparatorluk için Avrupalılarca verilmiş ve siyasî sözlüğe geçmiş olan deyim. Bu deyim 9 Ocak 1853 te Petersburg'da verilen bir suvar ede, İngiliz elçisi ile Rus çarı Nicolas I. arasında yapılan bir konuşma sırasında ilk defa Rus Çarı tarafından söylenmiş, daha sonraları, politika diline geçmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun kuvvetten düşmesinden istifade etmeye kalkan Rus Çarı, İngiltere, ve Rusya arasında Osmanlı Devletî'ni paylaşmak için her çareye başvurmuş, fakat bu niyetlerinde başarıya ulaşamamıştır. “Hasta Adam” deyimi, Türkiye Cumhuriyet... Devamı »»»

HATAYIN ALINIŞI « Tarih

Birinci Dünya Savaşı sonuna kadar Hatay çevresi (İskenderun, Antakya) Halep ilinin sınırları içinde bulunuyordu. Buraları, 1918 Mondros Mütakeresinden beş hafta sonra, Fransız kuvvetleri tarafından işgal edilmiştir. 1921 da imza edilen Ankara İtilâfnamesi ile de Fransızlara bırakılmıştır. Kurtuluş Savaşı’nı bitiminden sonra, bütün halkı Türk olan ve bir Türk beldesi olan Hatay'ın yabancılar elinde kalması Büyük Atatürk'ün ve yeni Türkiye Devleti'nin ön plânda aldığı bir konu olmuştur. Büyük Atatürk, Adana'nın kurtuluşundan sonra, Adana'ya yaptığı bir gezi sırasında, kendisini kara bayraklarla... Devamı »»»

HATT- I HÜMAYUN « Tarih

Osmanlı İmparatorluğu zamanında, padişahın, bir işi yapılmasını emretmek için kendi eliyle yazdığı yazı, emir Sonraları, fermanlara da “Hatt-ı Hümayun” denilmiştir (Tanzimat Fermanına Gülhane Hatt-ı Hümayun'u denildiği gibi). Çok ağdalı bir dille yazılan bu yazılar, kesin olarak yerine getirilmesi gerekli emirlerdir. ... Devamı »»»

HAZAR DEVLETİ « Tarih

VII. yüzyılın başlarından XI. yüzyılın başlarına kadar Hazar denizi yörelerinde hüküm sürmüş bir Türk devleti. İlkin Hunların ve Gök . Türklerin egemenliğinde yaşamış olan Hazal Türkleri, VII. yüzyılın başlarında Hazar denizinin kuzeyinde bir devlet kurmuşlar, zamanla kurdukları bu devlet Volga ve Dinyester nehirleri çevresinde Kafkasları, Azerbaycan’ı, Kırım'ı içine alan kuvvetli bir devlet durumuna geçmiştir. IX. yüzyılda, Peçeneklerin saldırıları karşısında, Kırım'da kuvvetten düşmüş bir halde kaldılar. XI. yüzyılın başlarında da Bizans ve Rusların akınları karşısında tarih sahnesin... Devamı »»»

HAZİNE « Tarih

Paranın mücevherlerin ya da kıymetli eşyanın saklandığı yer. Osmanlı imparatorluğu zamanında, devlete ait paraların saklandığı yere de “hazine” adı verildiğinden, devlet parasının saklı bulunduğu yer anlamında kullanılmıştır.Osmanlı İmparatorluğu’nda, başlıca iki hazine bulunuyordu: iç hazine, dış hazine, Devlet hazinesi, hazine-i âmire adları da verilen dış hazine, devlete ait olan hazine idi. Bu hazine, devletin topraklarından elde edilen gelirlerden her çeşit vergilerden, devlete haraç ve, ren devletlerin gönderdikleri vergilerden cizyeden, savaşlarda elde edilen ganimetlerden devlete ve... Devamı »»»

HENDEK SAVAŞI « Tarih

Peygamber Muhammet zamanında yapılmış bir savaş (627). Müslümanlarını çekemeyen Kureyşliler, Müslümanları yok etmeğe karar vermişler ve 10.000 kişilik bir kuvvetle Peygamber Muhammed'e karşı savaşmağa hazırlanmışlardı. Bunu haber alan Peygamber Muhammet, Medine'nin savunmaya elverişli olmayan taraflarına derin ve geniş hendekler açtırarak, savunma hazırlıklarına girişti. Kureyşlilerin saldırıları üzerine savunma savaşlarına girişildiği 15 gün kadar süren, bu savaşlar sonunda Kureyşler bir başarı elde edemeden geri dönmek zorunda kaldılar. Peygamber Muhammet, bu savaştan sonra Müslümanlığı ... Devamı »»»

HİNDİSTAN TÜRK MOĞOL İMPARATORLUĞU « Tarih

Hindistan'da 1526 yılında kurulmuş ve 1857 yılında son bulmuş Türk İmparatorluğu. Kurucusu, Timur’un beşinci göbekten torunu olan Zahirüddin Muhammed Babur Şah olduğu için, Babur imparatorluğu adı ile de bilinir. Fergana emirî olan babasının ölümünden sonra Babur, Afganistan'daki savaşları ile kuvvetli bir duruma gelmeğe çalışmış, 1522 yılında yaptığı Hindistan seferi ile Pencab'ın bazı bölgelerini ülkesi sınırlarına katmıştı. Bu tarihten sonra bütün gücünü, Hindistan' da hüküm süren Ludî devletine karşı yöneltmiş, 1526 yılında Delhi Sultanı İbrahim Ludîyi yenilgiye uğratarak bu devlete son... Devamı »»»

HİTİTLER « Tarih

Anadolu'da tarihin en eski medeniyetlerinden birini kurmuş olan kavim. M. Ö II. bin yıllarına doğru Orta - Asya'dan göç ederek Anadolu'ya yerleşmişlerdir. Sayıları az olmakla beraber, ilkin birbirleriyle çarpışan küçük şehir devletleri kurmuşlar, sonraları, medeniyetlerinin üstünlüğü sebebi ile çevrelerine kolayca egemen olmuşlardır. Hitit tarihi, Eski Krallık ve Yeni Krallık olmak üzere iki bölümde İncelenir. Eski Kralık : M. Ö. 1900 yıllarında, Hitit birliğini kuran Neşaş şehri hükümdarı Anitaş tarafından kurulmuştur. Bu krallık, Labarnaş zamanında çok kuvvetlenmiş, bugünkü Adana yö... Devamı »»»

HORASAN « Tarih

Orta Asya'nın geniş bir bölgesine eskiden verilen ad. Bu bölgenin batısı İran, doğusu Afganistan, kuzeyi Rusya'nın elinde bulunmaktadır. Horasan'ın eski zamanlarda Nişapur, Belh, Herv, en ünlü şehirleri idi. Halkının büyük bir kısmı Türk olan bu bölgede, bir çok bilim ve fikir adamı yetişmiştir. Bugünkü adı ile Horasan, İran’ın en büyük illerinden biridir. Halıcılığı ile ünlüdür. ... Devamı »»»

HUN İMPARATOLUĞU « Tarih

Hun Türklerinin kurduğu imparatorluk. Bu imparatorluk, Orta Asya'daki Hun imparatorluğu ve Batı Hun İmparatorluğu olmak üzere iki ayrı kuruluş halinde incelenir. ORTA ASYADAKİ HUN İMPARATORLUĞU Anayurttaki Türk devletlerinin tarihçe bilinen en eskisidir. Kuraklık yüzünden Ana yurttan daha elverişli ülkelere göç eden Türklerin Anayurdun doğusundaki Orhon ve Selanga nehirleri dolaylarında toplanmaları ve Çin'in kuzeyine doğru yayılarak kuvvetli bir devlet kurmaları ile Hun İmparatorluğu kurulmuştur. Çinlilerin “Hiyong-Nu” dedikleri Hun-Türk İmparatorluğu’nun nez aman kurulduğu kesin olarak b... Devamı »»»

HÜNKAR İSKELESİ ANTLAŞMASI « Tarih

1833 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında yapılan bir antlaşma. Mahmut zamanında, Osmanlı imparatorluğu'na başkaldıran Mısır valisi İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusunun, Osmanlıları yenilgiye uğratarak Kütahya önlerine gelmesi üzerine imza edilmiştir. Bu antlaşma, karşılıklı yardım esasına dayanan bir antlaşmadır. Altı maddelik olan bu antlaşmanın gizli bir maddesine göre, Osmanlı devleti, Rusların yapacağı yardıma karşı Boğazlan, çarlığın isteğine göre açıp kapamayı kabul ediyordu. Osmanlı İmparatorluğu'na Rusya'nın koruyuculuğunu kabul ettiren feci bir vesika olan bu ant... Devamı »»»

ISLAHAT FERMANI « Tarih

18 Şubat 1856 günü büyük bir törenle Babıâli'de okunan Hattı Hümayun. Osmanlı tarihinde, 1272 Islahat Fermanı adı ile ünlüdür. Abdülmecit, tahta çıktığından on yedi yıl sonra yayınladığı bu fermanla, Gülhane Hattı Hümayunu'nun esas hükümlerini yürürlükte saydığını bildirmekte, aynı zamanda bunları genişlettiğini söylemektedir. Bu fermanda, can ve mal emniyeti namusun korunması, Hıristiyanlara ve diğer bütün Müslüman olmayan tebaaya verilmiş olan imtiyazların devam ettiği ve bunların genişletildiği, Hıristiyanlardan almam cizye vergisinin kaldırıldığı belirtilmekte, Osmanlı ülkesinin daha med... Devamı »»»

İBRANİLER « Tarih

Yahudilerin en eski zamanlardaki adı. İbrani adı , peygamber Yakup zamanından beri İsrailoğulları şekline girmiştir. ... Devamı »»»

İLHANLILAR DEVLETİ « Tarih

Cengiz'in kurduğu Türk-Mogol İmparatorluğunun, Cengiz'in ölümünden sonra devlet haline gelmiş bir bölümü. Devletin kurucusu, Cengiz Han'ın torunlarından Hulâgû'dur. Mengü Kağan, kardeşi Hulâgû'yu 1258 yılında İran'ın idaresine memur etmiş, hakan'a bağlı bu yönetim bölümünü idare edenlere “ilhan” denildiği için, Hülâgû'nun kurduğu bu devlete İlhanlılar denmiştir. Hulâgû, İran'a yerleştikten sonra Tebriz şehrini merkez yapmış, Abbasî halifeliğine son vermiş. Bağdat'ı almış, Anadolu üzerinde egemenlik kurmuştur. Fakat Hulâgû'dan sonra gelenler, İlhanlılar devletini, eski kudreti ile devam ettire... Devamı »»»

İNEBAHTI DENİZ SAVAŞI « Tarih

7 Ekim 1571 günü, Osmanlı İmparatorluğu'nun deniz kuvvetleriyle Venedik, Papalık ve İspanya devletlerinin birlikte meydana getirdikleri Haçlılar kuvvetleri ile yaptıkları deniz savaşı. Kıbrıs adasının 1570 tarihinde Osmanlılar tarafından alınması üzerine, Hıristiyan Avrupa, Osmanlıları yenebilmek için yeni bir kuvvet denemesin çıkmış ve hazırlanan büyük bir deniz kuvveti ile Osmanlılar yenilgiye uğratılmak istenmiştir. Haçlılar donanması, Girit ve Korfu adalarına yaptıkları seferden dönmekte olan Osmanlı donanmasını İnebah'tı (Lepanto) körfezi çevresinde savaşa katılmaya zorlamış ve yapılan ... Devamı »»»

İNÖNÜ MEYDAN MUHAREBESİ , (Birinci) « Tarih

Kurtuluş Savaşı'nda, Millî Mücadele ordusunun kazandığı ilk muharebe. Batı cephesinde ilerlemelerine devam eden Yunanlılar, Ethem ile bir takım kuvvetlerinin kendilerine katılmasını fırsat bilerek Bursa bölgesindeki üç tümenden ikisi ile taarruza kalkıştılar (6 Ocak 1921). Uşak cephesinde de şaşırtıcı harekâta giriştiler. Taarruzun ilk amacı Eskişehir'i halletmek ve Anadolu şimendiferlerini bu önemli mevkiini kontrolleri altına almaktı. Türk ordusu muharebeyi kabul ettiği takdi