| |
AKARYAKIT « Sanayi ve Ticaret
Benzin, gazyağı mazot gibi sıvı yakacak maddelerine genel olarak verilen ad. Bu maddeler petrolden elde edilir. Bugün, medeni dünyanın en değerli maddelerinden biri olan akaryakıtı, geniş ölçüde elde edebilmek için, bütün milletler, büyük gayretler sarf etmektedirler. Enerji sağlayan çeşitli maddelere rağmen akaryakıt, sanayinin en başta gelen ihtiyacıdır. ... Devamı »»»
AKREDİTİF « Sanayi ve Ticaret
Bankacılık işlerinde kullanılan bir terim. Yabancı memleketlerden memleketimize mal getirmek isteyen tüccarlar, bu malların karşılığını Türkiye'deki bir banka vasıtasıyla yabancı tüccarın bulunduğu memleketteki herhangi bir bankaya kredi açtırmak, Türk parası karşılığında o yabancı tüccarın memleketinin parasını vermek zorundadır. İşte Türkiye'deki bir bankanın yabancı bir bankaya kredi açılması için yaptığı bu işleme akreditif denir. Bu olay, 1931 yılından beri Ticaret ve Maliye Bakanlıklarından döviz izni almakla mümkün olmaktadır. Böyle bir müsaade olmadıkça yabancı memleketlerdeki bankala... Devamı »»»
ALÂMETİ FARİKA « Sanayi ve Ticaret
Yeni bir şey yapanların veya satanların eşyalarını, başkalarınkinden ayırmak için kullandıkları işaretler. Yapılan veya satılan eşyaların sahiplerinin hak ve menfaatlerinin kaybolmaması için bu durum, her memlekette kanunlarla, tüzüklerle ve milletlerarası anlaşmalarla bir düzene bağlanmıştır. Böylelikle yapılan eşyaların taklit edilmesinin önüne geçilmiştir. Bizde de 28 Nisan 1888 tarihli ve 25 maddelik bir alâmeti farika tüzüğü vardır. Bu tüzüğün birinci maddesinde alâmeti farika şöyle tarif edilmektedir: Alâmeti harika mamullerle eşyanın yapıldığı yerin veya fabrikanın veya ticaret için sa... Devamı »»»
ALTIN ESASI « Sanayi ve Ticaret
Kâğıt paranın, tespit edilen bir altın ağırlığına göre değişimini düşünen para sistemi. Bir memleketin altın sistemine tâbi olduğu söylenince, şu üç prensipten biri anlaşılır: 1 - O memleketin Merkez Bankaları kâğıt parayı altın olarak karşılayacak ve ödeyecek durumdadır. Altın alım satımını da tespit edilmiş fiyat üzerinden, kanunî olarak yapmağa mecburdur. (Bu esas 1941 yılından önce Birleşik Kraliyette mevcuttu.) 2 - Merkez Bankasının, tespit edileni bir fiyat üzerinden yalnız altın alıp satması. (Birleşik Kraliyette 1925 -31 arası olan durum) 3 -Merkez Bankasının altın esasına tâbi bir mem... Devamı »»»
AMBALAJ « Sanayi ve Ticaret
Eşya ve besin maddelerini temiz tutmak, bozulmaya karşı korumak nakledilmeleri sırasında ezilmelerini, kırılmalarını önlemek için dikkatle sarmaktır. Ambalaj malzemesi olarak kâğıt, mukavva, çeşitli şerit, ip, cam, çeşitli dokumalar v.s. kullanılır. Ambalajda dikkat edilecek en önemli mesele, ambalajın sağlam ve ucuz olmasıdır. Bu arada gösterişe ve estetiğe önem vermek, ambalajı ile satılan çeşitli eşyanın ve yiyecek maddelerinin sürümünün artmasını sağlar. ... Devamı »»»
ANONİM « Sanayi ve Ticaret
Sermayesi belirli ve çok sayıda hisse senetlerine bölünmüş olan bir ortaklık şekli. Ortaklardan her birinin sorumluluğu, ortaklığa koydukları hisse kadardır. Bu çeşit ortaklıklar, çok büyük para yatırımı ve sermaye gerektiren büyük işler için kurulmaktadır. ... Devamı »»»
ARMATÖR « Sanayi ve Ticaret
Ticaret gemileri işletenlere verilen ad. İspanyolca “Armada” kelimesinden gelmedir. Gemi sahibi olan armatörler, gemileri aracılığı ile taşıdıkları mallardan kazanç sağladıkları için, aynı zamanda tüccar sayılırlar. ... Devamı »»»
AVRUPA TEDİYE BİRLİĞİ « Sanayi ve Ticaret
Bir Avrupa devletinin, öbürüne ödemesini güçleştiren engelleri kaldırarak Avrupa ticaretini geliştirmek amacı ile Avrupa İktisadî İşbirliği Teşkilâtı tarafından 1950 Temmuzunda kurulan teşkilât. Anlaşma hükümlerine göre, Avrupa'daki paralar birbirlerine (dolar hariç) serbestçe çevrilecek, para değişimi hususlarında güçlüklere uğramış olan üye devletlere kısa vâdelerle kredi sağlayan Clering sistemi kurulacaktır. ... Devamı »»»
BANKA « Sanayi ve Ticaret
Tasarruf ve ticaret sahiplerinin yatırdıkları sermayeleri faizle alan bunları ve kendi sermayelerini kredi şeklinde, yani borç olarak faizle veren, iskonta, kombiye işlerini gören, kasalarında para, değerli evrak ve eşya saklayan ve ekonomik işlere girişen kredi kurumlarına verilen ad. Bütün bankalar bu işleri aynı şekilde yapmazlar. Bankalardan bazıları bu işleri yapmak ve kendilerine para sağlamak için değişik usuller kullanırlar. Bu bakımdan, bankalar çeşitli bölümlere ayrılırlar. Bankalar sermayelerine göre, sermayesi devlet tarafından verilen Devlet bankaları ile, sermayeleri şahıslar v... Devamı »»»
BANKNOT « Sanayi ve Ticaret
Bankalar tarafından özellikle devlet bankaları tarafından çıkarılan ve bankaya gösterildiği anda madenî para ile ödeneceği taahhüdünü taşıyan evrak. Bankaların gelişmeğe başladığı ilk devirlerde banknot çıkarmak konusunda hiç bir kanunî kayıtlama görülmez Her banka,işine geldiği şekilde ve miktarda banknot çıkarma yoluna girmiştir. Fakat herhangi bir banka tarafından çıkarılan ve ödenebileceği taahhüdünü taşıyan banknotların bazı hallerde bankalar tarafından madeni paralarla değiştirilmemesi gibi engelle banknot çıkarmak içini belli bir sisteme bağlamak zorunluluğunu doğurmuştur. Bu sebeple B... Devamı »»»
BEDESTEN « Sanayi ve Ticaret
Doğu'da büyük şehirlerin çoğunda bez ve çeşitli eşya alışverişlerinin yapıldığı kapalı çarşı. Bedestenler, taştan büyük ve geniş yapılardır. Üzerleri kubbelerle örtülür. Dört çevresinde bir ya da dört büyük demir kapı bulunur. Geceleri de bekçiler tarafından korunmasının kolay olması sebebi ile buraları ticaret yapanlar için tam emniyetli yerler sayılır. Bizde en ünlü bedestenler İstanbul’da idi. Osmanlı İmparatorluğu zamanında İstanbul’un ve bütün Anadolu’nun ticaret merkezi durumunda olan bu bedestenler, zamanla eski kudretlerini ve özelliklerini kaybetmişlerdir. ... Devamı »»»
BENELUX « Sanayi ve Ticaret
Belçika Hollanda ve Luxemburg devletleri arasındaki gümrük birliği. Bu sözleşme ikinci Dünya Savaşının devam ettiği yıllarda (15 Eylül 1944) ilgili devletlerin Londra’da bulunan milli hükümetleri tarafından imzalanmış ve 1 Ocak 1948 den itibaren yürürlüğe girmiştir. Bu sözleşmeye göre üç memleket bir birinden gelen mallardan gümrük bedeli almadıkları gibi başka memleketlerden gelen mallardan da aynı gümrük bedeli alırlar. Birlik üyeleri 1 Mart 1954 ile 1 Mart 1956 tarihleri arasında Benelux namına ortak bir ticaret ve ödeme politikası takip etmek konusunda da uyuşmuşlardır. ... Devamı »»»
CARİ HESAP « Sanayi ve Ticaret
Hakikî ya da, hükmî şahıslar arasında açılmış, alacak verecek muamelelerinin tutulduğu hesap, "borç" ve "alacak" adları altında iki kısımdan ibaret olan bu hesap, hakikî ya da hükmî şahsın belli bir süre içinde aldığı ve verdiği kıymetleri gösterir ve bunların birbiriyle karşılaşım sonucunu tesbit eder. ... Devamı »»»
CİRO « Sanayi ve Ticaret
Bir ticarî senedin alacaklı tarafından başkasına devredilmesi ve bu senedin arkasına bu yolda yazılıp imza edilmesi. Ciro, emre tanzim edilen her türlü senetlerde yapılabilir. Bunlar, poliçe, çek gibi para senetleri olabileceği gibi makbuz senedi gibi emtia senedi de olabilir. Ciro, senet emrine tanzim edilen kimse tarafından, herhangi bir şahsa yapılabilir. Bu da senedin arkasına, senet sahibinin başkasına tediye emrini yazması ve imza etmesi ile olur. ... Devamı »»»
ÇARŞI « Sanayi ve Ticaret
Çeşitli dükkânlarla dolu, üstü kapalı yada açık, alışveriş etmeye elverişli pazar yeri. Türk şehirlerinin çoğunda, üstü kapalı “kapalıçarşı” 1ar halinde alış veriş yerleri vardır. Bunların geçici olanlarına “Pazar” denir. Satılan eşyanın cinsine göre, dükkânların bir arada bulunması itibariyle kavaflar çarşısı, kuyumcular çarşısı adlarını alırlar. Eski Türk şehirlerinin çoğunda alış-veriş edenlerin güneş ve yağmurdan korunmaları için üstü örtülmüş “kapalıçarşı” 1ar bulunmakta idi. Bunların en ünlüleri ve büyükleri, İstanbul'da kurulmuştur. Özellikle son yıllarda, büyüyen şehirlerin alış-veriş... Devamı »»»
ÇEK « Sanayi ve Ticaret
Çoklukla bir bankaya hitap eden ve belirli şekillere uyularak yazılan bir ödeme emri Ticari senet denilen poliçe emre muharrer senet ve çekten ibaret olan kıymetli evrak grubunun üçüncüsü olan çek bir para ödeme vasıtasıdır. Bankalar tarafından defter şeklinde tanzim edilen yapraklardan (çeklerden) koparılarak doldurmak suretiyle çekilir.Çek karşılığı bulunduğu taktirde çekilebildiğinden bir kredi vasıtası değil paranın yerini tutması bakımından bir tediye vasıtasıdır. Çek alınması anına kadar paranın bankada kalması ve faiz getirmesi bir ödeme olduğu hallerde paranın eksik ya da fazla sayılm... Devamı »»»
DAMPİNG « Sanayi ve Ticaret
Rekabeti ortadan kaldırmak ve bir pazarı elde etmek için düşük fiyatla mal satma. İç piyasada bulunan mallar üzerinde, belli fiyatlarda satılan mallar için, fiyat indirmesi şeklinde tatbik edilebildiği gibi, dış piyasaya satılan mallar için de tatbik edilebilir. Böylece, normal denen fiyatların altında satılmış olan mallar, çeşitli rekabetleri kaldırmak suretiyle, alıcı miktarında bir artma meydana getirmiş olur. ... Devamı »»»
DEĞER ÖLÇÜLERİ « Sanayi ve Ticaret
Alınan ve satılan şeylerin değerin ölçmek için kullanılan ölçülere değer ölçütleri denir. Bugün biz, aldığımız ve sattığımız her şeyin değerini para ile ölçeriz. Aldığımız bir ekmeğin, bir elbisenin, bir çantanın, bir ayakkabının de geri ,kaça alınıp satılabileceği hep para ile ölçülür. Para, topluluk halinde yaşayan insanların.alışverişlerde kullanabilmek için ortaya çıkardıkları önemli bir buluş tur. ilkel insanlar yaptıkları çeşit alışverişler sırasında, değer ölçüsü olara! para yerine, çok başka şeyler kullanmışlardır. önceleri, alınacak herhangi bir mala karşılık, başka bir mal verme: ş... Devamı »»»
DÖVİZ « Sanayi ve Ticaret
Yabancı ülkelerde, yabancı paralarla ödenecek olan çek, poliçe gibi senetlere verilen ad. Fakat döviz kelimesi, bugün yabancı parası anlamında kullanılmaktadır. Bir ülkenin, yabancı bir ülkeye, çeşitli şekillerle sattığı mallar karşısında elde ettiği yabancı parası dövizi meydana getirir. Böylece o ülke, elindeki dövizle, dövizin sahibi bulunduğu ülkeden istediği malları getirmek imkânını elde etmiş olur. ... Devamı »»»
FABRİKA « Sanayi ve Ticaret
Makinelerle ve seri olarak iş görülen yerlere verilen ad. İnsan ihtiyaçları arasına giren maddelerin bir çoğu, bir çok fiziksel ve kimyasal işlemleri gerektirmektedir. Çeşitli ihtiyaçların kullanılabilir halde sağlanabilmesi, insan emeğinin yanında, makine emeğinin de birleşmesi sonucunu yaratmıştır. Böylece, ilkel olan herhangi bir madde, insan emeğinin, tekniğin artması ile de Makine emeğinin aracı ile kullanılabilir, ihtiyaçlara cevap verebilir bir duruma gelmiş olur. Fabrikalar, bu bakımdan, çeşitli ihtiyaç maddelerinin, çeşitli işlerin, insan emeğine az ihtiyaç duyarak, seri halde yapı... Devamı »»»
İHRACAT « Sanayi ve Ticaret
Bir ülkenin çeşitli ürünlerinin ve endüstri mallarının yabancı ülkelerine satılması. Milletlerarası ticaret ilişiklikleri ile ilgili olan ihracat, karşılıklı mal, yardım ve sermaye değişimlerini içine alır. Bu ilişkilerde, bir tarafın ihracatı, öbür tarafın ithalâtını meydana getirir.Dış ticaret denkliği bakımından, ihracatın ithalâtı karşılaması gereklidir. Böylece, bir ülkeye giren ve çıkan kıymetler arasında bir denklik meydana gelmiş olur. Bu denklik, bir ülkenin, yabancı bir ülkeye yapmış olduğu döviz ödemeleri için de açık verilmemesi bakımından gereklidir. ... Devamı »»»
İTHALAT « Sanayi ve Ticaret
Bir ülkeye başka bir ülkeden mal alınıp sokulması. Dış ticaret düzeninin bölümlerinden birini (öbürü İhracat) meydana getirir, ülkeler yabancı ülkelerden getirecekleri çeşitli mallar için dışarıya para ödemek zorunda kalacaklarından, hükümetleri aracı ile her malın dışarı ülkelerden getirtilmesini bazı kayıtlara bağlamışlardır. Bu kayıtlamaların başında, her çeşit malın getirilmesinin yasak edilmesi gelir. Bu yasak malların dışında, çeşitli yollarla getirilen mallar için, belirli bir gümrük bedeli ödenir. Bu mallar da, o ülkenin piyasalarında satılma imkânını bulur. İthalâtın çeşitleri vardır... Devamı »»»
KABOTAJ « Sanayi ve Ticaret
Sözlük anlamı olmayan milletlerarası bir deyim. Bir devletin, kıyılarındaki deniz ticaretini kendi vatandaşlarınım kendi bayrağını taşıyan gemilerde yapma hakkını bağışlaması.Bu hak, ilkin XVI. yüzyılda İngiltere tarafından kullanılmıştır. Bu yüzyılda İngiltere, kendi kıyılarında yük ve yolcu taşıma hakkını, yalnız kendi vatandaşlarına ve İngiliz bayrağını taşıyan gemilerde yapma hakkını tanımış, başka gemiler ve kimseler için bu hakkı tanımamıştır. Osmanlı İmparatorluğu, uzun yüzyıllar böyle bir hakka önem vermemiş, kendi kıyılarında, başka bayrak taşıyan gemilerin ticaret yapabilmelerini, y... Devamı »»»
MADE İN « Sanayi ve Ticaret
“... de yapılmıştır” anlamına gelen ve bir malın yapıldığı yeri gösteren formül. “Made in Turkey= Türkiye' de yapılmıştır” gibi. ... Devamı »»»
MUHASEBE « Sanayi ve Ticaret
Herhangi bir işletmede bulunan kıymetlerin miktarının istenilen zamanda bilinmesini sağlamak, bu kıymetlerde meydana gelen değişmeleri takip etmek, bunlardan elde edilen sonuçları en doğru bir şekilde bulabilmek için yapılan işlemlere verilen ad. Bu duruma göre muhasebe, bir servet ve sonuç hesabıdır. Bu hesapların tutulabilmesi, değişik usuller içinde yapılmaktadır. Bu usuller yapılan işlerin durumu ile ilgilidir. Muhasebe usulleri, çok değişiktir. Fakat hepsinde de, değişik işlemler yapılmasına rağmen çıkan sonuç değişmez. Bu sonuç da o kişinin ya da o işletmenin belli süreler içindeki geli... Devamı »»»
PANAYIR « Sanayi ve Ticaret
Belli zamanlarda kurulup içinde belli bir süre için satış yapılan sergilere verilen ad.Panayırlarda, yalnız bir bölgenin hayvanları, malları sergilendiği gibi çevre bölgelerden, hattâ yabancı ülkelerden gelen malların sergilendiği büyük panayırlar da vardır. Bunlar da, genel olarak, panayır adı ile değil, “sergi”, “fuar” adlarıyla anılır. ... Devamı »»»
REKLAM « Sanayi ve Ticaret
Bir şeyi halka tanıtmak, beğendirmek böylece de sürümünü sağlamak için sözle, yazı ile, resimle yapılan her türlü çalışmalara verilen ad. Reklâm çalışmaları, bugün her türlü işletmenin önemli yardımcı bir vasıtası haline gelmiştir. Aynı zamanda, devletler, toplumlar siyasî kuruluşlar (partiler) için de bir kıymet ifade eder. Reklâmda en önemli mesele reklâmın etki derecesinin geniş ölçüde olabilmesini sağlamaktır. Bu da plânlı çalışma ve devamlılık, aktüalite ve orijinaliteye uygunluk, herkesten önce ve herkesten başka bir şekilde yapabilme, gerçeğe uygunluk gibi prensiplere uymakla başarıla... Devamı »»»
SERMAYE « Sanayi ve Ticaret
Servetin değişmeyen devamlı gibi kabul edilen bölümüne verilen ad. Sermayenin bir kısmım kullanmak, sahip olunan serveti azalmaktır. Servetin devamlı oluşu durmaksızın yeniden meydana gelmesindendir. Sermayeyi meydana getiren unsurlar olan tarımsal, endüstriyel topraklar, binalar, her türlü makineler, nakil araçları ve her türlü malların bir kısmı süratle, bir kısmı da yavaş yavaş değişir. Değişmemesi, olduğu gibi kalması gereken, sermayeyi meydana getiren mallar değil, sermayenin değeridir. Sermaye, insan vücudu gibi, kendini meydana getiren malzemenin durmadan yenileşmesiyle dokunulmamış bi... Devamı »»»
ŞİRKET « Sanayi ve Ticaret
Herhangi bir ticari işlem yapabilmek için, birden çok kimsenin sermayelerini ve çalışmalarını, bazen yalnız sermayelerini birleştirmeleri sonucu meydana gelen birliklere verilen ad. Ticaret hayatında yapılan işlemlerin çoğalması işlerin büyümesi, sermayenin de çoğaltılması gerekliliğini yaratmıştır. Sermayenin yapılacak büyük işlerin istediği kadar arttırılmasına, çoklukla bir kişinin sermaye gücü yetmez. Bu sebeple, çeşitli büyük ticaret işlerinin yapılabilmesi için, sermaye yatırımında bulunacak kimselerin, bu sermayeleri ile aynı işe girişmeleri gerekmektedir. Bu, aynı zamanda, sermayeler... Devamı »»»
VERGİ « Sanayi ve Ticaret
Halk hizmetlerinde harcanmak üzere hükümet tarafından ya doğrudan doğruya ya da bazı maddelerin fiyatlarının üstüne eklemeler yapmak suretiyle herkesten toplanan para. Toplum hayatı yaşayan herkes, topluma karşı bir takım vazifelerle yüklüdür. Bu vazifelerin meydana getirilmesi ile toplum için iş gören hükümetler, bu işleri yapabilmek imkânlarını sağlamış olurlar. Bir hükümetin,vatandaşlarının rahat yaşaması için gerekli olan vazifelerini yapabilmesi, ancak, o hükümetin düzenleyebileceği bütçeler aracılığı ile olabilir. Bu bütçelerin düzenlenmesinde çeşitli gelirler baş rol oynar.... Devamı »»»