Sağlık

ADRENALİN « Sağlık

Böbreküstü bezlerinde oluşan ve bir iç salgı maddesi olarak doğrudan doğruya kana verilen hormon. İlk açıklanan hormonlardan biri olan adrenalin, küçük bir miktarda da alınsa, kalp hareketlerim sıklaştırır, gözbebeklerini genişletir, damarları daraltır barsak hareketlerini yavaşlatır. Evcil hayvanların böbreküstü bezlerinden elde edilen adrenalinden ilâç sanayisinde, kalp ve damar hastalıkların da kullanılan ilâçların yapılmasında istifade edilmektedir. ... Devamı »»»

AKCİĞER « Sağlık

Göğüs boşluğu içinde bulunan ve solunuma yarayan organ. Göğüs boşluğunun sağ ve sol yanlarında bulunan iki ayrı parçadan meydana gelmiştir. Üzeri Plevra denen bir zarla kaplıdır. İçerisi, hava ile dolu olan ve "akciğer kesecikleri" denen boşluklardan yapılmıştır. Keseciklerdeki bu hava, bronşçuklar, bronşlar ,soluk borusu (trakea), gırtlak, yutak, ağız ve burun yolları ile dış hava ile birleşir. Yarım koni biçiminde bulunan akciğerlerin her birinin ikişer yüzü, birer tabanı ve birer tepesi vardır. İç yan yüz ile tabanlar hafif konkav, dış yan yüzler konvekstir. Birbirlerinden damarlarının ve ... Devamı »»»

AKIL HASTALIKLARI « Sağlık

Aklın gördüğü vazifelerin bir kısmının ya da tamamının geçici ya da devamlı olarak kalkması ya da değişmesi hali. Bu hastalıklarla uğraşan hekimliğe psikiatri denir. Akıl hastalıkları çeşitli sebeplerden meydana gelir : 1-Dış sebepler. Bunlar, beyin anatomisinin değişmesine sebep olan hastalıklar, zehirlenmeler, çeşitli kazalardır. Devamlı içki ve eskimiş frengi, akıl hastalıklarının en önemlilerini meydana getirir. 2-İç sebepler: Bunlar da toplum hayatı yaşayan insanın gelenekler, görenekler, dinler, sıkı eğitimler, kötü alışkanlıklar, kısaca yaşama şartlarının baskısı altında akim göste... Devamı »»»

AKMADDE « Sağlık

Beyin ve omuriliğin yapısındaki sinir liflerinden (nöron uzantılarından) meydana gelen ve beyaz renkte görünen kısma denir. Akmadde, beyinde iç tarafta ve derinde bulunmasına karşılık omurilikte dışta ve yüzeydedir. Akmadde içindeki sinir lifleri birtakım demetler halindedir. Beyinde bulunan liflerden her biri ya beyindeki birtakım merkezlere giderler veya merkezlerden organlara dağılırlar. Merkeze doğru giden lifler duygu yollarını, merkezden gelen lifler, hareketimizle ve çeşitli salgılarla ilgili emir yollarını meydana getirirler. Sağ ve solda demetler halinde bulunan bu yollar beyin içinde... Devamı »»»

AKTİNOMİKOZ « Sağlık

Astinomices denilen mantarların yaptığı bir hastalık. Birçok memleketlerde bulunduğu gibi, insanlarda ve hayvanlarda, bulunduğu organlara göre çeşitli belirtiler gösterir. İnsanlarda en çok baş ve boyunda, karın ,göğüs akciğer ve deride görülür. İlkin sert bir şişlikle başlar, sonraları yarıklar meydana gelerek sarımtrak irin akar. Hastalığın kesin olarak teşhisi, mantarların tespiti ile olur. Tedavisi hastalığın bulunduğu yere göre çeşitlidir. Derinde olmayanlar ilâç veya röntgenle ,derinde olanları ameliyatla iyi etmek mümkündür. ... Devamı »»»

AKYUVARLAR « Sağlık

Kan, lenfa gibi vücut sıvılarında adenoid dokularda ve kemik iliğinde bulunan hücreler. Tıp dilindeki adı “Leucoctyte” dir. Bunlar, alyuvarlardan (eritosit) daha büyüktürler. Şekillerini kan içinde devamlı değiştirecek bir takım uzantılar gösterirler. İçlerinde bir veya bir kaç çekirdek bulunur. Taze halde iken çekirdekleri görülmez. Bunların tek çekirdeklerine mononükleer, çok çekirdeklilerine polinükleer denir. Çapları 7-20 mikron olan akyuvarlar, boyanmalarına göre çeşitli adlar alırlar. Tepki gösterdikleri boyalara göre, Asidofil, Bazofil, Nötrofil adlarını alır... Devamı »»»

ALBİNİSMUS « Sağlık

İnsanlarda ve hayvanlardaki koyu renk maddesinin (pigment) deride ve kıllarda bulunmamasından meydana gelen hastalık. Albinismus (beyazlık) kalıtım yolu ile nesilden nesle geçer. Koyu rengi meydana getiren pigmentin, genlerde bulunmamasından ileri gelir. Bundan başka hayvanlarda ve insanlardaki albinismus karlı bölgelerde yaşayan beyaz tavşanlar ve beyaz fareler gibi, yaşanan yerle de ilgili olabilir. Albinismus, bütün vücudu kaplar bir durumda olabileceği gibi, vücudun bazı yerlerinde de olabilir. Bütün vücudu kaplayan albinismusda, gözler kırmızı renktedir ve ışığa bakılamadığı gibi, i... Devamı »»»

ALBÜMİNÜRİ « Sağlık

Kanda bulunan albüminin idrar yolu ile dışarı atılması yüzünden meydana gelen bir belirti. Gerçek albüminürler, ya böbrek hastalıklarından, ya kalp hastalıklarından veya bulaşık hastalıklardan meydana gelir. Üzerinde önemle durulması gereken belirtilerdendir. ... Devamı »»»

ALYUVARLAR « Sağlık

Eritrosit - Kanın içinde bulunan renkli hücreler Hemoglobinden dolayı renkleri sarı yeşilimtraktır, çekirdekleri yoktur. Disk şeklinde, ortaları, çöküktür; elastikiyetleri fazla ve yuvarlağımsıdırlar, mikroskopla bakıldığında istif edilmiş paralar şeklinde görülürler. Ortalama 7,5 mikron çapında ve 2 mikron kalınlığındadır. Bir milimetreküpte, erkekte 5 milyon, kadında 4,5 milyon kadardır. Sayılarının normalin altına düşmesine oligositemi, sayılarının normalden çok olmasına polisitemi denir. Alyuvarların çeşitli sebeplerden azalması, kansızlık denen hastalıkların doğuşuna sebep olur. Alyuva... Devamı »»»

AMBOLİ « Sağlık

Emboli - Bir kan damarının, herhangi bir yoldan giren ve kan dolaşımına karışan yabancı bir cisimle birdenbire tıkanması. Kan dolaşımına karışan yağ damlacıklarından, şırınga ile verilen yabancı cisimler ve hava kabarcıklarından veya çok sayıda mikropların meydana getirdiği mikrop kümelerinden meydana gelebilir. Damarların bu cisimlerle tıkanması ile o damarın beslediği çevreye kan gitmez olur ve bunun sonucu olarak o bölgede kangrenler meydana gelir. Beyin damarlarını tıkayan bu parçalar beynin yumuşamasına sebep olabileceği gibi, akciğer atardamarına gelerek ”akciğer infarktüsü” denilen öld... Devamı »»»

AMEL « Sağlık

Diare ya da ishal -Daha sulu, daha çok ve daha sık dışkı çıkarılması. Amel, bazı kere başlı başına bir hastalık olmayıp sindirim yollarının veya herhangi bir organın çeşitli hastalıkları sırasında görülebildiği gibi, başlı başına bir hastalık şeklinde de görülebilir. Amel'de bağırsak hareketlerinin artması sonucu mideye girmiş olan yemekler, kaim bağırsaklarda fazla durmaz ve koyulaşmadan dışarı atılır. Bu hal ya korku, soğuk su içme, keder, heyecan gibi sinirsel bir sebep yüzünden veya tifo, dizanteri, kolera, barsak tüberkülozu gibi, hastalıklar sonucu meydana gelir. Bu hastalıkta dışkı çık... Devamı »»»

AMELİYAT « Sağlık

Hasta bir kimseye, operatör tarafından yapılan müdahale. Herhangi bir hastalıkta, hasta olan organın bir kısmının veya tamamının alınması, bir kemik kırığının düzeltilmesi gibi hallerde ameliyata başvurulur. Bir ameliyatta hastanın, operatörün ameliyathanemin dikkat edilmesi gereken özellikleri vardır. Hasta için, ameliyat öncesinin ve sonrasının 'önemi çok büyüktür. Ameliyattan önce, hastanın maneviyatını yükseltmek, vücudu kuvvetlendirmek gerekir. Böylelikle ameliyat için en müsait-zaman seçilir ve hasta, ameliyat olmak üzere ameliyat salonuna alınır. Hastanın ameliyat olacağı bölgesinin... Devamı »»»

AMPÜTASYON « Sağlık

Vücuttan bir kısmın kesilerek çıkarılması. Özellikle, ameliyatla bir bacağın tamamen ya da kısmen çıkarılması, bir kolun bedenden ayrılması hali. Ampütasyon'un zorunlu olması için, yarlarıma ve eziklerin çok şiddetli olması, bacağın ya da kolun kangren olması çeşitli şekil bozukluklarının, tehlikeli urların, başka yollarla düzeltilemeyecek ağrıların bulunması lâzımdır. ... Devamı »»»

ANAFLÂKSİ « Sağlık

İnsan ve hayvanlara, yabancı bir protein maddesi şırınga edildikten bir müddet sonra aynı protein maddesinin ikinci defa şırınga edilmesi ile meydana gelen hastalık belirtileri. İnsan ve hayvan organizmalarının fazla duyarlıktan ileri gelen bu tepkime olayına, deneyler sırasında hayvanlarda rastlanmıştır. Kobay ve Tavşan gibi deney hayvanlarına beygir serumu veya başka yabancı proteinlerin şırınga edilmesi sırasında Charles Richet (1902) tarafından görülmüş ve tarif edilmiştir. Bu tepkimelerin olması için, ikinci şırınganın birincisinden 10 -12 gün sonra yapılması gerekir. Anaflâksi, bazı k... Devamı »»»

ANALJEZİK MADDELER « Sağlık

Hafif uyuşturucu etkileri olan ve ağrı dindirmekte kullanılan ilâçlar. En önemlileri salisilat bileşikleridir. Sinir ağrılarını dindirmeye yararlar. Bunların en ünlüsü, organik beyaz bir toz olan asetilsalisüik asit (Aspirin) tir. ... Devamı »»»

ANEMİ « Sağlık

Kansızlık -Kanın hemoglobin denen boyasının ve belli hacimdeki alyuvarların sayısının azalması. Alyuvarların meydana gelmesi ile tahrip edilmeleri arasındaki dengenin bozulması ile meydana gelir. Anemiler çeşitlidir. Alyuvarların hacimlerinin küçülmelerî île meydana gelen anemiye, mikrositer anemi, alyuvarların normalden büyük olmakla beraber sayılarının azalmasından meydana gelen anemiye makrositer anemi, Hemoglobin miktarının, her bir alyuvarlağa düşen miktarının normalden az olması ile meydana gelen anemiye hipokrom anemi, fazla olması ile meydana gelen anemiye de niperkrom anemi denir. A... Devamı »»»

ANESTEZİ « Sağlık

Vücudun tamamında veya bir kısmında duyunun yok olması hali. Bu belirli, birçok hastalıklarda görülebildiği gibi, cerrahide vücudun tamamının veya bir kısmının duyusunu kaldırmak için yapılır. Duyarlığın kalktığı hastalıklar, beyini, omuriliği, sinirleri ilgilendiren hastalıklardır. Ya bir kaza sırasında bir sinirin kopması halinde o sinirin dm yarlık verdiği bölgenin duyusunun kalkması ile olur, ya da beyinin ve omuriliğin çeşitli hastalıklarında meydana gelir. Ameliyat yaparken hastaya ağrı duyurmamak amacı ile yapılan cerrahî anesteziler, genel olarak ya bütün vücudun duyusunu kaldırmak (... Devamı »»»

ANGİNA PEKTORİS « Sağlık

Birdenbire başlayan, göğsün orta yerinde, bazı kere kalp bölgesinde duyulan ve daha çok sol koldan boyuna doğru yayılan şiddetli ve bunaltıcı bir ağrı. Bu ağrı, ilkin hafif başlar, ve kısa zamanda en yüksek şiddetini bularak birdenbire geçer. ... Devamı »»»

ANTİBİYOTİKLER « Sağlık

Bitkilerde, özellikle küf mantarlarında bulunup birçok bakterilere karşı gelen ilâçların adı. Aureomycin, chloromycetin, neomycin, ilaçlan birer antibiyotiktir. Küfler ve bakteriler çoğu zaman beraber büyür ve aynı maddelerle beslenirler. Yapılan araştırmalarda, bunlardan çoğunun kimyasal maddeler meydana getirdikleri ve bu maddelerin birbirlerinin büyümelerine engel olduğu anlaşılmıştır. Uzun yıllardan beri bilinen küflerin (antibiyotik) insan vücudundaki zararlı bakterilere karşı olan kudretleri, 1929 yılında Alexander Fleming'in bir rastlantı sonucu Penicillum notatum mantarlarının meyda... Devamı »»»

ANTİSEPTİK « Sağlık

Antisepsi (mikropları öldürme) özelliği olan, özellikle bir yarayı iyi etmek için kullanılan maddeler. Eski devirlerde insanlar, yaraların pansumanında tuzlu maddeler ve şarap kullanmışlardır. Fakat bakterilerin, istenilen şekilde ve maksada uygun bir su rette yok edilmesi kimyasal antiseptiklerle olmuştur. İlk olarak antiseptik maddeyi İngiliz hekimi Lister (1827 -1912 ) yaptığı ameliyatlarda, görülen enfeksiyonların havada bulunan mikroplardan ileri geldiğine kanaat getirerek asit fenikle havayı dezenfekte etmek (mikroplardan temizlemek), pansumanlarda da bol asit fenik koymak suretiyle kul... Devamı »»»

ANTİTOKSİN « Sağlık

Vücuda giren toksinleri zararsız kılmak için organizmanın çıkardığı madde. Antitoksin, toksin meydana getiren bir bakteri ile hastalık geçirmiş ya da toksin şırıngasıyla bağışıklık kazanmış insan, hayvan serumlarında bulunur ve koruyucu bir özellik taşır. Antitoksinler özeldir, yani, ancak onu meydana getiren toksinle birleşir ve bu toksini zararsız hale getirir. Difteri tetanos basilleri ile çeşitli bakterilerin toksinlerine karşı antitoksinler vardır. ... Devamı »»»

APANDİS « Sağlık

İnsanlarda, kalın barsağın bir çıkıntısı olan körbarsağın alt bölümüne tutunmuş, serbest olan öbür ucu çıkmaz halinde sonlanan solucan şeklinde bir barsak çıkıntısı. Bu çıkıntının uzunluğu, 7-12 cm. dir. Bütün uzunluğunca içinde bir boşluk vardır ve bu boşluk körbarsakla birleşir. Çabuk iltihaplanabilir. Apandisin iltihaplarına apandisit denir. Apandisit, en fazla 10 - 30 yaşlan arasında görülür. Ateş, nabızda çabukluk, bulantı, kusma, göbek ve mide bölgesinden başlayan ağrılarla kendini belli eden apandisit, delinmesi halinde kan zehirlenmesi ve hastayı öldürebileceğinden, üzerinde önemle ... Devamı »»»

APSE « Sağlık

İltihaplanmış bir doku içinde mey dana gelen cerahatin toplanması. Apse cerahat yapan mikroplar tarafından meydana gelir. En çok apse yapan mikroplar stafilokok, streptokok ve pnömokok'lardır. Apseler olgunlaşınca cerahati, yarılıp dışarı boşaltılır. ... Devamı »»»

ARPACIK « Sağlık

Gözkapağı kenarında, bazı kere de içinde çıkan bir çıban. Ağrı ve kırmızı bir şişlikle belirir, birkaç günde delinir. Çocuk ve gençlerde sık sık görülür. Kirpik diplerindeki yağ ve ter bezlerinin stafilokok streptokok gibi mikroplarla cerahatlanmasından ileri gelir. Sıcak yaş pansumanlarla da delinmesi çabuklaştırılabilir. ... Devamı »»»

ASPİRİN « Sağlık

Hekimlikte ateş düşürücü, ağrı giderici ve romatizmaya karşı kullanılan beyaz renkli, ekşimtrak ilâç. Asıl adı asetilsalisilik asittir. Çok tanınmış bir ilâçtır. Bir defada bir tablet olarak günde birkaç defa alınabilir. Kalp hastalıkların da ve kanamalarda ihtiyatla kullanmak gerekir. ... Devamı »»»

ASTİGMATİZMA « Sağlık

Gözde billur cismin biçimindeki bozukluk sebebiyle meydana gelen karışık görme. Saydam tabaka ile billur cisim yüzeylerinin gözün ekseni etrafında dönel olmaması, bu bozukluğa sebep olur. Böylece bir gözle bir çizgiye bakıldığı zaman çizgi düz değil, yayık görülür; ya daha her yönde ayrı bir eğrilik ve kırma kabiliyeti ile görme tam olmaz. Gözün bu halini düzeltmek için silindir gözlük camları kullanılır. ... Devamı »»»

ASTMA « Sağlık

Nöbet nöbet gelen bir nefes darlığı. Darlığa bronşların sıkışması mukozanın şişmesi ve yapışkan bir salgı dolması sebep olur. Nöbetler birkaç güne kadar devam edebilir. Çoğu zaman tehlikesizdir. ... Devamı »»»

AŞI « Sağlık

Organizmada belli bazı hastalıklara karşı bağışıklık (muafiyet) sağlamak için kana verilen ve o hastalığın mikrobu ile hazırlanmış, eriyik. Bazı bulaşıcı hastalıklara yalnız bir defa yakalanıldığı eskiden beri bilinmektedir. Bunun sebebi, hastalığı geçirmekle kazanılan bağışıklıktır. Böyle bir hastalık bir organizmaya sun'i olarak geçirilirse sun'î bir bağışıklık elde edilir. Bunun için de aşı kullanılır. Aşı, vücutta aktif bir bağışıklık meydana getirir. Aşılar, genel olarak, ya hastalık yapma kuvvetleri azaltılmış mikroplar toksinleri ile yapılır. Başka bir deyimle aktif bağışıklık meydan... Devamı »»»

ATARDAMARLAR « Sağlık

Kanı kalbin sağ karıncığından akciğere, sol karıncığından da bütün vücuda götüren ve yayan damarlara verilen ad. Atardamarlar, silindirik borulardır. Duvarlarında üç kılıf vardır. İç kılıf, endotel hücrelerinden (intima), orta kılıf çizgisiz kaslardan ve esnek liflerden, dış kılıf ise gevşek bir baş dokusundan yapılmıştır (adventis). İç tabaka kanın pıhtılaşmasına engel olur, orta tabaka damarların büzülmesini ve gevşemesini sağlar, dış tabaka orta tabakanın işini düzenler. Bu sistemde iki büyük atardamar vardır. Biri kalbin sağ karıncığından (sağ atrium) akciğerlere gider ve akciğer atardama... Devamı »»»

ATEŞ « Sağlık

Ftevre — Türlü sebepler etkisiyle vücut ısısının yükselmesi. İnsanların tabi: olarak bir ısı dereceleri vardır. Yazın sıcaklığı, kışın soğukluğu ile değişmeyen ve sağlam insanlarda genel olarak 36,8 derece olan bu ısı, çeşitli etkiler, hastalıklar sebebiyle değişir ve yükselir. Vücut ısısının normalin üstüne çıkması, ya kana karışan birtakım yabancı maddelerle, ya da çeşitli hastalıklara yol açan mikropların insan vücuduna girmesi ile olur. Isı yükselmesi ile beraber birçok alanlarda değişiklikler olur. Kalp atımı hızlanırken, nabız sayısı artar, nefes alma sıklaşır, iştiha azalır, dil pasla... Devamı »»»

ATROFİ « Sağlık

Beslenme azlığı ve bozukluğu sebebi ile anatomik kısımların, beslenmesinin tam tersi olan bir hal almaları; besisizlik. Atrofi, organların küçülmesi ya da çalışan hücrelerin sayısının azalması ile kendini gösterir ve organların tam beslenmelerini gerektirecek çeşitli hastalıklardan ve besin yetersizliğinden ileri gelir. ... Devamı »»»

AVİTAMİNOZ « Sağlık

Vitamin azlığı ve eksikliğinde görülen hastalık belirtilerine genel olarak verilen ad. Vitamin eksikliğinden hastalık hali belireceğini ilk olarak 1896 da Hollândalı hekim Eijkman göstermiştir. Bu buluştan sonra vitamin adı verilen (Bk. Vitamin) ve yeteri kadar alınmadığında hastalık hallerinin belirmesine sebep olan cisimler üzerinde araştırmalar çoğalmış, sağlık ve hastalıkta vitaminlerin oynadığı önemli rol açıklanmıştır. İnsanın vitamin ihtiyacı, harcanan vitaminin miktarına yasa cinse ve bazı özel şartlara bağlıdır. Bu şartların olmaması ya da eksik olması halinde her vitamine göre değiş... Devamı »»»

ALKOLİZM « Sağlık

Alkolle zehirlenme anlamına gelen bir deyim. Ya birdenbire çok miktarda alkol almakla, ya da alkollü içkilere alışkanlık ve düşkünlük yüzünden devamlı ve ölçülü ölçüsüz alkol almakla, olur. Alkollü içkilere devamlı düşkün olanlara, alkol deliliği anlamına gelen “Alkolomani” denir. Alkolizmin, insan vücudunda yaptığı bozukluk, birdenbire alınmasına ve alkolomanilerde olmasına göre değişik. belirtiler gösterir. İçkiye alışmamış kimseler, alkol aldıkları zaman, alkol etkisi altında bir takım belirtiler gösterirler. Bu belirtiler sarhoşluk adı altında toplanır. Sarhoşluk, beyin kabuğunun oksi... Devamı »»»

BADEMCİK « Sağlık

Boğazın iki yanında, yumuşak damağın iki kemeri arasında kalan çukurda bulunan badem şeklinde bir organ, Hekimlikte “amigdal”, anatomide “tonsilla palatina damak bademciği” adı verilir. Bademcikler, lenfosit yapan organlardandır. Genel olarak yüzleri epitel dokusu ile örtülüdür. İçlerinde bir Ağ doku ile çevrili bulunur. Bademciğin bütün çevresi de kapsül denen bağdokusundan yapılmış bir kılıfla çevrilidir. Bademcikler, vücudu, zararlı mikroplara karşı koruyan ve onlarla savaşan organlardandır. Bunların iltihaplanması ile “anjin” denen hastalık belirtileri görülür. Damak bademciğinden başka... Devamı »»»

BAĞIŞIKLIK « Sağlık

Bağışık olma hali, muafiyet. Eskiden beri iki olay dikkati çekmiştir. Ölümden az bir zaman sonra insan ve hayvan vücudunda, canlı organizmalarda görülmeyen çürüme olayının meydana gelmesi; bazı bulaşıcı hastalıklardan sonra, organizmada bu hastalıklara karşı bir duyarsızlığın belirmesi. Bu duyarsızlık hali bağışıklığı meydana getirir. Bu özellik ya şahsın kendine aittir, buna doğal (tabiî) bağışıklık denir, ya da sonradan meydana getirilir, buna da edinsel (kisbi) bağışıklık denir. Doğal bağışıklık:İnsan ve hayvanların iç ve dış yüzeylerinde milyonlarca mikrop vardır. İnsan ve hayva... Devamı »»»

BALGAM « Sağlık

Solunum yollarında iltihap ya da tahriş sebebiyle meydana gelen, öksürerek çıkarılan sümüksü salgı. Solunum organları (akciğer, bronşlar) hastalıklarında balgam önemlidir. Muayenesi ile hastalığın tabiatı ve yeri hakkında kesin bilgiler elde edilir. Balgamın miktarı, hastalık cinsine göre değişir. Bazı hastalıklarda şiddetli öksürüğe karşılık az balgam gelir (tüberküloz başlangıcı, kuru bronşit), bazı hastalıklarda ise pek çoktur (kavernli tüberküloz, bronşektazide). Rengi ve kokusu da hastalığın cinsi ve seyri ile değişir. Renksiz, saydam, kirli yeşilimtrak, sapsarı, yeşil, sarı olabilir. B... Devamı »»»

BALIK YAĞI « Sağlık

Norveç denizlerinde yaşayan ve Gadus denilen (Morinalar) balık nevilerinin karaciğerinden çıkarılan yağ (Huile de foie de Morue). Eskiden beri Norveç balıkçıları tarafından ilâç gibi kullanılan balık yağı, içindeki A ve D vitamini eksikliğinden meydana gelen belirti ve hastalıklarda (raşitizm, kemik hastalıkları) kullanıldığı gibi, büyümesi geri kalmış, cılız kimselerde, müzmin hastalıklarda kullanılır. ... Devamı »»»

BANG HASTALIĞI « Sağlık

İnek sütünde ve idrarında bulunan mikroplarla insanlara geçen, bir hastalık. Hastalığın etmeni olan Bacillus abortus, Bang tarafından 1896 yılında bulunmuştur. Ancak 1924 yılından sonra, bu mikrobun inşalarda da hastalık meydana getirdiği anlaşılmıştır. Hastalık, çiğ süt içenlere ve hastalık mikrobu taşıyan sütlerden yapılmış yiyecekleri yiyenlere geçer. Daha çok, çiftçi, veteriner gibi ineklerle devamlı temas halinde bulunanlarda görülür .İnsanlarda hastalık genel bir kırıklık, ateş baş ve karın ağrısı, kusma ile başlar. Bütün belirtileri ile Malta hummasına benzeyen bu hastalık, 3 - 6 ay de... Devamı »»»

BANYO « Sağlık

Temizlenmek ve tedavi olmak amacıyla vücudun bir kısmını ya da tamamını su, gaz ,ışık gibi bir takım etmenlerin temasına bırakmak; bu işe yarar alet ve tesisler dilimizde banyo kelimesinin karşılığı olarak hamam yapmak, çimmek yunmak su dökünmek deyimleri kullanılmaktadır. Eskiden banyo, vücudu su ve herhangi bir sıvıya daldırmak anlamına gelmesine rağmen bu günkü anlayış daha farklıdır. Banyo vücudun su ile teması olduğu kadar buhar, katı ve gaz maddelerle akım ve ışınlarla yapılan banyolar anlamına gelmektedir. Bu bakımdan banyolar çeşitli guruplara ayrılır. Sıvı halindeki banyolar : Temizl... Devamı »»»

BARBİTÜRİK « Sağlık

Hekimlikte kullanılan bir madde .Barbitürikasit türevleri olan barbitüriklerden sinir sistemini yatıştırıcı, uyuşturucu birçok maddeler elde edilmiştir. Vücudun bütününü ilgilendiren kasılmalar (convulsion) ve irade dışında olan, bir süre devam eden sar'a gibi kasılmalarda (spasme) uyutucu yada yatıştırıcı olarak kullanılır. Bu maddeler arasında en çok kullanılanlar şunlardır. Phenobarbital (Luminal) Barbital (Veronal), Pentobarbital (Nembu-tal). Bu ilâçların yanlışlıkla ya da intihar amacı ile fazla miktarda alınması halinde zehirlenme meydana geldiği gibi, alman miktarın çok fazla olması ha... Devamı »»»

BARLOW HASTALIĞI « Sağlık

En çok anne sütü emmeyen ve anne sütünde C vitamininin az olduğu zamanlarda, bu sütle beslenen çocuklarda görülen bir çocuk hastalığı, Barlow hastalığı çocuk vücuduna C vitaminin az girmesi ya da hiç girmemesi hallerinde görülen bir hastalıktır. 8-13 aylık çocuklarda çok görülür. Sinsi olarak başlayan hastalık, kemiklerde çeşitli bozuklukların belirmesi ile önemini arttırır ve ilerlemesi halinde de tam skorbüt meydana gelir. Hastalıktan korunma ve tedavi ö vitamini noksanlığını ortadan kaldırmakla olur. ... Devamı »»»

BARSAKLAR « Sağlık

Sindirim sisteminin, midenin bittiği yerden (pilor) başlayıp anusa kadar uzanan kısmı. İnce barsak ve kalın barsak olmak üzere ikiye ayrılır. İnce barsak, sindirim borusunun, mide ile kaim barsak arasında 8 metre uzunluğunda ve 3 santimetre çapında uzun, kıvrımlı bir boru şeklinde olan parçasıdır. İki bölümü vardır; 1 - Oniki parmak barsağı (duodenum) ince barsağın 24 santim uzunluğundaki ilk bölümüdür. Midenin pilor denen kapısından başlıyarak atnalı şeklinde bir konkavlık yaptıktan sonra, ince barsağın ikinci bölümü ile devam eder. Oniki parmak barsağına karaciğerin çıkardığı safra ile pan... Devamı »»»

BASEDOW HASTALIĞI « Sağlık

Tiroit bezlerinin fazla çalışmalarından ileri gelen bir hastalık. Alman hekimi Karl von Basedow (1799 - 1854) tarafından bulunduğu için onun adı ile anılır. Bu hastalıkta tiroit dokusunda irileşme ve artma görülür. Gözler dışarıya fırlar ellerde ve ayaklarda titremeler baş gösterir, çarpıntı artar ve hastalar fazla terlemeden,, heyecanlanmadan yakınırlar. En çok orta yaşlarda ve çoklukla erkeklerde görülen bir hastalık olan basedow hastalığının, hekim tedavisi ya da ameliyatla iyi olması mümkündür. ... Devamı »»»

BASEDOW HASTALIĞI « Sağlık

BASİLEMİ « Sağlık

Bacille'mie Vücutta dolaşan kan içinde bazı basillerin bulunması haline verile ad. Vücudun herhangi bir yerinde bir ocak yapmadan besinlerin çeşitli yollar ve sebeplerde kana geçmeleri basilemiyi meydana getirir. ... Devamı »»»

BASİLLİ HASTALIKLAR « Sağlık

Çomak biçiminde bir takım basillerin meydana getirdiği hastalıklara verilen ad. Basilli hastalıklar, basilin, hastalık yapabilecek miktarda ve kuvvette olmasına bağlı olduğu gibi, insanın da, hastalıklara dayanma kudretini kaybetmesine bağlıdır. Bu hastalıklara yakalanmak parazitler hayvanlar yiyecekler, hava gibi çeşitli vasıtalarla olabilir. En önemli basilli hastalıklar şunlardır : Tifo, difteri, paratifo, boğmaca öksürüğü, veba, verem, cüzzam, şarbon. Bunlardan korunma genel olarak basil taşıyan vasıtaları ortadan kaldırmak ve vücudu dayanıklı tutmakla olur. Tedavi, istirahat ve bakımın y... Devamı »»»

BASUR « Sağlık

Kaim barsağın alt kısmında ve anusta toplardamarların genişleyip kanaması. Bu genişleme hali (varis) çeşitli derecelerde olabilir. En çok 30-40 yaşlarında rastlanır. Halk arasında “Basur memesi” diye adlandırılan bu damar genişlemelerinde sık sık ya da seyrek aralıklarla kanamalar olur. Gidişi bakımından tehlikesiz bir hastalık olmakla beraber, rahatsız edici bir hastalıktır. Kesin tedavisi ameliyatladır. ... Devamı »»»

BAŞAĞRISI « Sağlık

Boyun ve yüzün dışında başın öbür kısımlarında duyulan ağrı, Rahatsız edici bir hastalık olan başağrısı, çok çeşitli sebeplerden meydana gelir. Zehirlenmeler, hemen bütün enfeksiyonlar, alerjik hastalıklar, iç zehirlenmeleri, başka organ hastalıkları, ruhî ve sinirsel hastalıklar, sinirleri tahriş eden mad deler başı ağrısı yapan sebepler arasındadır. Tedavisi, esas sebebi ortadan kaldırmakla olur. Geçici olarak ilâçlarla başağrısını dindirmek imkânı da vardır. ... Devamı »»»

BEDEN EĞİTİMİ « Sağlık

İnsan bedeninin, maddî kuvvet ve kabiliyetlerinin, fikir ve ruh eğitimine paralel, hijyen kaidelerine uygun olarak aletli ya da aletsiz oyun ve spor gibi hareket şekilleriyle geliştirilmesi. Beden eğitimini, insan vücudunu ilgilendiren müspet bilimlerin prensiplerine göre düzenlemek fikri, yakın çağlara ait bir fikir olmakla beraber; insanın hayat belirtilerinden biri olan hareketle vücudu geliştirme fikri, insanlığın doğuşu ile başlamıştır. İlk insanlar, geçinmelerini sağlamak, nesillerinin savunmasını yapabilmek için sistemsiz, fakat belli bir amacı olan faaliyetlerde bulunmuşlardır. Bu faa... Devamı »»»

BELKEMİĞİ « Sağlık

Vücudun dayanma eksenini yapan, gövdenin arka ve ortasında bulunan, omurların üst üste gelmesinden meydana gelen kemik kolonu, omurga, Belkemiğinin, bedenin çeşitli bölümlerinin hareketlerine etkisi ve vücut dengesinin sağlanması bakımından önemi büyüktür. İç tarafındaki kanalda sinir sisteminin bir bölümü olan “omuriliği” saklaması bakımından da önemlidir. 33 ya da 34 omurdan meydana gelmiştir. Gövdenin yerlerine göre şu bölümlere ayrılır : 1 - Boyun parçası (7 omur), 2- Göğüs parçası (12 omur), 3 - Bel parçası (5 omur), 4 - Sağrı parçası (5 omur) Kuyruk parçası (4-5 omur), Son iki bölümün om... Devamı »»»

BELKEMİĞİ HASTALIKLARI « Sağlık

Belkemiğini ilgilendiren hastalıklar. Çoklukla cerrahî hastalıklarındandır ve belkemiğinin vücut yapısı, dengesi, hareketleri ve sinir sistemi ile olan ilgisi yüzünden önem taşır. Bunlar, çoklukla şekil bozuklukları, kırıklar ve iltihaplar şeklinde belirir. ... Devamı »»»

BERİ - BERİ HASTALIĞI « Sağlık

Yanlış beslenme ve metobolizma bozukluğu ile ilgili ve B vitamini noksanlığından ileri gelen bir hastalık. Bulaşıcı olmamakla beraber, çoğu zaman bir bölgeyi kapladığı görülmüştür. B vitaminin az bulunduğu besin maddeleri özellikle kabuksuz hububat yenmesinden meydana gelen bu hastalıkta nevrit , kalp ve damar sisteminde değişiklikler, adele atrofisi görülür. B vitamini verilmesi ile önlenebilir. ... Devamı »»»

BESİN ZEHİRLENMESİ « Sağlık

Bir besin maddesinin yenmesinden ve içilmesinden sonra meydana gelen hastalık belirtileri; Yenilen ve içilen besinlerden meydana gelen hastalık belirtileri çeşitli sebeplere dayanır. Bu belirtiler besin maddelerinde mikrop ve toksinler olmadan meydana gelebileceği gibi, besin maddelerinin mikrop ve toksinlerle bulaşmasından da meydana gelir. Mikrop ve toksinlerle bulaşmamış olan besin maddelerinin hastalık belirtileri meydana getirmesi a) Besinlerin çok yenilmesi b) Bazı maddelerin bazı insanlarda sindirim bozuklukları meydana getirmesi, c) Besinlerin bulundukları kaplardan bakır, kurşun, ant... Devamı »»»

BESLENME - BESİNLERİ « Sağlık

Canlı organizmaların varlığını devam ettirebilmesi, büyümesi, kuvvetlenmesi, çeşitli fizyolojik vazifeleri yapabilmesi için gerekli besinleri alması, organizmaya yarayacak duruma getirmesi ve işe yaramayanlarla zararlı olanları dışarı atması. Yenilen, içilen besin maddelerinin, vücutta her ihtiyacı karşılayabilmeleri başlıca üç önemli esasa bağlıdır: a -Canlı organizmanın varlığını devam ettirebilmesi için gerekli fizyolojik vazifelerin, organların yapacakları hareketlerin yapılabilmesi için vücudun en uygun bir sıcaklıkta bulunması gereklidir. Besinlerin vücutla gerekli uygun sıcaklığı meyd... Devamı »»»

BESLENME BOZUKLUKLARI « Sağlık

Vücut için gerekli besin maddelerinin alınmasında, sindirilmesinde ve kullanılmasında bozukluk olunca meydana gelen durum.Besin maddelerinin az alınmasında, gerekli faydalı maddeleri de ihtiva etmelerinden meydana gelen bu durum zayıflamağa, vücudun dayanma gücünü kırmağa, dolayısıyla, birçok hastalıkların meydana gelmesine sebep olur. Çocuklarda büyümeyi önleyen. çocuk sağlığı ile yakından ilgili olan; büyüklerde zayıflığa ve vücudun dayanma kudretinin düşmesine sebep olan beslenme bozuklukları, eksik alman ve yetersiz olan besinlerin normal oranda alınması ile önlenebilir. ... Devamı »»»

BEYİN « Sağlık

Kalınca ve dayanıklı bir zar (beyin zarı) ile örtülü merkez sinir sisteminin kafatası içinde olan kısmı. Önbeyin (Prosencephalon), Ortabeyin (Mesencep halon), Arkabeyin (Rombencephalon) olmak üzere üç bölüme ayrılır. Önbeyin : Beyin yarımküreleri ile bunları birbirine birleştiren arabeyinden meydana gelmiştir. Arabeyin, ortakarıncıkla, onu çevreleyen oluşumlardan ibarettir. Önbeyin büyük bir parçası olan beyin yarımküreleri, iri ucu arkada bir yumurta biçimindedir. İçyan, dışyan ve alt olmak üzere üç yüzleri vardır. Bu iki yarımküre, ortada “korpus kalosum” adı verilen büyük bir birleşikle bi... Devamı »»»

BEYİN HASTALIKLARI « Sağlık

Beyinle ilgili olan hastalıklar. İnsan vücudunun en önemli hastalıklarından olan beyin hastalıklarının başlıca çeşit ve şekilleri şunlardır: Beyin kanaması: Beyin dokusu ve beyin zarları kan damarlarının çeşitli sebeplerle (yüksek tansiyon, arterioskleroz, kalp yetersizliği, tümörler v.s.), âfete uğramasından meydana gelir. Beyin Trombozu: Beyin damarlarının çeşitli sebeplerle (frengi, tifo, alkol zehirlenmeleri, kanser gibi hastalıklar sonucu beyin damarlarında tıkanma olması) meydana gelir. Beyin ambolisi: Bilhassa kalp hastalıklarında, kopan bir pıhtı parçasının beyin damarlarını tıkamas... Devamı »»»

BEYİN - OMURİLİK SIVISI « Sağlık

Beyin zarlarından örümceksi (araknoid) zarla, incezar (pilamater) arasında bulunan bir sıvı. Beyni hafifletmek gibi bir işi olan bu sıvı, beyaz renkte ve 60 - 150 gram arasındadır. Aynı zamanda beyin içindeki boşlukları ve karıncıkları da doldurur. ... Devamı »»»

BEYİN - OMURİLİK ZARLARI « Sağlık

Beyin ve omurilik'i dışardan içeriye doğru saran üç zar: En dışta bulunan “duramater”, ortada “örümceksi zar” (aranoid), en içte incezar (piamater). Kaim ve beyaz renkte, sağlam dokudan yapılmış olan “duramater” e aynı zamanda “sertzar” da denir. Kafa boşluğunun ve omurga boşluğunun kemik duvarlarını sarar. Örümceksi zar (araknoid) adını alan ortadaki zarın bir yüzü, duramaterin iç yüzüne yapışıktır. En içteki pilamater ile örümceksi zar arasında ise “beyin omurilik sıvısı” bulunur. Beyin ve omuriliğin dış yüzlerini örten ve bu organlara sıkı sıkı yapışık olan en içteki zar (pilamater) ince ... Devamı »»»

BEYİN ZARI HASTALIKLARI « Sağlık

Beyin ve omuriliği dışardan içeriye doğru saran üç zarın iltihapları, kanamaları ve urları sonucu meydana gelen hastalıklar. İltihapları: Bu zarların iltihaplarına “menenjitleri” denir. Çeşitli bulaşıcı hastalıkların seyri sırasında meydana gelebildiği gibi, mikropların çeşitli yollarla bu yollara girmesi ile de meydana gelebilir. Kanamalar : Yaralanmalar, beyin damarlarının âfetleri, kan bozuklukları v.s. sebeplerle meydana gelen kanamalar, üç zarın herhangi bir bölümünde olabilir. Beyin zarı hastalıkları da, beyin hastalıkları gibi, beyini ve bütün organizmayı ilgilendiren önemli hastalıkla... Devamı »»»

BOĞAZ HASTALIKLARI « Sağlık

Boğazda ve çevresinde meydana gelen hastalıklar. Bunlar anjin ve farenjit olmak üzere başlıca ikiye ayrılır. Anjin, Boğaz hastalıklarının en çok görülenidir. Stafilokok, pnömokok, sreptokok ve bazı virüsler gibi çeşitli mikropların enfeksiyonları ile meydana gelen bu hastalıkta boğaz bademciği ve bütün yutak mukozası iltihaplanır. Franjit yutak mukozasının lenf odaklarının bulunduğu kısımların dışındaki iltihabıdır. ... Devamı »»»

BOĞMACA ÖKSÜRÜĞÜ « Sağlık

Nöbet halinde gelen öksürüklerle kendini gösteren bulaşıcı bir hastalık. Kış sonunda ve ilkbaharda çok duyulur. Genel olarak küçük çocuklarda rastlanır. Hastalık, etkeni olan “Bacillus pertussis” mikrobunun alınmasından 1-3 hafta sonra nezle ile başlar; ateş yükselir ve nöbet halinde öksürük başlar. Öksürük nöbetlerinden sonra hasta bitkin düşer. Nöbet, gece uykuda iken daha sıklaşır. 2-4 hafta süren bu devreden sonra öksürük azalarak hastalık tamamen geçer. Bazı hallerde hastalık daha uzun sürebilir. Boğmaca öksürüğünden korunmak için aşı yapılır. Tedavi için hastanın odasının havası rutubet... Devamı »»»

BOĞULMA « Sağlık

Akciğerlerin muhtaç olduğu havayı alamamaları sebebiyle kalbin durmasından ileri gelen ölüm hali. Sebepleri bakımından ikiye ayrılır: 1) Her hangi bir engel yüzünden havanın solunum tarpanlarına girememesinden ileri gelen boğulmalar. 2) Solunuma elverişsiz havanın ciğerlere girmesinden meydana gelen boğulmalar. 1- Havasızlıktan boğulma: Herhangi bir sıvının solunum organlarına girerek akciğer keseciklerini ve solunum yollarını tıkaması boğulmaya sebep olur. Normal olarak bir insan nefes almadan bir dakikadan fazla su altında kalamaz. Bu zamanın sonunda artık irade solunumu durduramaz olur ve ... Devamı »»»

BOŞALTIM SİSTEMİ « Sağlık

İdrar yapan ve idrarı dışarıya atan sisteme boşaltım sistemi adı verilir. Boşaltma sisteminde bulunan organlar şunlardır : 1 - İdrarı yapan, vücut için faydasız ve zararlı maddeleri süzerek kandan ayıran böbrekler, 2 - İdrarı, idrarın toplanma yeri olan torbaya götüren idrar borusu, 3 - İdrarın toplandığı torba “idrar torbası” (mesane), 4 - İdrar torbasında birikmiş olan idrarı, vücuttan dışarı atan bölüm. Böbreklere süzülmek, içindeki zararlı ve faydasız maddeler dışarı çıkarılmak için gelmiş olan kan, böbreklerin kabuk bölgesinde süzülmeye uğrar. Kanda bulunan üre, böbreklerde bu süzül... Devamı »»»

BOTÜLİZM « Sağlık

Botulinus besilinin toksini ile meydana gelen karakteristik bir besin zehirlenmesi. Bu zehirlenme, et, balık, sucuk gibi besinlerin yenmesinden sonra görülür. Besin maddelerinin alınmasından 1-1,5 bazen da 3-4 gün sonra hastalık yorgunluk ve bitkinlikle başlar. Kısa zaman da çift görme, göz kapaklarının düşmesi yutma ve konuşma güçlüğü başlar, hasta acınacak bir duruma gelir. Bazen el ve ayak felçleri de görülür. Bu hastalık, öbür besin zehirlenmeleri gibi sindirim sistemini değil, göz ve yutak kasları felcini içine alan bir hastalıktır. Tedavi için hekime başvurmak gerekir. ... Devamı »»»

BOZMADDE « Sağlık

Beyin yarımkürelerinin ve beyinciğin yüzeyini, omuriliğin ortasını, ön, orta ve arka beyin yapısındaki çekirdekleri yapan boz renkli madde. Bozmaddeye gri madde, gri cevher adları da verilir. Genel olarak sinir hücrelerinden meydana gelmiştir ve sinir iplikleri az bulunur. Omurilik ve beyin ak maddeden kolayca ayırt edilebilir. ... Devamı »»»

BÖBREKLER « Sağlık

Karnın arka duvarında, omurganın yanlarında, son iki sırt ve ilk üç bel omurları hizasında, kuru fasulye biçiminde idrar yapan iki organ. Böbreğin uzunluğu 12, genişliği 6, kalınlığı 3 santimetre, ağırlığı 140 gram kadardır. Rengi esmer kırmızıdır. Ön ve arka iki yüzü, üst ve alt iki ucu, iç ve dış iki kenarı vardır. Böbrekler, fibröz bir kılıfla sarılmıştır. Buna böbreğin “fibröz gömleği” denir. Bu gömlek böbrek dokusundan kolayca sıyrılabilir. Böbreğin enine ve dikine bir kesiti yapılacak olursa böbreğin içinde biri çevrede “kortikal”, öbürü ortaya yakın “medüler” iki bölüm görülür. Orta bö... Devamı »»»

BÖBREKÜSTÜ BEZLERİ « Sağlık

Her iki böbreğin üst ucu üzerine külah ya da bir virgül gibi kaplanmış 10 -16 gram ağırlığında iki küçük bez. Bu bezlere tıp dilinde (Glandula suprarenalis) denir. Sağdaki biraz daha küçük olan bu bezlerin dış kısmı kıvamlı ve sarı renkli bir kabukla kaplıdır. İç kısmında damarlı, daha yumuşak ve koyu kırmızı renkte birçok sinir liflerinin bulunduğu öz kısmı vardır. Böbreküstü bezlerinden hayat için önemli olan hormonlar çıkar. Öz kısmından çıkan hormona “adrenalin”, kabuk kısmından çıkan hormonlardan en önemlisine “dezoksikortikosteron” (kortin) denir. ... Devamı »»»

BRADİKARDİ « Sağlık

Kalbin yavaş çarpması. Kalp, normal ve yetişkin bir insanda dakikada 60 defa atar. Kalp atımlarının 60 tan aşağı olması hallerinde bradikardiden söz edilir. ... Devamı »»»

BRONŞ « Sağlık

Soluk borusunun (trachea) ikiye ayrılması ile başlayıp akciğerlere kadar giden kısımlarından birine verilen ad. Sağ ve sol akciğere gitmesine göre sağ bronş, sol bronş adını alır. Sağ bronş, sola göre daha kısadır (sağ bronş 3 cm. sol bronş 4.5 cm.) Akciğer içinde bulunan bölümleri, akciğer içerisinde ilerledikçe ince bronşçuklara (bronchulus) ayrılır. En son kısmı 1 mm. çapında olan bronşçukların her biri bir akciğer lobcuğu ile sona erer. Bronşların yapısı, soluk borusundaki gibidir. Kıkırdak iskeletle, elâstik bağ dokusundan ve düz kaslardan meydana gelmiştir. İçleri epitel hücreleri ile... Devamı »»»

BRONŞİT « Sağlık

Akciğer bronşlarının iltihaplı bir hastalığı. Özellikle, şiddetli bir üşütme, boğmaca, tifo, grip gibi hastalıklar sonucu şiddetini arttırır. Hastalık belirtileri, öksürük, akşamları ateşin yükselmesi, baş ağrısı, ürperti, halsizlik, nefes alma zorluğudur. Hastalığın dördüncü gününe doğru balgam çıkar. Bronşit, genel olarak onbeş gün kadar süren ve tedavisinden bu süre içinde sonuç alınabilen bir hastalıktır. Hastanın dinlenmesi, sıcak şeyler alması terlemesi gereklidir. İlerlemiş hallerinde, hekim tedavisi zorunludur. ... Devamı »»»

BULAŞICI HASTALIKLAR « Sağlık

Hastalık yapan mikroplar aracı ile, insandan insana, hayvandan hayvana, ya da hayvandan insana bulaşabilen hastalıklar Bulaşıcı hastalıkların yayılması bünyeye, mikroba ve dış etkilere ve bazı faktörlere bağlıdır. Yayılmak ve bulaşmak için elverişli şartlar bulan mikroplar hızla yayılarak, birbiri ardınca, aynı belirtileri veren hastalıkları meydana getirirler ve geniş çapta salgınlara sebep olurlar. Bulaşıcı hastalıklar, çeşitli faktörlere bağlıdır:a- Mikrobun hastalık yapma kudreti, b- Mikrobun salgın kabiliyeti, c- Mikrobun girdiği organ içinde yayılma kabiliyeti, d- Mikrobun şiddetli ya ... Devamı »»»

BÜNYE « Sağlık

Bir kimsenin, kalıtım yolu ile ve sonradan dış etkilerle meydana gelmiş, nispeten devamlı, fakat az çok değişiklikler de gösterebilen organizmaya ve ruha ait özellikleri. Bu özellik, o kimsenin şekillenmesinde, gelişmesinde, organlarının çalışmasında ve uyumunda, hastalık etmenlerine karşı gösterilecek karşı koymalarda önemli rol oynar. Bünyeler, dış görünüşler ve bazı hastalıklara yakalanmak istidatlarına göre çeşitli bölümlere ayrılmak istenmiştir. Bu bölümlerin başlıcaları şunlardır, a - Astenik bünye, b - Piknik bünye, c - Atletik bünye. Astenik bünyenin gelişimi fena, ağırlığı azdır. Ka... Devamı »»»

CÜZAM « Sağlık

Micobacterium leprae adı verilen bir virüsün meydana getirdiği hastalık. Tıp dilindeki adı Lepra, halk dilimizdeki adı da Miskin hastalığıdır.Şiddetli belirtileri olan salgın bir hastalıktır. Etmeni, 1879 yılında Hansen tarafından bulunmuştur. Cüzam hastalığı medeniyetin bilinen en eski hastalıklardan biridir. Antik çağlarda, özellikle Ortaçağ'da büyük salgınlar yaptığı ve toplum için çok ürkülen bir hastalık olduğu bilinmektedir. Ortaçağ'da bu hastalığa yakalananlar için özel evler ve barınaklar yapılmış, hastalar buralarda kendi kendileri ile başbaşa bırakılmıştır. Daha sonraları, cüzamlı ... Devamı »»»

ÇIBAN « Sağlık

Vücudun her hangi bir bölümünde meydana gelen irin yığınına verilen ad. Deride şişkinlik, kızarıklık ve ağrı ile kendini belli eder. Soğuk ve sıcak olmak üzere iki çeşidi vardır. Soğuk çıbanlar, ağrısız, kızartısız, ateşsizdir. Şişkinlikleri ile kendilerini belli ederler. Bu çeşit çıbanlar, vücudun genel bir temizliğe ve yorgunluktan dolayı kuvvetlenmeye ihtiyacı olduğunun işaretidir. Sıcak çıbanlar, mikroplu iltihaplanmalar sonucu meydana gelir. İlkin, derinin çıban çıkacak bölümü hafif hafif yanmaya başlar. Sonraları kızarıklık ve sıcaklık belirir. Bir süre sonra kızarıklık kaybolur. Çıbanı... Devamı »»»

ÇIKIK « Sağlık

Kemiklerin, bir zorlama altında kalarak eklem yerlerinden kurtulmasına verilen ad. Bu hallerde çoklukla eklem bağları da kopar. Çıkıkların tedavisi, hekimlerin müdahalesi ile mümkün olur.Hekimler eklem yerlerinden kurtulmuş olan kemikleri, yerlerine yeniden oturtmakla çıkığı tedavi etmiş olurlar. ... Devamı »»»

ÇİÇEK AŞISI « Sağlık

Çiçek hastalığından korunmak için yapılan aşı. Bu aşı, sığır çiçeğinden elde edilir. 1774 tarihinde İngiltere'de Benjamin Jecky adındaki bir çiftçi, inek çiçeğinden aldığı bir madde ile aile efradını aşılamıştır. Edvvard Jenner ise, sığır çiçeği materyalini insanlara tatbik etmek suretiyle hekimlik alanında önemli bir çığır açmıştır. Genel olarak aşı, aşılanmış sığırlarda meydana gelen veziküllerin pulpasından alınır. % 1 fenollü, % 50 gliserinli serum fizyolojik solüsyonu ile 1/5 oranında karıştırılır ve böylece saklanır. Ticarette bulunan aşıların patojen olmaması ve doz başına düşen bakte... Devamı »»»

ÇİÇEK HASTALIĞI « Sağlık

İltihaplı kabarcıklar dökerek belirti veren, ateşli, ağır, salgın bir hastalık. Etmeni, süzgeçleri geçen ufak bir virüstür. Bu virüs, kızamık virüsü gibi, vücudun dış tarafını (ektoderm) sever. Bu sebeple, çiçek hastalığının en karakteristik belirtileri, hastanın derisi üzerindedir. Yayılma, çoklukla, çiçek hastalığına tutulmuş hastalar yolu ile olur. Hastaların ağız ve boğazlarında bulunan çiçek yaralarındaki virüsler, öksürük damlacıkları ile çevreye yayılabilecekleri gibi, deri üstündeki iltihap ve çıbanlarla çeşitli temaslar bu yayılmaya sebep olurlar. Deri üzerindeki sıyrıklarda ya da ağı... Devamı »»»

ÇOCUK BAKIM « Sağlık

Çocuk bakımı, özellikle ilk devirde büyük önem taşır. Çocuk bakımı. 1 - Yeni doğan çocuğun sağlık korunması, 2 - Vücut bakımı, 3 - Giyinmesi, şeklinde üç bölümde incelenir : 1 - Yeni doğan çocuğun sağlık korunması, özellikle kliniklerinde ve doğumdan hemen sonra alınacak tedbirleri ihtiva etmesi bakımından büyük önem taşır. İntra-uterin hayatta iken annenin geçirdiği bazı hastalıklar, doğumun vak. tinde, çok güç, ya da normalden çabuk olması, annenin aldığı çeşitli ilâçlar çocuğun sağlık durumunu ilgilendiren ö. nemli konulardır. Doğumu takip eden günlerde, bu bakımdan çocuğun solunumuna, od... Devamı »»»

ÇOCUK FELCİ « Sağlık

Virüs cinsi bir mikroptan ileri gelen bir sinir sistemi hastalığı. Virüs, beyin ve omurilikte hareket hücrelerinde yuva kurar. Böylece hasta felce uğrar bazı ilerlemiş hallerde de ölür. Genel olarak çocuklarda görüldüğü için bu adla anılır. Tıbbî adı “Polyomiyelit” tir. Çocuk felcinin ilk belirtileri, hastalığa yakalanıldıktan sonra 3 ile 35 gün arasında olur Hafif ateş, mide rahatsızlığı, baş ağrısı, baş dönmesi, kusma, boyunda ve sırtta ağrılar ve kuvvetsizlik görülen ilk belirtilerdir. En çok görüldüğü ay, Mayısla Eylül arasıdır. Çocuk felcinin ilerlemiş hallerinde felç belirtileri kendi... Devamı »»»

ÇOCUK HASTALIKLARI « Sağlık

Çoklukla çocuklukta görülen hastalıklar. Çocuk hastalıkları, başlıca iki büyük bölüme ayrılırlar, 1 - Çocuklukta görülen hastalıklar. 2 - Büyüklerde olabildiği gibi çocukların da yakalanabileceği hastalıklar. Çocuklukta görülen hastalıklar, çoğu bulaşıcı hastalıklar olması bakımından, salgınlar halinde görülürler. Bunlar, ya mevsimlerle ilgili hastalıklardır, ya da, herhangi bir yerde bir odak noktası bulduktan sonra yayılabilen hastalıklardır. Kızamık, difteri, boğmaca, çiçek, su çiçeği, kızıl gibi hastalıklar, çoklukla çocuk yaşlarda görülen hastalıklardır. Buralar, bulaşıcı hastalık... Devamı »»»

DALAK « Sağlık

Lenfoid bir organ. Dokusu içinde bir taraftan lenfositler meydana gelir, bir taraftan da alyuvarlar (erltrosit) parçalanır ve erir. Aynı zamanda bir kan deposu vazifesini de görür.Dalak, sol geğrek (hipokondr) bölgesinde, 200 gram ağırlığında, 12 sanimetre kalınlık gösteren bir kahve çekirdeği biçimindeki maviye çalar kırmızı renkte, kıvamı gevrekçe yumuşak bir organdır. Kıvamı karaciğere benzediğinden, her iki organ da dışarıdan herhangi bir etki ile kolayca yarılacak durumdadır. Dalağın üst ucu, alt ucuna göre incedir, ön kenarının çenekli olması karakteristiktir. ... Devamı »»»

DALTON HASTALIĞI « Sağlık

Renk körlüğü de denen bir göz bozukluğudur. Bunu ilk bulan Dalton olduğu için, bu adla anılır. Dalton hastalığı, genel olarak katılımla geçen bir hastalıktır. Zararsız bir hastalıktır. Bu hastalığa tutulmuş olanlar, yeşille kırmızı renkleri birbirinden ayıramazlar. Bu hastalığa yakalanmış olanlarda, retine tabakasının koni ve çubukları, renkli ışınlara karşı değişik tepki gösterirler. Bu değişik tepki dolayısıyla yeşil ve kırmızı renk ayırt edilemez. Dalton hastalığı, özellikle şoförlerde, demiryolu işçilerinde, denizcilikte önemini belli eden bir renk körlüğü hastalığıdır. ... Devamı »»»

DAMAK « Sağlık

Ağız boşluğunun tavanı. Sert ve yumuşak olmak üzere iki bölümdür. Asıl ağız boşluğunun tavanını yapan “sert damak” aynı zamanda “damak kubbesi” adını alır. Sert damağın iskeletini üst çene kemiği ile damak kemiği yapar. Sert damak da mukoza ile örtülüdür. “Yumuşak damak”, ağız boşluğundadır. Yapısında kemik olmayıp, kaslar ve mukoza vardır. Önde sert damağın arka kenarına yapışan yumuşak damağın ön ve arka iki yüzü ile bitişik ve serbest iki kenarı vardır. Ön yüzü ağız boşluğuna, arka yüzü yutağa bakar. Serbest kenarında, ortada küçük dil, yanlarında ön ve arka iki kemer vardır. Ön kemer dil i... Devamı »»»

DAMARLAR « Sağlık

İnsan ve hayvanlarda, içinde kan gibi besleyici sıvı taşıyan borular. Organlarımızı ve dokularımızı meydana getiren hücreleri besleyen kanı, kanın temizlenme yeri olan kalp’ten alarak buralara getiren ve buralarda kirlenmiş olan kanı temizlemek için tekrar kalbe götüren damarlar, genel olarak temiz kan taşıyıcı damarlar (atardamarlar-arterler) ve buralarda kirlenmiş olan kanı, kalbe getirici kirli kan taşıyan damarlar (toplar damarlar - venalar) olmak üzere iki büyük bölüme ayrılırlar. 1 — Atardamarlar : Atardamarlar, silindirik borulardır. Sol karıncıktan çıkan aorttan vücuda dağılırlar. Du... Devamı »»»

DANG HASTALIĞI « Sağlık

Sıcak ülkelerde görülen bulaşıcı bir hastalık. Göz kapağı iltihabı, ateş, dermansızlık, kas ve eklemlerde ağrı, deride sivilcelerle kendini gösterir. ... Devamı »»»

DİFTERİ « Sağlık

Boğazda iltihap ve şiş halinde beliren ve çoklukla çocuklarda görülen tehlikeli ve bulaşıcı bir hastalık. Çubuk ya da çomak şeklinde difteri basili denen bir mikrobun yaptığı hastalıktır. Ilık memleketlerde ,büyük şehirlerde ve kış mevsiminde daha çok görülür. Çocuklarda .özellikle 2-5 yaş arasında fazla görülür. Soğuk algınlıkları, boğmaca, anjinler hastalığı hazırlayıcı hallerdir. Ya hastalardan ya da, hastalığı taşıyıcılardan geçer. Hastalık, basilin alınmasından 2 - 4 gün sonra meydana çıkar. Hafif, ağır ya da zehirli olmak üzere üç şekilde seyreder. Difteri basili ,insan vücudunu... Devamı »»»

DİZANTERİ « Sağlık

Kanlı ve sancılı ishal. En önemli belirtilerini kalın barsakta gösteren bir hastalıktır. Hastalık etmeni bakımından ski türlü dizanteri vardır: a) Basilli dizanteri, b) Amipli dizanteri. Etmenleri değişik olmakla beraber, iki dizanterinin genel karakterleri aynıdır. İkisi de bulaşıcı bir hastalıktır ve organizmadaki belirtileri aynıdır. Basilli dizanteriyi yapan mikroplar, çomak şeklinde ufak mikroplardır. “Schiga basili” adı ile bilinirler. Sağlam insana ağız yolu ile girer ve mide, Ince barsaklar yolu ile geçerek kalın barsaklarda yerleşir. Mikrobun alınmasından sonra bir hafta içinde has... Devamı »»»

DOLAMA « Sağlık

El parmaklarında tırnaklar çevresindeki yumuşak kısımların, bazen de kemiğin iltihaplanmasından ile gelen ağrılı bir hastalık. Dolama, parmakların bu çevresinin, her hangi bir çizilme sonucu mikropların deri içine girmesi sonucu meydana gelir. Dolama olan yerde ağrı ve şişlik görülür, iltihaplanmanın derinlere inmediği hallerde, önemi olmayan bir hastalık durumunda kalır. Fakat, kemiğe kadar inen dolamalar, tehlikeli olabilir. Alkol pansumanı ve toplanmış olan iltihabın aldırılması ile dolamayı tedavi etmek mümkündür. ... Devamı »»»

DOLAŞIM SİSTEMİ « Sağlık

Organlarımızı ve dokularımızı meydana getiren hücreleri beslemeye yarayan kanı, buralara getirip götüren sistem.Dolaşım sistemindeki oluşumlar şunlardır: Kalp, atardamarlar, toplardamarlar, lenfa damarları. Kalp, emme basma bir tulumba gibi çalışarak kendi duvarlarındaki kalp kaslarının kasılmasıyla kanı bir yandan alır, bir yandan da vücuda sevk eder.Kalbin bu çalışması otomatiktir. Sağ kalp İçinde toplardamar kanı (kirli koyu renkte kan) ; sol kalp içinde de atardamar kanı (açık kırmızı kan) vardır. Kalp işlerken karıncıklar kasılınca kulakçıklar aksine gevşer. Karıncıkların kasılması “si... Devamı »»»

DİLSİZ « Sağlık

Konuşamayan kimselere verilen ad. İki türlü dilsiz vardır: Doğuştan dilsiz ve sonradan olma dilsiz. Doğuştan dilsizlik, genel olarak kalıtımla gelen bir hastalık şeklinde belirdiği gibi doğumdan önce gelişimin durmasında ve yakın akraba evliliklerinde görülür. Sonradan gelen dilsizlik ve difteri, kızamık, tifüs ve beyin hastalıklarından sonra görülür. Dilsizlik, hiç konuşamamaktan ileri gelebildiği gibi, doğuştan sağır olanların hiç işitmedikleri için söyleme alışkanlığı edinmemiş olmalarından da ileri gelir. Konuşmak ve anlaşmak ihtiyacı, dilsizleri, his ve fikirleri anlatan çeşitli har... Devamı »»»

FOBİ « Sağlık

Sebepsiz ve hastalık halindeki korku. Hekimlikte ve psikolojide yapılan incelemelere göre, fobiler, tabiî korkudan şu özellikleri ile ayrılırlar: Fobiler, devamlıdırlar; ilgili oldukları şeylerle ya da olaylarla nispetsizdirler; bir fobiye yakalanan biri, bunu sebepsiz, yersiz, anlamsız olduğunu bildiği halde, yine de bu fobiden kendini alıkoyamaz. Bu çeşit sebepsiz ve hastalık halindeki korkuya yakalananlar, ışıktan, bazı eşyaya dokunmaktan, açık havaya çıkmaktan kapalı yerde bulunmaktan, bazı hayvanlardan v.b. korkarlar. ... Devamı »»»

GÖRME FİZYOLOJİSİ « Sağlık

Gözün işlevi, alınacak cismin hayalinin fotoğraf plâğına düşürülmesi için “objektif” denen merceğin biraz öne ya da biraz arkaya gitmesi gerektir. Bu akkomodasyonu “uyum” meydana getirir. Görmede bu büyük işi göz merceği ve iris oynar. Fotoğraf objektifi gözde “göz merceği” makinenin diyafragması, gözde “iris”, fotoğraf plâğı da gözde “retina” dır. Cisim yakında olduğu zaman ışının daha çok kırılması için göz merceği kalınlaşır; uzakta ise göz merceği incelir, ışınlar retina üzerinde toplanmış olur. ... Devamı »»»

GÖZ KUSURLARI « Sağlık

Uzaktan gelen ışın, göze paralel geldiği için normal gözün “emmetrop” kırıcı ortamları, hiç bir uyum hareketi yapmadan bu ışınları retîna üzerinde toplarlar. Ancak ,bazı gözlerin büyük çapları kısa olur. Bunlar uzağı görürler, yakını görmek için fazla uyum yapmak zorundadırlar (hipermetrop göz). Görüntüyü retina üzerine getirmek için iki taraflı konveks mercekler kullanılır. Bazı gözlerin de büyük ekseni normalden uzundur. Bunlar uzağı görmezler, yakını iyi görürler (miyop göz) Bunlarda görüntü retinaya ulaşamaz. Bu gözlerde görüntüyü retina üzerine getirmek için de iki taraflı konkav mercekle... Devamı »»»

GÖZLÜK « Sağlık

Gözleri iyi görmeyenlerin, baktıkları şeyleri daha iyi görmelerine yardım eden yada gözleri korumaya (farklı ışık v.b.) yarayan camdan âlet. Gözleri iyi görmeyenler için yapılan gözlüklerle, gözleri korumaya yarayan gözlükler arasında faklar vardır. Gözleri iyi görmeyenler, ya yakını ya uzağı göremezler, ya da karışık görürler. Bu üç şekildeki bozukluk için de merceklerden yapılmış gözlük camları kullanılır. Uzağı gördükleri halde yakını görmeyen gözler için, ortaları kalınca, kenarları ince olan yakınsak (konvesk) mercekler kullanılır. Yakını gördükleri halde, uzağı görmeyen gözler için,... Devamı »»»

GLİKOZÖRİ « Sağlık

İdrarla şeker çıkartılması. Şeker hastalığının önemli belirtilerinden biridir. ... Devamı »»»

GRİP « Sağlık

Bir yerde çıktığı zaman kolaylıkla çevreye bulaşan, geniş salgınlar yapan ünlü hastalıklardan biri. Etmeni bir virüstür. Bu virüslerin cinsine göre bir seyir takip eder. Grip virüsü hastalık ağız, burun ve boğaz salgınlarında çoktur. Konuşurken, öksürür ve aksırırken, kolayca. çevreye yayılırlar ve geniş salgınlara yol açarlar. Hastalık, virüsün alınmasından üç gün kadar sonra başlar; Üşüme, titreme ile kendini gösterir, ateş birdenbire 38 - 40 dereceye kadar yükselir. Büyük bir kırıklık ve halsizlik kendini gösterir. Baş ağrısının yanında, solunum organlarının üst bölümlerinde nezle hali gör... Devamı »»»

HASTALIKLAR « Sağlık

Hastalık, organizmada bir takım değişikliklerin meydana gelmesi ile fizyoloji görevlerinin bozulması halidir. Bu hal, bütün organizmayı ilgilendirecek bir özellikte olabileceği gibi, bazı organları ilgilendiren şekillerde de olabilir. Bu iki durumda, ya bütün organizmayı ilgilendiren bir fizyoloji görevlerinin bozulması hali ya da yalnız hasta olan organın fizyoloji görevlerini tam olarak görememesinden meydana gelen hastalık hali kendisini gösterir. Fakat çoğu hastalıklarda, bu iki farkı ayırmak mümkün olmaz. Öyle hastalıklar vardır ki, yalnız bir organda bir takım değişiklikler olan tıp, hem... Devamı »»»

HİPERMETROP « Sağlık

Bir gözün, yakında bulunan şeyleri görememesi. Böyle gözlere “hipermetrop göz” denir. Gözün bozukluğu doğuştan olabildiği gibi, sonradan da olabilir. Çoklukla yaşın ilerlemesi durumlarında görülür. Doğuştan olanlarda göz merceği yassıdır ve dışardan gelen hayâl ışınları retinanın arkasına düşer. Sonradan olma bozukluklarda, göz kasları, uyumu tam yapamadığından hayâl aynı şekilde retinanın arkasına düşürür. Gözü, hipermetrop olanlar, okuyacakları yazılan, gözlerinden gereği 'kadar uzak tutmak ya da camları konveks olan gözlükler kullanmak zorundadırlar. ... Devamı »»»

İÇ SALGI BEZLERİ « Sağlık

Salgılarını doğrudan doğruya kana veren, salgı kanalları olmayan bezler. Önemlileri şunlardır Kalkansı bez : Tektir, boynun ön ve altındadır. Soluk borusunun önünde bulunur. Alt bacakları kısa bir H harfi biçimindedir. Dar bir orta bölümle piramit biçiminde iki yan lobtan yapılmıştır. Bezin içi kolloidal bir cevherle dolu ve çevresinde konjunktival bir yapı ile çevrili oluşumlardan meydana gelmiştir. İçindeki kolloid maddesi koyuca kıvamda bazen renklidir. Bezin salgısı bazal ve iyod metabolismalarını ayarlar. Büyüme ve gelişmede önemli görevi vardır. Paratiroid'Ier: Kalkansı bezin arka yüzün... Devamı »»»

İSPRİTİZMA « Sağlık

Ruhlarla bazı şartlar altında haberleşmenin mümkün olduğuna inanmayış ve bu amaçla yapılan denemelere verilen ad. Son yıllarda çok yaygın bir durum almaya başlamış ve ruh hekimler tarafından da tedavi amacı ile kullanılabilen bir yol olmuştur. İspritizma deneyleri, çoklukla yuvarlak bir masa etrafında, bir medyumun hazır bulunmasıyla (ruhlarla ilgili olduğu sanısında olanlara medyum denir) yapılmaktadır. Bu deneylerde, belli ya da belirsiz bir ölünün ruhu toplantıya medyum tarafından çağrılır. Geldiğini, masayı oynatmak ya da başka bir usulle haber veren ölü ruhuna, orada hazır bulunanlar, ist... Devamı »»»

LÖSEMİ « Sağlık

Kan yapan organlardaki bozukluktan ileri gelen bir hastalık. Buna “Kan kanseri” adı da verilmektedir.Kan yapan organlardan olan kemik iliği, dalak, karaciğer, lenfa boğumlarında, kan yapma işi bozukluğa uğrayınca vücuttaki alyuvarların sayısında azalma baş gösterir. Kan dokusu vücuttaki dengesini kaybeder vücudun beslenmesinde, dışardan çeşitli hastalık etmenlerine karşı savunmanın yapılmasında aksaklıklar baş gösterir. Bunun sonucu olarak hasta günden güne kansızlaşır, kuvvetten düşer, yüzü sararır, ağızda, boğazda yaralar, diş etlerinde ve başka organlarda kanamalar görülür. Çok tehlikeli b... Devamı »»»

LUMBAGO « Sağlık

Belkemiğinin alt bölümlerinde, şiddetli ağrılar ve tutuklukla kendini gösteren bir hastalık. Hastanın eğilip doğrulması, ağrıların artmasına yol açtığı için, çok sıkıntı veren bir hastalıktır. Lumbago, süregelen romatizmadan ileri geldiği gibi, belkemiğinin her hangi bir sarsıntı sonucu zedelenmesinden de ileri gelir. Genel olarak öldürücü bir hastalık olmamasına rağmen verdiği ıstırap ve rahatsızlığı büyük olan bir hastalıktır. Hekimin devamlı kontrolü ile giderilebilir. ... Devamı »»»

KİNİN « Sağlık

Kınakına ağacı kabuklarından çıkarılan bir madde. Sıtma ilâcı olarak kullanılır. Ağaç kabuklarının bu özelliği 1683 te Peru valilerinden birinin karısı olan Kontes Kinkon'un sıtmasını tedavi için yerliler tarafından kullanılmasıyla anlaşılmıştır. Fakat kinin asıl, 1820 yılında Fransız kimyagerleri Pelletier ve Caventon tarafından keşfedilmiştir. ... Devamı »»»

KABAKULAK « Sağlık

Ateşli ve çok bulaşıcı bir hastalık. Etmeni bir virüstür. Kulak altı tükürük bezlerinin şişmesiyle kendini gösterir. Özellikle 5-15 yaşları arasındaki çocuklarda çok görülür. Hastalık küçüklerde zararsız geçer. Ateş, ensede ağrı, baş ağrısı, kusma, bir ya da iki tarafta kulak altı bezlerinin şişmesi, hastalığın belirtileridir. Hastalık bir hafta kadar sürer. Bulaşma, hastanın aksırık, öksürük ve konuşmasıyla etrafa yayılan tükürük damlacıklarından geçer. Tehlikeli bir hastalık olmamakla beraber, salgın yapma özelliğinde olduğu için, ilk belirtileri üzerine hekimin tedavisine girmek gerektir.... Devamı »»»

KALORİ « Sağlık

Bir kilogram suyun sıcaklığın bir dereceye yükseltmek için gerekli ısı miktarı. Isı birimi olarak kullanılır. Besinlerin, dokular içinde yanarak vücudun sıcaklığını ve kuvvetini sağlamak için gerekli değerleri de kalori ile ölçülür. İnsanın günlük kalori ihtiyacı, yaşa, bünyeye, çalışma şekline, iklime göre değişmektedir. Yapılan incelemelerde, 70 kilo ağırlığında bulunan bir kimsenin günde en az 1860 kaloriye ihtiyacı olduğu anlaşılmıştır. Kalori bakımından en önemli besinler, proteinler, karbonhidratlar ve yağlardır. Proteinler, vücuda enerji verdikleri gibi, yapı ödevini de görür... Devamı »»»

KAN « Sağlık

Vücudun organları arasında madde alış verişine aracılık eden ve damarlar içinde bulunan kırmızı renkli sıvı. Kan hayat için gerekli maddeleri (oksijeni) akciğerlerden sindirilerek vücuda yarar bir duruma gelen besin maddelerini sindirim organlarından alarak organlar ve onların en küçük parçaları olan hücrelere götürür. Hücrelerde çalışma sonucu meydana gelen ve vücuda yaramayan artıkları yüklenerek böbrek, deri ,akciğer organlarına getirir ve bunların vücut dışına çıkmasını sağlar. Kanın rengi atardamarlar içinde kırmızı, toplardamarlar içinde, koyu kırmızıdır. Kan, histolojik bakımdan, hüc... Devamı »»»

KANIN BASINCI « Sağlık

Atardamarlardaki kanın hem kalp kuvveti, hem de arterlerde duvarlarının esnekliği ile bu kuvvete karşı koymasından meydana gelen iki tepki arasında kalan bir basıncı vardır. Bu, kanın içinde bulunduğu atardamar duvarına karşıdır. Genç, normal bir insanın en yüksek basıncı 13 (santimetre), en aşağı basıncı 9-7 (santimetre) dir. Bu basınç, damar esnekliği yaş artması ile azalan ihtiyarlarda yükselir, kalp zayıflamalarında, bazı hastalıklarda azalır. ... Devamı »»»

KANIN PIHTILAŞMASI « Sağlık

Kanın, damar dışına çıktığında pıhtılaşma özelliği vardır. Bu durum, plâzmada erimiş olarak bulunan fibrinojen maddesinin özel bir ferment ile fibrin haline geçerek erimez bir hale gelmesinden ileri gelir. Kanın damar dışında olmasıyla medyana gelen bu fermenti akyuvarlar kana salarlar. ... Devamı »»»

KAN GRUPLARI « Sağlık

İnsan kanında tespit edilen gruplar. Bu gruplar, insanların kanlarının birbirlerine benzememesinden ileri gelmiştir. Bu gruplaşma da, alyuvarlarda iki türlü (A ve B) ağlütinojenin ve serumlarda bunlara karşı iki türlü ağlütinin (alfa ve beta) cisimlerinin bulunmasından ileri gelmektedir. İnsanlar üzerinde yapılan araştırmalar, dört çeşit grubun bulunduğunu göstermiştir. O grubu. Bu grubun alyuvarları hiç bir aglütinoieni bulundurmazlar. Bunun için diğer grupların hiçbirinin serumundan etki görmezler. O grubu, her gruba kan verebilir. Fakat ancak kendi grubundan kan alabilir. A grubu. Bu gru... Devamı »»»

KANSER « Sağlık

Vücudumuzda bulunan her hangi bir organın normal hücrelerinin, anormal bir şekilde çoğalma ve değişmeleri ile hücre anarşisi haline gelerek artmasıdır. Yunanca yengeç anlamına gelen “carcinos” kelimesinden alınmıştır. Bir organ, normal histoloji bakımından incelendiğinde, normal tabakalardan meydana gelmiş olduğu görülür. Normal görünümlü bu tabakalardan birindeki hücrelerde, her hangi bir sebeple anormal bir büyüme ve çoğalma meydana gelecek olursa, bu bölümün normal olan diğer bölümlere bir tazyik yapmaya başladığı görülür. Bu anormal hücre büyümesi ve değişmesi devam ettikçe, çevre dokuya ... Devamı »»»

KARACİĞER « Sağlık

Sindirim borusuna ilişik en büyük bez. Ağırlığı 1.500 gramdır. Karın boşluğunun en yukarı ve sağ bölümünde bulunur. Yerinde dururken şekli, enine ikiye bölünmüş bir yumurtanın üst yarımına benzer. Kalın ucu sağda ince ucu soldadır. Karaciğerin üst ve alt iki yüzü ön ve arka iki kenarı vardır. Üst yüzü konveks olup diyafragmanın konkavlığına uyar. Alt yüzü konkav olup üzerinde H biçiminde ikisi paralel ortada e. nine üç oluk gösterir. Bunlardan sağ uzunluğuna oluk daha genişçe olup ön yarısında içinde safra kesesi arka yarısında da alt vena kava vardır. Sol uzunluğuna oluk içinde önde karaciğ... Devamı »»»

KAS DOKUSU « Sağlık

Vücudun aktif hareketlerini meydana getiren doku. Kaslar sinir sisteminden aldıkları her hangi bir uyartı ile üzerine yapıştıkları kemiklerin ve iç organların hareketlerini sağlarlar. İki türlü kas vardır, a - çizgili kaslar. Lifleri büyükçe ve kırmızı renklidirler. Mikroskop altındaki muayenelerinde lifleri çizgili göründükleri için çizgili kaslar adını almıştır. İskeletin çevresindeki kasların çoğu bu cinstendir. b - Çizgisiz (düz)kaslar. İnce, renksiz ve mikroskop altında lifçikleri düz görünen kaslardır. Bunlar sindirim borusunun alt kısımlarında, soluk borusunda ve damarların yapısında bu... Devamı »»»

KIZAMIK « Sağlık

Çoklukla çocuklarda görülen bulaşıcı bir hastalık. Burun, boğaz nezleleriyle başlar. Vücutta kırmızı dökmeler yapar. Ateşli bir hastalıktır. Etmeni bir virüstür. Dışarıda uzun zaman yaşayamaz. Hastalık, doğrudan doğruya, aksırık, öksürük ve salgılarla geçer. Kuluçka devri 10-11 gündür. Ürperme ile başlar. Süt çocuklarında, çarpıntılarla kendini gösterir. İlk günlerde ateş çok yüksektir. Sonra iner, gözler kamaşır. Göz kapakları ve içi nezlelidir. Burun, boğaz yollarında da nezle vardır. Adi bir göğüs nezlesini andırır. Ağız ve boğaz içinde birtakım lekeler hasıl olur (mercimek büyüklüğünde bey... Devamı »»»

KIZIL « Sağlık

Çoklukla küçük yaşlarda görülen yüksek ateşli, bulaşıcı bir hastalık. Etmeni bir çeşit streptokoktur. Solunum yolu ile bulaşma olur. Hastalık birden, bire kusma, ateş, şiddetli titreme boğaz ağrısıyla başlar. Ateşin başlamasından iki gün sonra dökmeler olur. Bunlar, açık kırmızı renkte, birbirine yakın mürekkep lekelerine benzer. Lekeler birbirine bitişik gibidir. Dökme göğüsten ve boyundan başlar, bir gün içinde her tarafa yayılır. 4-5 gün sonra yapraklar halinde deri soyulması olur. Bir defa hastalığa tutulan bir daha tutulmaz. Kızıl geçiren insanlarda, böbrek ve yürekte hastalıklar görülebi... Devamı »»»

KOLERA « Sağlık

Bulaşıcı bir hastalık. Etmeni, kolera vibrionun denilen bir bektendir. Salgın halinde görülür. Kuyu ve ırmak sularıyla ya da bunlarla kirlenmiş yiyecek ve içeceklerle geçer. Hastalık, iştahsızlık, bulantı ve şiddetli sürgünlerle başlar. Sürgünün rengi başlangıçta koyu ve yeşilimsidir. İlerlemiş hallerde renksiz olur. İnsan derisi kurur, sıcaklık, düşer, vücudun uç tarafları soğur, idrar azalır ve kesilir, gözler çukurlaşır, ses kısılır vs hasta ölür. Kolerada ölüm % 50 dir. Tehlikeli bir salgın hastalık olan koleradan korunmak için,içilecek sulara ve bütün yiyeceklere dikkat etmek gerekir. ... Devamı »»»

KUDUZ « Sağlık

Hayvanların ısırmasıyla geçen tehlikeli bir hastalık. Etmeni bir cins virüstür. Hayvanların salyalarında (kedi, köpek, beygir, deve, eşek v.b.) bulunur. Bunların ısırmasıyla, ısırık yerlerindeki yaradan vücuda yayılır. Hastalığın, insan organizmasında yerleşme yeri sinir sistemidir. Hastalık düşkünlük ve heyecanlanmalarla başlar. Hafif ateş, baş ağrısı ve uykusuzluk vardır. 3- 4 gün sonra yutmada güçlük baş gösterir. Yutarken, su içerken boğazda bir daralma, bir sıkılma görülür. Bu sebeple hastalar su içmekten korkarlar. Dışarıdan gelen her etki karşısında rahatsızlık duyarlar. Korku, sayıkla... Devamı »»»

MAVİ HASTALIK « Sağlık

Kalbin doğuştan ileri gelen bir hastalığına verilen ad. Kalp, kan dolaşımı bakımından, “sağ kalp” ve “sol kalp” olmak üzere iki bölüme ayrılır. Sol karıncıkla sol kulakçıktan meydana gelen sol kalpde, akciğerlerden gelerek vücuda yayılan temiz kan bulunur. Sağ kulakçıkla sağ karıncıktan meydana gelen sağ kalpte de vücuttan gelen ve akciğerlere gidecek olan kirli kan bulunur. Kirli kanla temiz kan, sağ kalble sol kalp arasında bulunan bir bölme ile birbirinden ayrılır ve toplardamarlara kirli kan, atardamarlara da temiz kan gider. Gebelik sırasında meydana gelen bazı bozukluklar sonucu, çocukt... Devamı »»»

MENENJİT « Sağlık

Sinir sisteminde bulunan zarların iltihaplanmasından meydana gelen hastalığa verilen ad. Çok tehlikeli olan hastalıklardan biridir. Sinir sistemimde beyin, beyincik, soğancık, omurilik gibi organlar vardır. Bunların üzeri, çok ince bir zarla kaplıdır. İki tabaka halinde olan bu zarların arasında, organları çeşitli tehlikelerden koruyan omurilik sıvısı dolaşır. Çeşitli etkiler ve hastalıklar sonucu, beyin zarları arasına giren hastalık etmeni mikropları, bu zarlarda iltihaplara yol açarlar. Bu iltihaplar, menenjit hastalığının meydana gelmesine yol açar. Tedavi edilemediğinde ya da geç tedavi... Devamı »»»

MİYOP « Sağlık

Bir gözün uzakta bulunan şeyleri görememesi. Böyle gözlere “miyop göz” adı verilir. Gözün bozukluğu doğuştan olabildiği gibi, sonradan da olabilir. Göz kasları uyumu tam yapamadığından, cisimlerin hayali, retinanın önüne düşer. Miyop göz olanlar, camları konkav olan gözlükler kullanmak zorundadırlar. ... Devamı »»»

PANSUMAN « Sağlık

Yaraların temizlenmesi, mikrop kapmaması, iltihapların giderilmesi için uygulanan koruyucu tedbirlere denir. Her hangi bir vücut bölgesinde meydana gelen bir yara, dıştan gelecek mikroplardan korunursa, vücudun normal karşı koyma kuvvetleriyle kısa zamanda kapanıp iyi olabilir. Fakat, bu yara, dışardan gelebilecek mikroplara karşı korunmazsa, kısa zamanda büyüyüp gelişerek, büyük tehlikelerin doğmasına sebep olabilir. Bu sebeple, yaralarda pansıman, büyük önem taşır. Pansımanlar, kuru ve yaş pansımanlar olmak üzere ikiye ayrılırlar. Kuru pansumanlar, her hangi bir yaraya, ilk önce uygulana... Devamı »»»

PELLEGRA « Sağlık

Tehlikeli hastalıklardan biri. Derideki belirtilerle kendini gösterir. Derinin açık bölümlerinde kızıl lekeler belirir, bir süre sonra mide ve sinir bozuklukları başlar ve tedavisi sağlanmazsa, deliliği ve zayıflamakla ölüme yol açan tehlikeli bir hastalık olma özelliğini kazanır. Genel olarak mısırla beslenmekten ileri gelen bir vitamin noksanlığı hastalığıdır. ... Devamı »»»

ROMATİZMA « Sağlık

Mikrobik tabiatta bir hastalık. Vücudun, A grubu hemolitik streptokoklar tarafından bulaşması ile ilgilidir. Ateşli ve toksit durumlar, mafsallarda ve kalpte bir çok dağınık enfeksiyon odalarında ve kalpte bir çok dağınık enfeksiyon odalarının yer alması ile özellik gösterir, Genel olarak ılıman iklim bölgelerinde görülür. Rutubetli bölgeler, hastalığın gelişmesine yol açar. Hastalığın belirtileri arasında ateş toksemi ve gezici mafsal ağrıları vardır. Bu ağrılar, ağrı dindirici ilâçlarla, çoğu zaman, gezici bir süre için kalmaz. Romatizma, çeşitli klinik tipler gösterdiği ve başka başka o... Devamı »»»

SERUM « Sağlık

İçinde herhangi bir hastalığa karşı koruyucu maddeler hazır bulunan kan suyuna verilen ad. Serum, herhangi bir hastalığı aşı gibi, önleyici değil, hastalığı giderici bir özellik taşır; hastaya pasif bağışlık verir .Bir serum hazırlamakta prensip şudur: Hangi mikroba karşı serum elde ediliyorsa o mikroptan özel şekilde elde edilmiş aşılar bir hayvan'a, beygire şırınga edilir. Hayvanda o hastalık mikroplarına karşı bağışıklık olduktan sonra hayvanın kanı alınarak serum kısmı ayrılır. Bu kısım, kapalı ampuller ya da şişeler içinde saklanır. Şırınga edilen mikrobun taksit etkilerini giderici madd... Devamı »»»

SITMA « Sağlık

Anofel denilen sivrisineklerin, insanlara aşıladıkları bir hastalık. Nöbet şeklinde gelen ateşle kendini gösterir. Titremeler ve yüksek ateş görülür. Hastalığı yok etmek, sivrisinekleri ve bunların kaynağı olan bataklık yerleri yok etmekle mümkündür. Kinin ve atebrin gibi ilâçlarla iyi edilebilen bir hastalıktır. ... Devamı »»»

TANSİYON « Sağlık

Dolaşım sisteminde, kanın damarlara yaptığı basınca verilen ad. Başka bir deyimle, buna “Kan basıncı” adı da verilir. Kan, dolaşım sistemindeki damarlarda dolaşırken bir baskı altındadır. Bu baskı kalp kuvveti damarlar içindeki kan miktarı ve kanın yapışkanlığına gösterir. Tansiyonda, bir en yüksek, bir en düşük, bir de orta basınç vardır. En yüksek tansiyon, kalbin damarlara kanı gönderdiği anda (sistol), en düşük tansiyon da kalbin gevşemesi anında (diastol) meydana gelen tansiyondur. Orta basınçlı tansiyon ise, bu iki kutup tansiyon toplamının yarısına eşittir. Normalde, en yüksek kan bası... Devamı »»»

TETANOZ « Sağlık

Bulaşıcı bir hastalık. Etmeni, çoklukta toprakta, tozda, yerlerde, at gübrelerinin bulunduğu gübreliklerde yaşar. El ya da ayaklarda bulunan herhangi bir kesik yerinden vücuda giren mikrop, aradan bir ay geçtikten sonra, etkilerini göstermeğe başlar. Hastada halsizlik ve titreme görülür. Çok geçmeden hastanın vücudu kaskatı bir durum alır. Tetanoz hastalığı, çoklukla ölümle sonuçlanan tehlikeli hastalıklardan biridir. Korunmak, mikrobun bulunduğu yerlerde yara almamak ya da yaralı olan yerlere, bu pis yerlerdeki mikropların bulaşmaması şartlarını yerine getirmekle olur. Her hangi bir şüphe k... Devamı »»»

TİFO « Sağlık

Bulaşıcı hastalıklardan biri. Tifo mikrobu aracılığı ile bulaşır. Mikrop alındıktan iki hafta sonra hastada iştahsızlık, baş ağrısı, ateş ve kırıklık başlar. Ateş gün geçtikçe çoğalır. Bu fazla ateş devresi 15 - 20 gün sürer. Bundan sonra ateş yavaş, yavaş düşer ve hasta iyi olmağa başlar. Tifo mikrobu, özellikle içilen suların pis olması, yiyeceklerin temiz olmaması sonucu insan vücuduna girer. Yerleştiği yerler de, insanların ince barsaklarıdır Buralarda, çeşitli devirler halinde derin yaralar meydana getirirler. En büyük tehlikelerinden birisi, yara sonucu ine barsağın delinebilmesidir. T... Devamı »»»

TİFÜS « Sağlık

Bitle geçen tehlikeli bir hastalık Ortalama on beş gün kadar sürer, vücudun her tarafında pembe lekeler meydana getiren, ateşli ve tehlikeli bir hastalıktır. Çoklukla, savaş hallerinde, toplumların çeşitli sıkıntılar içinde bulunduğu zamanlarda salgın halinde görülür. ... Devamı »»»

TRAHOM « Sağlık

Tehlikeli bir göz hastalığı. Trahom hastalığını meydana getiren mikrop göz konyuktivasında trahom hastalığı meydana getirir. Hastalık sineklerle bulaştığı için trahomlu hastaların dokunduğu yerlere yaklaşmakla da bulaşabilir, özellikle sıcak ülkelerde rastlanan bir hastalıktır. Temizliğe dikkat edildiği sinek ve tozlardan korunulduğu taktirde. Trahom hastalığı tehlikeli bir hastalık olmaktan çıkar. ... Devamı »»»

VEBA « Sağlık

Çok eski zamanlardan beri bilinen, büyük salgınlara yol açan ve milyonlarca insanın ölmesine sebep olan korkunç hastalıklardan biri. Pireler ve fareler aracılığı ile yayılan bir hastalıktır. Yersin basili aracılığı ile bulaşır. Bulaşıcı ateşli ve öldürücü bir hastalıktır. ... Devamı »»»

VEREM « Sağlık

Eskiden beri bilinen insan toplulukları arasında derin çöküntüler meydana getiren önemli toplumsal hastalıklardan biri. Yabancı adı olan “Tüberküloz” adı ile de bilinir. Robert Koch tarafından keşfedilmiş olan (1882) verem basili aracılığı ile meydana gelen bir hastalıktır. Verem basili çok küçük ve hareketsizdir. (2-3 mikron). Asit ve bazlara, soğuk ve sıcağa, kuru ve nemli havaya direnci fazladır. Buna karşılık bol ışığa ve fazla sıcaklığa dayanamaz. Güneş ışığında beş saatte yok olur. Kaynayan suda hemen ölür. Verem hastalığı çeşitli yollarla insandan insana bulaşır. Veremli hastaların ... Devamı »»»

VİTAMİNLER « Sağlık

Hayat için lüzumlu olan, özellikleri henüz bilinmeyen unsurlara genel olarak verilen ad. Vitaminler, organizma tarafından yapılmazlar, fakat alınmadıkları, organizma içinde oranlan azaldığı hallerde çeşitli hastalık belirtilerine yol açarlar. Vitamin adı, bu konuda çalışan Polonyalı kimyager Casmir Funk tarafından 1912 yılında ortaya atılmış ve bütün dünyaca kabul edilmiştir. Herhangi bir vitaminin vücutta bulunmaması haline “Avitaminoz” adı verilir. Vitaminler, çeşitli özelliklerine göre, değişik harflerle gösterilmiştir: A,B,C v.b. gibi. Başlıca vitaminler şunlardır: A Vi... Devamı »»»