| |
LİBERALİZM « Politika ve Siyaset
Politika ve ekonomide hürriyet taraftarlığı. “Liberal” kelimesi, Lâtince
“liberalis” ten gelir ve “hür, serbest” anlamındadır. Bu anlamlar içinde “liberalizm”, “hürriyetçilik, serbestçilik” anlamında kullanılmaktadır.
Liberalizmin iki cephesi vardır : Siyasî liberalizm ve ekonomik liberalizm, mutlakıyetin tam karşıtıdır. Ferdin, toplum ve devlet karşısında, kanunlarla tâyin edilmiş peşin haklarının bulunduğunu ve bunların her türlü tecavüze karşı dokunulmaz olduğunu kabul eder; böylece de ferde üstün bir mevki tanır. Ekonomik liberalizm, devletin ekonomik alana müdahalesi gerektiğini kabul etmez. Ekonomik liberalizmin, siyasî liberalizmden istenen ferdin siyasî hürriyeti ya da demokrasi değil, ekonomik hayat ve ilişkilerde ferdin ve fertler tarafından yapılan teşebbüslerin serbest bırakılmasıdır. Ekonomik liberalizme göre, ekonomik hayatı devletin kanunları değil, “arz ve talep” gibi tabiî kanunlar idare etmelidir.
Siyasî liberalizm, ancak Yeniçağ’ın başlarında, Rönesans'ın başlaması, matbaacılığın icat edilmesi, hümanizm çığırının açılması ile gelişmeğe başlamış ve Fransa da Volaitre, Diderot, Montesquieu gibi düşünürlerin öncülüğü ile kuvvet kazanmış, XVIII. yüzyılın sonlarına doğru, büyük Fransız ihtilâli esas gelişmesini bulmuştur.
Ekonomik liberalizm de XVIII. yüzyılda gelişmeğe başlamıştır. Ekonomik liberalizm Fransa'da Quesnay (1694 - 1774), İngiltere’de de, bugünkü ekonomi biliminin babası sayılan Adam Smith (1723 - 1790) tarafından kurulmuştur.