| |
İTTİHAT VE TERAKKİ « Politika ve Siyaset
Türkiye'de 1908 İnkılâbının meydana gelmesine sebep olan siyasî parti. Bu partinin temeli, 1893 tarihinde “İttihat ve Terakki Cemiyeti” adiyle İstanbul'da Askerî Tıbbiye öğrencileri arasında atılmıştır. Amaçları, memlekette meşrutiyetin kurulması, hürriyet ve eşitliğin, mal ve can emniyetinin sağlanması idi. Bu cemiyet, kısa zamanda İstanbul' a, hattâ Osmanlı İmparatorluğu'nun çeşitli bölgelerine yayılmıştır. İhtilâl çalışmalarına başlayan bu cemiyetin ileri gelenleri 1897 yılında Abdülhamit tarafından ele geçirilmiş ve çeşitli cezalara çarptırılmışlardır. Ancak, bu çeşit zorluklar, bu cemiyetin fikrini öldürmemiş ve Selanik'te Uyanık subayların da katılması ile cemiyetin daha da kuvvetlenmesi sonucunu doğurmuştur. Böylece merkezi Selânikte kurulmuş olan İttihat ve Terakki, zamanla Abdülhamit hükümeti üzerine baskılarını arttırmış ve meşrutiyetin kurulması yolunda her çâreye başvurmaktan çekinmemiştir. Bu aralar, cemiyetin ileri gelen subaylarından Niyazi ve Enver Beylerin dağa çıkıp baş kaldırmaları, Manastır'dan ve Selanik'ten saraya protesto telgraflarının çekilmesi, Abdülhamit'i, Kanunu Esasi'yi ilâna mecbur etmiştir. Böylece, büyük bir başarı kazanan İttihat ve Terakki Cemiyeti, Osmanlı İmparatorluğunda söz ve idare sahibi olan bir parti durumuna geçmiştir. Ancak, Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıç yıllarında ,Balkan Savaşı, İtalyanlarla Trablus'ta yapılan savaş, gerek partiyi, gerekse Osmanlı devletini güç durumda bırakmış; bu partinin başında bulunan ve başta Enver Paşa olmak üzere bazı ileri gelen subayların, Alman taraftarlığı ile Birinci Dünya Savaşına Almanların yanı sıra girmemiz yalnız İttihat ve Terakki'nin değil, Osmanlı İmparatorluğu'nun da ortadan kalkmasına yol açan başarısızlıklar olmuştur. Birinci Dünya Savaşında mütareke imzalayarak savaştan yenilgi ile çekilmemiz ve parti ileri gelenleri olan Enver Paşa, Cemal Paşa ve Talât Paşaların, memleketten kaçmaları sonucu, İttihat ve Terakki Cemiyeti, 1918 yılında tarihe karışmıştır.
Büyük hataları olan ve yıllarca Osmanlı İmparatorluğunda söz sahibi bir siyasî parti durumunda olan İttihat ve Terakki'nin, bu hatâları yanında Türk milliyetçiliğini, yeni ve ileri fikirlerin yayılmasını destekleyen taraftarları olmuştur.