| |
ADALET PARTİSİ « Politika ve Siyaset
Türkiye Cumhuriyeti'nde faaliyette bulunmakta olan siyasi partilerden biri Ocak 1961 tarihinde kurulmuştur. 27 Mayıs 1960 Devrim Hareketi'nden sonra, Demokrat Parti iktidarına son verilmiş ve on yıl süre ile iktidarda kalan bu parti, 30 Eylül 1960 tarihinde mahkeme kararı ile kapatılmıştı. Böylece Türkiye'de faaliyette bulunan siyasi partilerden Büyük Millet Meclisi'nde temsilcileri bulunan yalnız ikisi, faaliyetlerine devam ediyorlardı. Millî Birlik Komitesi tarafından, 27 Mayıs 1960 tarihinde yasaklanmış olan siyasî parti çalışmalarına Ocak 1961 tarihinden itibaren, bazı şartlar içinde ... Devamı »»»
ALTIOK « Politika ve Siyaset
Cumhuriyet Halk Partisinin altı ana prensibinin sembolü. C. H. P, nin 11 Mayıs 1935 tarihinde toplanan Üçüncü Kurultayda kabul edilen bu ilkeler. 5 Şubat 1937 tarihinde Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilerek 1921 Anayasasının ikinci maddesine de geçmiştir. Altıok'un temsil ettiği prensip şunlardır : Cumhuriyetçilik Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Lâiklik, İnkılâpçılık. Cumhuriyetçilik : Türkler Cumhuriyetçidirler. Devletsin başında padişah veya kral değil, milletin seçtiği cumhurbaşkanı bulunur. Milliyetçilik : Her Türk Milletini sever, Millerinin yükselmesi için çalışır. Ge... Devamı »»»
AVRUPA BİRLİGİ « Politika ve Siyaset
Avrupa kıtasındaki devletler arasında ekonomi ve siyaset alanında işbirliği sağlama fikri etrafındaki hareketler. Bu fikir ilkin Birinci Dünya Savaşından sonra ileri atılmış, fakat Almanya'da Hitler rejimi kurulduktan sonra gerçekleşme imkânı bulamamıştır. İkinci Dünya Savaşından sonra, İngiltere Başbakanı Churchir'in, 1946 Eylülünde verdiği bir nutukla yeniden canlılık kazanmış ve 1947 sonlarında “Avrupa Birliği Hareketleri Milletlerarası Koordinasyon Komitesi” adıyla bir komite kurulmuştur. Bu komitenin 1948 Mayısında Lâhey' de yaptığı bir toplantıda “Avrupa Konseyi” kurulması kararlaştırılm... Devamı »»»
COMMONWEALTH « Politika ve Siyaset
Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı ile dominyon statüsünü kazanmış olan deniz aşırı ülkelerin topluluğuna, resmî olarak 1921 yılından beri verilen ad. İngilizce olarak asıl karşılığı (The British Commonwealth of Nations = Britanya Milletler Topluluğu). Britanya İmparatorluğu da bu topluluğun içinde olmakla beraber, üye statüsünü haiz değildir. Bu topluluğun içinde bulunan siyasî birlikler, Birleşik krallıktan başka, giriş sırasına göre, şunlardır: Kanada Dominyonu, Avusturalya Convmonwealthı, Yeni Zelanda, Güney Afrika Birliği, Hindistan Cumhuriyeti, Pakistan Cumhuriyeti, Seylân... Devamı »»»
CUMHURİYET HALK PARTİSİ « Politika ve Siyaset
Türkiye Cumhuriyetinde faaliyette bulunmakta olan siyasî partilerden biri. 11 Eylül 1923 tarihinde Ankara'da kurulmuştur. 23 Ekim 1923 de “Halk Fırkası” adını almış, 10 Kasım 1925 de adı “Cumhuriyet Halk Fırkası” olmuş, 1925 yılında “Cumhuriyet Halk Partisi” olarak değiştirilmiştir. Remzi C.H.P. sembolü altı oktur. Cumhuriyet Halk Partisi'nin doğuşu, Anadolu ve Rumeli Müdafaaî Hukuk Cemiyeti'nin sonunu bildiren “Dokuz Umde”lik bir beyanname ile ilân edilmiştir. Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiş olan Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1 Nisan 1923 de seçimi yenilemeye karar vermesi üzerine Mu... Devamı »»»
CUMHURİYETÇİ MİLLET PARTİSİ « Politika ve Siyaset
Türkiye Cumhuriyetinde faaliyette bulunmuş olan partilerden biri. Rumuzu C.M.P. sembolü adaleti temsil eden bir terazidir. Millet Partisinin kapatılmasından sonra 1 Şubat 1954 tarihinde, kurulmuştur. 17 Ekim 1968 tarihinde, Türkiye Köylü Partisi ile birleşmiş, meydana gelen bu yeni partinin' adı da “Cumhuriyetçî Köylü Millet Partisi” olmuştur. ... Devamı »»»
CUMHURİYETÇİ KÖYLÜ MİLLET PARTİSİ « Politika ve Siyaset
Türkiye Cumhuriyetinde faaliyette bulunmakta olan siyasî partilerden biri. 10 Şubat 1954 de kurulan Cumhuriyetçi Millet Partisi ile 19 Mayıs 1952 de kurulan Türkiye Köylü Partisinin, 17 Ekim 1958 tarihinde birleşmesi ile meydana gelmiştir. Her iki partinin başlıca inanışlarının bir araya gelmesi ile kurulan bu parti .Milliyetçiliğe bağlı olduğunu lâikliğin dini düşmanlığı şeklinde anlaşılmaması gerektiğini, İnsan Hakları Beyannamesinin Anayasamızda açıkça ifade edilmesi gerektiğini, iktisadî alanda özel teşebbüsün gücünün yetmediği alanlarda devletin teşvikçi ve yardımcı olması gerektiğini sav... Devamı »»»
ÇIKARMA « Politika ve Siyaset
Deniz vasıtalarına bindirilmiş küçük ya da büyük askerî kuvvetlerin, deniz ve hava savaş kuvvetlerinin desteği altında düşman kıyılarına çıkmalarına ve buralarda tutunarak köprübaşı kurmalarına verilen ad. Çıkarma, savaşların bir bölümüdür ve düşman ülkelerine taarruz ya da düşman ülkelerini istilâ amacı için yapılır. Önemli bir deneme olan çıkarmanın başarılı olabilmesi için, çıkarma noktasının, çeşitli şartlarının uygun olması, çıkarmayı yapacak kuvvetlerin, her bakımdan üstün ve kuvvetli olması, hava ve deniz kuvvetlerinin destekleyici vazifesini başarı ile yapabilmesi gereklidir. Çıkar... Devamı »»»
DEMOKRAT PARTİ « Politika ve Siyaset
Türkiye Cumhuriyeti'nde faaliyette bulunmuş olan siyasî partilerden biri 7 Ocak 1946 da Ankara'da kurulmuştur. Remzi D.P. dir. Kurucuları Celâl Bayar, Fuat Köprülü Adnan Menderes, Refik Koraltan'dır. 1946 seçimlerine katılmış ve 65 milletvekili ile Meclis'te temsil edilmiştir. 1950 seçimlerinde 411 milletvekili ile iktidara gelmiş, 1954 ve 1957 seçimlerinde yine büyük çoğunluk kazanarak iktidarda kalmıştır. Tek parti rejiminin doğurduğu siyasî iktisadî ve hukukî güçlükler, geniş çapta memnuniyetsizliklerin belirmesine sebep olmuş ve Demokrat Parti'nin kurulmasında başlıca rolü oynamıştır.... Devamı »»»
DOKUNULMAZLIK « Politika ve Siyaset
Dokunulmazlık, ilişilmez, karışılmaz olma hali ve hakkı. Siyasî ve hukukî bir anlamı olan dokunulmazlık hali bizde, Anayasamıza göre milletvekillerine tanınan bir haktır. Anayasanın 17. maddesine göre, hiç bir milletvekili, Meclis içindeyi oy kullanmasından, sözlerinden ve demeçlerinden sorumlu olmadığı gibi, Meclis içindeki oy ve görüşünü ve demecini, Meclis dışında söylemesinden sorumlu değildir. Bir milletvekilinin, milletvekili seçilmeden önce işlediği bir suç için ya da milletvekili bulunduğu sırada işlediği bir suç için sorguya çekilmesi, ancak Meclis genel kurulunun oyu ile mümkün olabi... Devamı »»»
DÖRTLÜ TAKRİR « Politika ve Siyaset
Cumhuriyet Halk Partisi'nin 12 Haziran 1945 tarihi Grup toplantısında görüşülen bir önerge. Son yılların politika hayatında “Dörtlü Takrir” adı ile ünlüdür. Celâl Bayar, Fuat Köprülü, Adnan Menderes ve Refik Koraltan ta rafından Cumhuriyet Halk Partisi Meclis Grubuna verilen bu önergede, parti tüzüğünde, bazı kanunlarda değişiklik yapılması ileri sürülmüş ve tek partili devreden çok partili bir devreye geçmemiz zorunluluğu belirtilmiştir. Aradan çok geçmeden Demokrat Parti'nin kurulması ile sonuçlanan bu hareket, çok partili politika hayatımızda önemli bir başlangıcı meydana getirmektedir. ... Devamı »»»
DOYLE , Conan (1859 - 1930) « Politika ve Siyaset
İngiliz yazarı, Edimbourg'da doğmuştur. Tıp öğrenimi görmüş ve askerî hekim olarak İngiliz ordusunda çalışmıştır. Polis romanları ile bütün dünyada büyük bir ün kazanmıştır. Yarattığı polis müfettişi Şarlok Holmes üzerine yazdığı romanlar Polis romanları türünün en güzel eserleridir. Şarlok Holmes adı, bugün yazarın adından daha yaygın bir topluluk tarafından bilinmektedir. ... Devamı »»»
EMPERYALİZM « Politika ve Siyaset
Bir devletin, başka devletler aleyhine sınırlarını genişletme hırsına verilen ad .İlk ve Orta çağlarda devletler bu yola giderek, çeşitli devletleri egemenlikleri altına alma yoluna gitmişler ve böylece siyasal bakımdan büyük imparatorluklar kurmuşlardır. Son yüzyılda, bu yolda amaçları olan devletler de çıkmış (Almanya gibi) fakat, yapılan Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarında yenilgiye uğrayarak bu amaçlarında başarıya ulaşamamışlardır. Bugünkü medeni dünyada, kurulmuş olan Birleşmiş Milletler Teşkilâtı ile bir devletin, başka bir devletin aleyhine az da olsa menfa etlenmesi önlenme yoluna... Devamı »»»
FAŞİZM « Politika ve Siyaset
İtalya'da 1919 yılında Benito Mussolini tarafından kurulan bir politika sistemi. Bu kelime, demet, destek anlamına gelen Lâtince “fascis” kelimesinden gelmektedir. Eski Roma’da en yüksek memurların önünde “lictor” lar, ellerinde, bir balta ile birlikte bağlanmış bir değnek destesi taşırlardı. Bu deste, kudret ve egemenlik sembolü idi. İtalyan Faşizmi de, bu desteyi kendi sembolü olarak kabul etmiştir. 1922 de Mussolini iktidara geçince, İtalya'da, yetkili devlet teşkilâtı olarak sadece Faşist Partisi kalmış, o tarihten itibaren İtalya'nın İkinci Dünya Savaşı'nda çöküşüne kadar Mussolini, tek ... Devamı »»»
FEDERASYON « Politika ve Siyaset
Birçok devletlerin, tek bir devlet haline gelmekle meydana getirdikleri siyasî birlik. Federasyon'da federe devletin bir başkenti, bir federasyon anayasası, federasyon başkanı, hükümeti vardır. Her küçük devlet üzerinde ve bu devletlerin halkı üzerine federasyonun söz sahibi olma hakkı vardır. Bu küçük devletler, meselelerinin halli işini federasyona bırakmışlardır. Federasyonu meydana getiren küçük devletler, belli sınırlar içinde, kendi iç işlerini ilgilendiren meselelerde söz sahibi olmak hakkına sahip olmalarının yanında, federasyonu ilgilendiren meselelerde söz sahibi değildirler. Bu bak... Devamı »»»
HÜKÜMET « Politika ve Siyaset
Siyasî bilimlerde iki anlama gelen bir deyim. I. Bir anlamı ile hükümet, bir devlet toplumunda, en üstün karar ve komuta yetkilerini kullanan kimselerden meydana gelen topluluk demektir. Bu topluluğa “Hükümet heyeti” üyelerine “Hükümet adamları” denir. Bu anlamında hükümet dar ve geniş olmak üzere iki anlamda kullanılmaktadır. Dar anlamında hükümet, devlet yönetiminde bir işi yürütme ve yerine getirme yetkisini kullanan “Bakanlar” la bunlara bağlı yetkili kimselerden meydana gelmiş, topluluğu ifa eder. Başbakan, Bakanlar, Bakanlar Kurulu, hükümetin bu anlama gelişinde kullanılan deyimlerdir. ... Devamı »»»
HÜKÜMET DARBESİ « Politika ve Siyaset
Belirli bir kuvvete ya da askerî kuvvetlere dayanan kimselerin zorbalıkla meydana getirdikleri hükümet değişikliği. Yukarıdan inen bir iktidar değişikliğidir. Halk kitlelerinin katılmasıyla meydana gelen ihtilâlden farklıdır. Napoleon I. in 1799 da iktidarı ele alması, Napoleon III. ün 1851 deki hareketi, Mussolini'nin 1922 deki hareketi, son yıllar da Avrupa, Asya, Amerika'nın çeşitli memleketlerinde meydana gelen iktidar değişiklikleri, hükümet darbelerine birer örnektir. ... Devamı »»»
HÜRRİYET PARTİSİ « Politika ve Siyaset
1955 yılında kurulmuş ve 1958 yılında kendini feshetmiş bir siyasî parti. Demokrat Partinin gidişini beğenmeyen bazı Demokrat Partili milletvekilleri tarafından kurulmuş, 1957 seçimleri sırasında partice tahmin edilen sayıda milletvekili ile Büyük Millet Meclisine katılamadığı için, bu seçimlerden sonra kendi kendini feshetmiştir. Bu partinin kurucularının çoğu, sonradan C.H.P. ye girmişlerdir. ... Devamı »»»
İTTİHAT VE TERAKKİ « Politika ve Siyaset
Türkiye'de 1908 İnkılâbının meydana gelmesine sebep olan siyasî parti. Bu partinin temeli, 1893 tarihinde “İttihat ve Terakki Cemiyeti” adiyle İstanbul'da Askerî Tıbbiye öğrencileri arasında atılmıştır. Amaçları, memlekette meşrutiyetin kurulması, hürriyet ve eşitliğin, mal ve can emniyetinin sağlanması idi. Bu cemiyet, kısa zamanda İstanbul' a, hattâ Osmanlı İmparatorluğu'nun çeşitli bölgelerine yayılmıştır. İhtilâl çalışmalarına başlayan bu cemiyetin ileri gelenleri 1897 yılında Abdülhamit tarafından ele geçirilmiş ve çeşitli cezalara çarptırılmışlardır. Ancak, bu çeşit zorluklar, bu cemiyet... Devamı »»»
LİBERALİZM « Politika ve Siyaset
Politika ve ekonomide hürriyet taraftarlığı. “Liberal” kelimesi, Lâtince “liberalis” ten gelir ve “hür, serbest” anlamındadır. Bu anlamlar içinde “liberalizm”, “hürriyetçilik, serbestçilik” anlamında kullanılmaktadır. Liberalizmin iki cephesi vardır : Siyasî liberalizm ve ekonomik liberalizm, mutlakıyetin tam karşıtıdır. Ferdin, toplum ve devlet karşısında, kanunlarla tâyin edilmiş peşin haklarının bulunduğunu ve bunların her türlü tecavüze karşı dokunulmaz olduğunu kabul eder; böylece de ferde üstün bir mevki tanır. Ekonomik liberalizm, devletin ekonomik alana müdahalesi gerektiğini kabul ... Devamı »»»
KEMALİZM « Politika ve Siyaset
Atatürk'ün, Türkiye Cumhuriyeti'ni kurmakta ve devrimleri hazırlamakta gösterdiği temel prensipler, verilen ad. Bu prensipler, aynı zamanda Cumhuriyet Halk Partisi'nin esasları olarak “altıok” işaretiyle temsil edilmektedir. Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık devletçilik, lâiklik, devrimcilik ilkelerini ifade eden altıok. 1924 tarihi Anayasamızda da yer almıştı. Fakat, Kemalizm “altıok” ta ilkelerinin temsilini bulmakta ise de, daha geniş anlamı ile, Türkiye'yi, bağımsız hür ve daha medenî kılma çabasının, bu çaba için gerekli fikir ve hareketlerin genel adı olarak kabul edilir. ... Devamı »»»
KOALİSYON « Politika ve Siyaset
Çok partili demokratik rejimlerde, hükümetlerin, birden çok partilerin katılmasıyla kurulmasına verilen ad. Koalisyon hükümeti kurmak, genel olarak, bir ülkenin, siyasal bakımdan milli birlik içinde olmasının gerekli olduğu olağanüstü durumlarda başvurulan bir şekildir. Bu şeklin dışında, özellikle, ikiden çok siyasî partinin temsil edildiği rejimlerde, bir partinin Meclislerde hükümet kurmak için gerekli çoğunluğu elde edemediği durumlarda uygulanır. Batı ülkelerinde çok denenmiş bir hükümet kurma şekli olan koalisyon, Türkiye'de, 15 Ekim 1961 tarihinde yapılan genel seçimlerden sonra uygula... Devamı »»»
NASYONAL SOSYALİST PARTİSİ « Politika ve Siyaset
Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra ve İkinci Dünya Savaşı'nın bitimine kadar Almanya'da kurulmuş olan ve uzun yıllar iktidarda kalan Alman partisi. Hitler tarafından 1921 yılında kurulmuştur. Hitler'in 1923 yılında iktidara gelmesi ve diktatör olmasını sağlayan, Almanya'nın İkinci Dünya Savaşı'na girmesine sebep olan partidir. ... Devamı »»»
MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ « Politika ve Siyaset
27 Mayıs 1960 günü, Demokrat Parti iktidarına son veren, Büyük Millet Meclisi'ni fesheden ve Türkiye Devleti'nin yönetimini Türk Silâhlı Kuvvetleri adına ve normal hukuk düzenli bir rejim kuruluncaya kadar geçici olarak üzerine alan Komite. Millî Birlik Komitesi. 27 Mayıs 1960 günü 38 kişiden meydana gelmiştir. Türk Silâhlı Kuvvetlerinin çeşitli bölümlerinde çalışmış ve 27 Mayıs 1960 günkü devrim hareketine katılmış subaylardan meydana gelen Millî Birlik Komitesi, 27 Mayıs 1960 tarihinden itibaren yürürlüğe giren “Geçici Anayasa” nın birinci maddesine göre, Demokratik usullere uygun olarak ... Devamı »»»
MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ ÜYELERİ « Politika ve Siyaset
Millî Birlik Komitesi'nin 38 üyesi şunlardır; Gürsel, Cemal Orgeneral .M.B.K. Başkanı. ACUNER, Ekrem, Kurmay Albay (1919 . ) İstanbul'da doğmuştur. 1935 yılında Harp Okulu'nu bitirmiş. Genel Kurmay Başkanlığında Şube Müdürü iken, devrim hareketine katılmıştır. AKSOYOĞLU, Refet, Kurmay Yarbay (1921 - ), Üsküdar'da doğmuştur. Genekurmay Lojistik Başkanlığında vazifeli iken devrim hareketine Ankara'dan katılmıştır. ATAKLI, Mucip, Kurmay Yarbay (1919 - ), Erzurum'da doğmuştur. Devrim hareketine Eskişehir'de katılmış ve eski Başbakan Menderes'in tevkifinde önemli rol oynamıştır. ÇELEBİ, Emanull... Devamı »»»
PARTİ « Politika ve Siyaset
Ortaklaşa inanışlar çerçevesinde birleşenlerin meydana getirdikleri siyasal topluluk. ... Devamı »»»
RADİKALİZM « Politika ve Siyaset
Devletin tam ve demokratik bir tarzda yeniden düzelmesini esas alan politika sistemi. ... Devamı »»»
SERBEST CUMHURİYET FIRKASI « Politika ve Siyaset
12 Ağustos 1930 tarihinde Fethi Bey (Okyar) tarafından kurulan ve 18 Aralık 1930 tarihinde kendi kendini fesheden siyasî parti. Serbest Cumhuriyet Fırkası Türkiye Cumhuriyeti rejimi içinde, çok partili rejimin ikinci defa kurulması teşebbüsünü ifade eder (Birinci Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'dır) Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Paşa (Atatürk) ile eski Başbakanlardan Paris büyükelçisi Ali Fethi Bey (Okyar) arasında yazılan mektuplardan sonra resmen kurulmuştur. Kısa bir zamanda Cumhuriyet Halk Partisi'ne karşı bir muhalefet partisi olarak büyük gelişme kazanan serbest C... Devamı »»»
SİYASİ PARTİLER « Politika ve Siyaset
Hükümet idaresini yani genel bir deyimle, “siyasî iktidarı” ellerine almak ve devletin iç ve dış işlerini kendi ilkeleri ve düşüncelerine göre yönetmek amacıyla kurulmuş olan derneklerdir. Bu amaçları ile siyasî partiler derneklerden ve işçi birliklerinden ayrılırlar. Siyasi partiler ,bir devletin yönetimi için gerekli genel prensiplerde, o ülkenin çeşitli siyasî, ekonomik ve sosyal bünyesinin düzeltilmesinde, hemen hemen aynı düşüncelere ve inanışlara sahip olan kimselerin katılmasıyla kurulur. Bunların, geniş kalk toplulukları tarafından benimsendiği sürece de yaşama imkânını bulmuştur. Fak... Devamı »»»
TERAKKİPERVER CUMHURİYET FIRKASI « Politika ve Siyaset
Türkiye'de Cumhuriyetin ilânından sonra kurulmuş olan siyasî partilerden biri. 17. Kasım. 1924 tarihinde, Kurtuluş Savaşı'nda yararlıkları görülmüş, fakat Cumhuriyetin ilânından sonra askerlik ilgileri kesilmiş olan ve Büyük Atatürk ün yapmak istediği devrim hareketlerini benimsemez gibi bir durum takınan Kâzım Karabekir, Ali Fuat Paşaların liderliğinde kurulmuş olan bir siyasî partidir. Çok çekişmeli geçen bir siyasî faaliyetten, kuruluşundan yedi ay gibi kısa bir süre sonra 5 Haziran 1925 tarihinde, Hükümet kararı ile kapatılmıştır. ... Devamı »»»