| |
CUMHURİYET HALK PARTİSİ « Politika ve Siyaset
Türkiye Cumhuriyetinde faaliyette bulunmakta olan siyasî partilerden biri. 11 Eylül 1923 tarihinde Ankara'da kurulmuştur. 23 Ekim 1923 de “Halk Fırkası” adını almış, 10 Kasım 1925 de adı “Cumhuriyet Halk Fırkası” olmuş, 1925 yılında “Cumhuriyet Halk Partisi” olarak değiştirilmiştir. Remzi C.H.P. sembolü altı oktur.
Cumhuriyet Halk Partisi'nin doğuşu, Anadolu ve Rumeli Müdafaaî Hukuk Cemiyeti'nin sonunu bildiren “Dokuz Umde”lik bir beyanname ile ilân edilmiştir. Kurtuluş Savaşı'nı yönetmiş olan Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1 Nisan 1923 de seçimi yenilemeye karar vermesi üzerine Mustafa Kemal, 8 Nisan 1924 de Anadolu ve Rumeli Müdafaaî Hukuk Cemiyeti adına “Dokuz Umde” lik bir program yayınlamıştır. Siyasî bir parti olmamakla beraber, derinliğine siyasî faaliyet göstermiş olan bu cemiyetin, vatandaşların uygulaması ile “Halk Fırkası” na geçeceğini bildirmiştir. Büyük Millet Meclisinin ikinci devresine katılan milletvekillerinin 7 Ağustostan 11 Eylüle kadar yaptıkları toplantılarda Halk Fırkası tüzüğü müzakere ve kabul edilmiştir. Partinin kuruluş dilekçesi de 23 Ekim 1923 de verilmiştir.
Cumhuriyet Halk Partisi, kuruluşundan bu güne kadar hukukî bünyesi ve siyasî durumu bakımından derin değişmelere uğramıştır: a - Millî ve manevî kuvvetleri aynı düşünce ve hareket etrafından toplayan bir dernekten (vatanperver kitlesinden) siyasî bir partiye geçiş; b - Bu teşekkülden tek ve totaliter bir partiye geçiş c - Bu
hüviyetin bırakılması ile çok partili rejimin demokratik bir unsuru haline geçiş.
1923 yılından 1950 yılına kadar aralıksız yirmiyedi yıl iktidarda kalmış bir parti olan Cumhuriyet Halk Partisi, Türk milletinin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması yolunda, Atatürk'ün önderliği altında devrim hareketlerine girmiş, 1930 - 46 yılları arasında tek parti hâkimiyetinin gerektirdiği şekilde hareket etmiş olmasına rağmen, 1946 yıllından itibaren çok partili hayata gidilmesinde önayak olmuştur. Böylece 1946 - 50 yılları arasında karşısına çıkan muhalefet partileriyle mücadelede bulunmuş, 1950 yılında yapılan genel seçimlerde Büyük Millet Meclisindeki çoğunluğunu kaybederek, muhalefette kalmıştır. O tarihten bu yana gerek büyük bir vatandaş topluluğu tarafından benimsenmesi, gerekse tecrübeli bilgili ve prensipleri belli bir parti olması bakımından en önemli ve büyük bir siyasî parti olmak durumunu muhafaza etmiştir.
Cumhuriyet Halk Partisi, programı şu altı ilkede sembolleşmiştir:
Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, İnkîlâpçılık, Devletçilik, Laiklik, Halkçılık