| |
CAM « Kimya
Kum ya da kumun çeşitli alkalilerle karışımını ergitmek suretiyle meydana gelen sert, saydam ya da az çok saydam olan, gayrimuntazaım şekillerde, çabuk kırılabilen bir madde.
Tarih: Camın yapay olarak elde edilmesinin başlangıç tarihi kesin olarak belli değildir. Tabii cam özelliğini taşıyan ve "oksidiyen" denen maddenin ilerlemiş medeniyetlerde sus eşyası, ayna gibi amaçlarla kullanıldığı bilinmektedir. Fakat, suni olarak ve bugünkü anlamı ile camın ne zaman elde edildiği, ne zamandan itibaren kullanılmaya başlandığı kesin olarak bilinmemektedir. Cam yapımının başlangıcı çeşitli söylentilere dayanmakta, bu söylentilerin başlangıcı da Fenikelilere kadar ulaşmaktadır. Romalı Pliniusun anlattığı bu söylentiye göre, Fenikeli gemiciler, kumluk bir sahilde yemeklerini güherçile ile pişirirlerken, kum ve güherçilenin beraber erimesiyle, o zamana kadar bilinmeyen saydam bir sıvının ocaktan sızdığını görmüşlerdir. Cam, bu tesadüfün sonucu bulunmuştur.
Modern camcılık, Haçlı Seferlerinin etkisi ile Bizans İmparatorluğunun çökmesi sonucu XI. yüzyılda Venedikte gelişmeye başlamıştır. Venedik, dörtyüz yıl kadar Avrupada cam sanayiinin merkezi olmuştur. Bundan sonra cam sanayiinde önemli ilerlemeler olmuş, Avrupa'da kısa zamanda bir çok cam fabrikaları kurulmuştur. 1615 te cam sanayiinde odun yerine kömür kullanılmaya başlanması, XVII. yüzyılın sonlarında billur camın yapılması ve XIX. yüzyıl da optik camın keşfedilmesi, cam sanayiinin gelişmesini hızlandırmış ve cam teknolojisinin esasları hakkında sağlam sonuçlara varılmıştır.
Türklerde camcılık: Türkler camı, Anadolu Selçukluları zamanından itibaren kullanmaya başlamışlardır. Fakat Türklerdeki cam sanayii, asıl XVI. yüzyıldan itibaren büyük gelişmeler kazanmıştır. Bununla beraber modern anlayışta ilk cam fabrikası ancak Cumhuriyetin ilânından sonra 17 Şubat 1934 te kurulmuştur. İstanbul'da Paşabahçe'de kurulan Şişe ve Cam Fabrikası kaydettiği önemli gelişmelerle şişe ve züccaciye eşyası süs eşyası yapımında önemli ilerlemeler sağlamış ve Türkiye'nin cam ihtiyacının Çayırova'da kurulan yeni fabrika ile birlikte büyük ölçüde karşılar bir duruma gelmiştir.
Cam yapımı: Cam yapımı, gerek kullanılan maddeler gerekse camın kullanılacağı amaçlar bakımından özellikler gösterir. Başlıca şu safhalarda olmaktadır.
1 - Ham madde hazırlanması: cam yapımında kullanılan ham maddeler yapılacak cama göre değişmektedir. Bunlar, camlaştırıcı özelliği olan (silis, boroksit), sabitleştirici özelliği olan (kireç, magnezyum oksit), eritici özelliği olan (soda, potas) gibi esas maddelerle matlaştırıcı, renk verici, renk giderici maddelerden ibarettir. Bu maddeler, yapılacak cam cinsine göre belli oranlarda harman edilerek tartılır, karıştırılır ve eritilmek üzere fırınların silolarına yollanır.
2 - Cam fırınları ve eritilme: Elde edilen harman, yüksek sıcaklık veren fırınlarda (1500°C) kömür, mazot gibi yakıtlar aracı ile ısıtılır. Bu sıcaklıkta ergiyen ham madde, "eritme havuzun"dan, sıcaklığı l.200°c ye kadar düşen "çalışma havuzu" na gönderilir.
3 - Camın soğutulması ve işlenmesi: Çalışma havuzunda bulunan cam hamurundan, türlü metotlarla cam ürünleri elde edilir. Fakat henüz sıcak olan bu ürünlerin çatlayıp kırılmaması için soğutma yavaş yavaş ve çok dikkatle yapılır.
Cam hamurunun işlenmesi, eskiden 1,5 metre uzunluğundaki borularla ve üflemek suretiyle yapılırdı. Bu boruların üflenecek kısımlarında tahta bir ağızlık bulunur, çalışma havuzundan alınan cam hamuru üflenerek hafifçe şişirttir ve daha sonra kalıp içine konularak içi boş olan cama, istenen şekil verilirdi. Fakat bugün cam, en çok kullanılan bir madde olması ve süs eşyası olmaktan çıkması sebebi ile bu usul bırakılmış bunun yerine özel makineler kullanılmağa başlanmıştır. Bu özel makinelerle cam hamuruna istenen şekiller verilebilmektedir.
Cam çeşitleri: Camın kullanılma araçlarına göre, bileşimlerindeki maddelerden bazılarının değişmesi ile birçok çeşitleri meydana getirilmiştir. Bunların başlıcaları şunlardır: Pencere camı, şişe camları, kristal camlar, optik camlar, renkli camlar, buzlu camlar, telli camlar, emniyet camları, dışardan içeriyi göstermeyen camlar, ısıya dayanıklı camlar, ayna camları. Pencere ve şişe camları hammaddeleri, genel olarak soda, kireç ve kum kanşımından ibarettir. Billur ve kristal camlar, içinde, cam için gerekli ham maddelerden başka kurşun bulunan camlardır. Renkli camlar, soda, kireç, silis gibi ham maddelerin harmanına renk vermeye yarayan bazı metal ya da metal oksitleri katılmak suretiyle elde edilir. Buzlu camlar, ya cam yüzeyine çok ince kum tanelerinin püskürtülmesi ile ya da cam bileşimine fosfatlar, flörürler katılması ile elde edilir. Telli camlar, düz bir yüzey üzerinde bulunan cam levhaya sıcak bir tel ağının bir merdane yardımı ile iyice bastırılması sonucu elde edilir. Emniyet camları, iki cam levha arasına saydam olan plâstik bir maddenin yerleştirilmesi ile elde edilir. Dışardan içeriyi göstermeyen camlar, bir yüzeyleri çok ince gümüş tabakası ile kaplanması sonucu elde edilir. Böylece karanlık bir odadan aydınlık bir yere bakılınca cam hafif mavimsi ve saydam görünür, aydınlıktan bakıldığında bir ayna görünüşünü alır.
Ayna camları; cama, kalay klorid eriyiği, nişadır, gümüş nitrat eriyiği ve Roşel tuzu eriyiğinden meydana gelmiş bir sıvının dökülmesi ile yapılır.