| |
ÇAĞRIŞIM « İnsan
Düşüncelerin, sebep, tesir yer zaman ve sonuç bakımından aralarında bulunan birlik, benzerlik ya da karşıtlık gibi bağıntılar dolayısıyla birbirini hatırlatması olayına verilen ad. Duyu organlarımıza gelen uyarıcılar, bizde bir takım intibalar meydana getirirler. Bu intibalar, aynı uyarıcıların tekrarı ile bir takım imaj ve tasavvurlar haline gelirler. Uyarı zihinde birbirine bağlı olan bu tasavvurlardan birinin alanına girince, kendine bağlı olan diğer tasavvurları da çekip bilinç alanına girmesi olayı meydana gelir. Çağrışım olayının meydana gelmesi de böyle bir durumda olur.
Çağrışım olayları, belli kanunlara göre meydana gelirler: Mekânda yakınlık, mekân yönünden birbirine bitişik ya da yakın olan şeylerden meydana gelen tasavvurlar birbirine bağlanırlar ve birbirlerini davet ederler. Zamanda yakınlık, birbiri ardı sıra gelen ya da zaman bakımından birbirine yakın olan algılardan meydana gelen tasavvurlar, birbirine bağlanıp bir “tasavvurlar zinciri” meydana getirirler. Benzeyiş, çağrışıma sebep olan kanunlardan biridir. Birbirine benzeyen tasavvurlar, birbirine bağlanırlar ve bunlardan biri hatıra gelince öbürleri de gelebilir. Karşıtlık, birbirinin karşıtı olan tasavvurlar da birbirini karşılıklı olarak davet ederler.