| |
ADALET « Hukuk
Yaygın ve geniş anlamı ile, insanların bütün haklarına saygı göstermek ver herkese hakkını verme fazileti. Adalet, bu bakımdan insan cemiyetlerinin temelidir. Ahlâk ve hukukun gelişmesinde, insanların kültürce yükselmesinde kılavuzluk etmiş en yüksek prensiplerden biridir. ... Devamı »»»
AĞIR CEZA MAHKEMESİ « Hukuk
Ceza dâvalarına bakan asliye mahkemelerinin en yükseği. Eskiden bunlara cinayet mahkemeleri de denerdi. Bu mahkemeler asliye ve sulh ceza mah kemelerinin yetkileri dışında kalan dâvalara bakarlar. Ele aldıkları dâvaların suçları daha ağır olduğundan, ağır ceza mahkemeleri adını almışlardır. Asliye mahkemeleri birer hakimli olduğu halde, ağır ceza mahkemelerin. de bir başkan, iki üye ve bir savcı bulunur. Ağır ceza mahkemelerinin göreceği dâvalarda önce savcı, hazırlık sorgusu yaparak, suç olup olmadığını tespit eder. Suçlu olduğuna kanaat getirince sorgu hâkimine ilk tahkikatı yaptırır. İlk t... Devamı »»»
ANAYASA « Hukuk
Bir memleketin devlet çatısını kuran yasama, yürütme ve yargı erklerinin (teşri, icra, kaza kuvvetlerinin) nasıl kullanılacağını gösteren, yurttaşların kamu haklarını bildiren ana kanun. Eskiden “Kanunu Esasi” denilen Anayasa Teşkilâtı Esasiye Kanunu adı ile de anılır. Anayasa fikri, tarihte devletle beraber doğup gelişmiş bir fikirdir. Eski Türk hükümdarlıklarında, Yunan ve Romalılarda, Ortaçağın İslâm ve Hristiyan topluluklarında devlet teşkilâtının esaslarını ve hükümet usullerini tâyin eden anayasalar mevcuttur. Fakat XVIII. yüzyıldan sonraki ve zamanımızdaki anayasalar resmî birer devlet... Devamı »»»
ANAYASA MAHKEMESİ « Hukuk
9 Temmuz 1961 günü halkoyuna sunularak kabul edilmiş olan yeni Anayasanın 145 inci maddesi gereğince kurulmuş olan yargı organı. Anayasa Mahkemesi, on beş asil ve beş yedek üyeden meydana gelmiştir. Asîl üyelerden dördü Yargıtay, üçü Danıştay genel kurullarınca kendi üyeleri arasından, üye tam sayılarının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. Bir üye de Sayıştayca aynı yolda seçilir. Millet Meclisi üç, Cumhuriyet Senatosu iki üye seçer. Cumhurbaşkanınca da, biri askeri yargıtay genel Kurulunca gösterilen üç aday arasından olmak üzere, iki üye seçilir. Anayasa Mahkemesi de, kendi üyeleri ar... Devamı »»»
ASLİYE MAHKEMESİ « Hukuk
İlk derecede hüküm veren mahkemeler. Esasta bir başkan ve iki üyeden ibarettir. Fakat çok yerde tek yargıçlıdır. Ceza, hukuk ve ticaret olmak üzere üç bölüme ayrılır. Asliye ceza mahkemesi, bir yargıçla bir savcıdan kurulmuştur. Hukuk mahkemeleri ile ağır ceza mahkemelerinin görev ve yetkileri dışında kalan dâvalara bakar. Asliye hukuk mahkemesi, sulh hukuk mahkemeleri ile ticaret mahkemelerinin görev ve yetkileri dışında kalan dâvalara bakar. Tek yargıçlıdır. Ticaret mahkemesi, yalnız ticaret dâvalarını görür. Bunlarda bir başkan ve iki üye vardır. Asliye ceza mahkemelerinde dâvaya savcı ... Devamı »»»
CELPNAME « Hukuk
Kaza organları (sorgu hâkimliği, bütün mahkemeler) huzuruna çağırmak için gönderilen ve kanunî örneğine uygun olarak hazırlanan davet, ihbar yada ihtar belgesi. Kendilerine celpname gönderilen davacı, dâvâlı, sanık, şahit; bilirkişi ya da ehlihibre sıfatım taşırlar. ... Devamı »»»
CEMİYET « Hukuk
En eski devirlerden zamanımıza kadar kişinin tek başına başaramadığı ve başaramayacağını anladığı, kudret ve kuvvetinin yetmediği işleri hemcinsleriyle bir araya gelmek suretiyle başarmak için meydana gelen ve özel hukukun kabul ettiği bir hükmî şahıs (tüzel kişi) dir. Cemiyetler ya kazanç amacıyla kurulurlar (kolektif, komandit, limited, anonim şirketler ve kooperatifler gibi), ya kazanç amacı hiç gütmezler (siyasi, dinî, hayır işleriyle ilgili, sporla ilgili cemiyetler gibi), ya da amaçlarına erişmek için ticarî şekilde faaliyette bulunurlar (Kızılay Cemiyeti, Çocuk Esirgeme Kurumu, Türk Eğ... Devamı »»»
CEZA « Hukuk
Suç işleyen kimseye, kendisini doğru yola getirmek ve başkalarına ibret olmak amacıyla, suçun derecesine göre, çektirilen her türlü acı hal. Suçu işlemiş olana karşı tatbik edilen “acı çekme hali”, cezayı, tatbik edile gelen müeyyidelerden ayıran başlıca özelliktir. Bu bakımdan, suçu önlemek için başvurulan çeşitli polis tedbirleri ve bir suçtan doğacak maddî zararları kapatmak için tatbik edilen para cezalarını, “ceza” dan ayırmak gerektir. Bu çeşit emniyet tedbirlerinde, geleceğin göz önünde tutulmasına karşılık cezada, geçmiş göz önünde tutulur. Bu bakımdan, bir kimsenin suç işlemesi ve bu ... Devamı »»»
DAVA « Hukuk
Hukuk kaidelerinin tatbiki ya da bir hakkın sağlanması için, mahkemeye yapılan müracaat. Dâva hakkı, esas hakka, bir kimsenin tecavüz etmesi ya da o hakkı tanımaması ile meydana gelir. Bu tecavüzden doğrudan doğruya zarar gören kimse de, tecavüzde bulunana karşı, gerek tazminat,gerek aynen "hakkını almak, gerekse o kimse hakkında kanunî bir sorumluluk tatbik edebilmek için dâva açabilir. Bunların dışında, savcı, suç işleyen kimseye karşı hiç bir hakkı almadığı halde, Ceza Kanunun tatbiki edilmesi, için dâva açabilmek yetkisini haizdir. Her dâvanın iki tarafı vardır: Biri hak kaidelerine t... Devamı »»»
DAVETİYE « Hukuk
Adlî ve idarî dâvalarda, icra hâkimliklerinde duruşmada bulunmak üzere, dâva ya da takibin taraflarını, vekil yada temsilcilerini,tanıklar, bilir kişileri davete yarayan vesika. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'na göre davetiye bir tarafın isteği üzerine, öbür tarafa ya da ilgililere, mahkeme tarafından tebliğ olunur. Davetiyeler, basılı formüller halindedir ve boş olan yerleri doldurulur. Davet eden mahkemenin adı, adresi duruşma günü ve saati, mahkemenin mühürü ve başkâtibin imzası, davetiyede bulunması gerekli özelliklerdir. Davetiyler, çoklukla posta ile gönderilir. ... Devamı »»»
DEVLETLER HUKUKU « Hukuk
Devletlerarası münasebetleri düzen, üyen hukuk kaideleri. Birbiri ile devamlı münasebetlerde bulunan devletler arasında, çıkabilecek bütün ihtilâfları çözmek, antlaşmaların imza edilmesini sağlamak gibi işlemlerin bir düzen içinde olmasını sağlayan hukuk kaidelerinin olması gereklidir. Bu münasebetler de başlıca iki karakter halinde belirir: Devletin şahsiyetine bağımsızlığına, egemenliğine ve genel menfaatda ki özel kişileri ilgilendiren münasebetlerine bağlı münasebetler; iki devlet arasındaki özel kişileri ilgilendiren münasebetler. Bunlardan birincisi. Devletler Umumî Hukuk kanunu ilgilen... Devamı »»»
DİSİPLİN « Hukuk
Herhangi bir toplulukta uyulması gereken kanun ve kaidelerin tümü. Disiplinle ilgili istekler kaide ve kanunlar, insan topluluklarının yaşayış şekline, bağlı bulundukları gelenek ve görenek sekilerine göre değişiklikler gösterir. Bütün bu kural ve kanunların amacı, aykırı düşmeyecek şekilde düzenlemeğe elverişli tedbîrler almak ve fertleri bunlara uymağa alıştırmaktır. ... Devamı »»»
ENGİZİSYON « Hukuk
Orta çağda ,Avrupa'nın bazı memleketlerinde kurulmuş olan ve XIX. yüzyılın başlarına kadar süren Katolik mahkemelerine verilen ad. Mahkemeler, Katolik, mezhebine karşı gelenlere ve bu mezhebe aykırı hareket edenlere ceza vermek amacı ile 1183 yılında İtalya'da kurulmuştur. Papalar, kayıtsız şartsız ağır cezalar veren bu müesseseleri, kendi kudretlerinin bir vasıtası olarak kullanmışlar ve Orta çağda dehşet saçan müesseseler haline gelmesi sonucunu doğurmuşlardır. Bu mahkemelerin bütün dehşetleriyle hüküm sürdüğü memleketler, İspanya ve İtalya olmuştur, özellikle İspanya'da Müslüman olanlara ve... Devamı »»»
GEÇİCİ ANAYASA « Hukuk
1924 tarih ve 491 sayılı Anayasamızın bazı hükümlerini kaldıran ve bazı hükümlerini değiştiren geçici kanun. 27 Mayıs 1960 tarihinden 15 Ekim 1961 tarihine kadar yürürlükte kalmıştır. Türkiye Cumhuriyeti, 1924 tarihinde kabul olunan anayasaya göre yönetilirken, 1950 tarihinde iktidarı eline alan Demokrat Parti, her gün biraz daha artan kayıtlayıcı idaresi ile Anayasa'yı çiğnemiş ve işlemez hale getirmiştir. Böylece, hak ve hukukla, devlet fikri ile hiç bir ilgisi olmayan Demokrat Parti iktidarına son vermek gerekmiş, Türk Silâhlı Kuvvetleri, 27 Mayıs 1960 tarihinde yaptığı hareket ile bu gerek... Devamı »»»
HAPİS « Hukuk
Hürriyet bağlayıcı ceza şekli. Ceza kanunumuza göre, suçlu olan bir kimse, mahkemenin verdiği cezaya göre, belli bir yere (cezaevine) kapatılır. Hürriyeti bağlayıcı bir ceza olan hapis ağır hapis, hapis ve hafif hapis, olmak üzere üç türlüdür. Özellikleri bakımından aynı olan bu cezalar, süreleri, yürütme rejimleri ve ait oldukları suç cinsi bakımından birbirinden farklıdır. Ağır hapis ve hapis, cürümlere mahsus cezalar, ağır hapis müebbet ya da geçici olabilir. Müebbet olma halinde, suçlu bütün ömrü boyunca cezaevinde kalır. Geçici ağır hapis süresi ise, bir yıldan 24 yıla kadar değişir. Hapi... Devamı »»»
JÜRİ « Hukuk
Herhangi bir işte hüküm vermek üzere toplanan kurul. Bazı ülkelerde önemli ceza dâvalarında hazır bulunan ve suçların yalnız maddî yönlerini inceleyen halk yargıçlarından meydana gelmiş heyete de “jüri” denir. Bunlar, yalnız bir dâva için mahkeme başkanı tarafından kur'a ile seçilir. Jürinin ödevi, sanığın suçlu olup olmadığına, yapılan ithamları ve savunmaları göz önünde tutarak “evet” ya da “hayır” şeklinde cevap vermekten ibarettir. Sanığın suçlu olmadığı jüri tarafından kabul edilirse, sanık derhal beraat ettirilir. ... Devamı »»»
KADI « Hukuk
Osmanlı İmparatorluğu'nda, kazaî ve adlî yetkisi olan kimse. Bugünkü yargıç ve savcıların vazife ve yetkilerine sahip olan kadı, dinî ve göreneksel kanunlara göre hüküm verirdi.Kadı olmak için bütün medrese öğrenimini tamamlamak ve icazet (diploma) almak gerekli idi.Kadılar yavaş yavaş ve zamanla terfi ederek nahiye, ilçe ve sandık kadılıklarına kadar çıkabilirlerdi. Daha fazla yükselmek için tekrar medreseye dönerek bir süre müderrislik etmek gerekti. Kadılığın bundan sonraki yükselme basamakları Galata, İstanbul Kadılığı Anadolu ve Rumeli kazaskerliği idi. Rumeli kazaskerleri terfi ederler... Devamı »»»
NUREMBEBG MAHKEMESi « Hukuk
İkinci Dünya Savaşı'na sebep oldukları iddiası ile Almanya'nın Nasyonal Sosyalist Partisi ileri gelenlerini, bu savaştan sonra yargılayan milletlerarası askerî mahkeme. Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Fransa, Sovyetler Birliğinin temsil edilmesiyle kurulmuş olan bu askerî mahkeme, İkinci Dünya Savaşı'na sebep olmuş, “Büyük Nazi Savaş Suçluları” nı yargılamıştır. 24 suçluyu yargılayan bu mahkeme, 20 Kasım 1945 tarihinde, Almanya'da Nuremberg şehrinde başlamış, suçluların son savunmalarını yaptıkları 31 Ağustos 1946 tarihine kadar 403 oturum yapmış, 30 Eylül - 1 Ekim 1946 tarihinde de ka... Devamı »»»
MECELLE « Hukuk
Osmanlı İmparatorluğunda Gülhane Hattı ile açılan devrin en önemli kanunu. Asıl adı “Mecelle-i Ahkâm-i Adliye” dir. Ahmet Cevdet Paşanın başkanlığında bir heyet tarafından yedi yıllık bir çalışma sonucu hazırlanan Mecelle'nin bugünkü anlamı “Medenî Kanun” dur. Mecelle, İcar, kefalet, büyuğ, havale, rehin, emanet, hibe, gasp ve itlaf, hacir ikrah-şuf'a, enva-ı şüvket, vekâlet sulh ve ibra, ikrar, dâva, beyyinat ve kahlif-kaza kitaplarım teşkül eden 1851 maddede toplanmıştı. Esaslarının çoğu îslâm dinine ve Hanefi mezhebine uygundur. 1926 yılında Medenî Kanunun kabul edilmesiyle yürürlükten k... Devamı »»»
MAHKEMELER « Hukuk
Mahkemeler, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından hazırlanmış olan kanunlara göre, millet adına, bağımsız olarak adaleti yerine getirirler. Mahkemeler ikiye ayrılır: 1 - Hukuk Mahkemeleri, 2 - Ceza Mahkemeleri. Hukuk Mahkemeleri: Alacak, boşanma, miras, ev boşaltma, evlat edinme gibi dâvalara bakar. Hukuk mahkemeleri şu bölümlere ayrılır: 1 - Sulh Hukuk Mahkemeleri (Bin liraya kadar alacak, nafaka, ev boşaltma dâvalarına bakar). 2 - Asliyle Hukuk Mahkemeleri (Bin liradan fazla alacak, boşanma dâvalarına bakar). 3 - Ticaret Mahkemeleri (Ticaret işlerinden çıkan dâvalara bakar). 4 - îş Mahke... Devamı »»»
MORATORYUM « Hukuk
Buhranlı devirlerde bir ülke ya da bölgede bütün borçların ya da bir kısım borçların ödenme mecburiyetinin kanunla bir süre geri bırakılması. Kanunu koyanların gördükleri lüzuma göre, şekli ve şartları türlü türlü olabilir. Moratoryumun süresi, ne gibi borçlar için uygulanacağı, başkaca şartları, özel kanunla düzenlenir. Moratoryum, aylıklara, işçi ücretlerine, geçimle ilgili yiyecekler için uygulanmaz.Birinci Dünya Savaşı'nda, Osmanlı İmparatorluğu'nda, bölgesel bir moratoryum ilân edilmişti. ... Devamı »»»
YARGIÇ « Hukuk
Kanunların hükümlerini yerine getirmek üzere dâvalara bakan, davacıları ve dâvâlıları, tanıkları dinleyen, çeşitli delilleri inceleyerek hüküm veren ve bu hükmü verme yetkisine sahip olan memur. ... Devamı »»»
YARGITAY « Hukuk
Adliye mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme mercii. Kanunla gösterilen belli dâvalara da, ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Yargıtay üyeleri, Yüksek Hâkimler Kurulunca ve Yargıtay Birinci Başkanıyla îkinci başkanı ve Cumhuriyet Başsavcısı Yargıtay büyük kurulunca, üye tam sayılarının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir. ... Devamı »»»
YASSIADA DAVALARI « Hukuk
27 Mayıs 1960 günü, Türk Silâhlı Kuvvetleri tarafından yapılan hareketten sonra, Demokrat Parti iktidarı sorumlularını yargılamak ve suçluları cezalandırmak amacı ile Yassıada'da görülen dâvalara, genel olarak, verilen ad. Yassıada dâvaları, 14 Ekim 1960 günü başlamış ve hükümlerin okunduğu son duruşma günü olan 15 Eylül 1961 günü son bulmuştur. Yassıada dâvalarında sanık olarak bulunanlar şunlardır; Cumhurbaşkanı: Celâl Bayar, Başbakan Adnan Menderes, B.M.M. Başkanı Refik Koraltan, Demokrat Parti hükümeti üyeleri, Demokrat Parti milletvekilleri. Demokrat Parti devrinde, partizanca hareketl... Devamı »»»
YENİ ANAYASAMIZ « Hukuk
9 Temmuz 1961 günü Halk oyuna sunularak, Türk Mîlleti tarafından kabul edilmiş olan Anayasa. 6 Ocak 1961 günü toplantılarına başlayan kurucu meclis tarafından, hazırlanmış, Millî Birlik Komitesi tarafından onaylanmış ve 9 Temmuz 1961 günü halkoyuna sunulmuştur. "Türkiye Cumhuriyeti Anayasası adını taşıyan ve 31 Mayıs 1961 günkü Resmî Gazetede yayınlanan bu Anayasanın “Başlangıç” bölümü şöyledir: Tarih boyunca bağımsız yaşamış, hak ve hürriyetleri için savaşmış olan Anayasa ve hukuk dışı tutum ve davranışlarıyla meşruluğunu kaybetmiş bir iktidara karşı direnme hakkını kullanarak 27 Mayı... Devamı »»»