| |
DAĞLAR « Genel Coğrafya
Çevresindeki araziye göre yüksek olan yer parçası. Tek başına bir tepe durumunda olan dağlara az rastlanır. Dağlar çoklukla bir silsile halindedirler.
Dağların oluşumu başlıca dört şekilde olmuştur. Kıvrım dağları : Jeolojik devirlerde, yer kabuğunun gittikçe soğuması ve bu soğuma olayının, yerkabuğunun içerlerine doğru yönelmesi sonucu yerkabuğunda yer yer kıvrımlar meydana gelmesini sağlamıştır. Bu hareket sonucu, yer kabuğunda, çöküntüde kalan yerlere karşılık, önemli tümsekler meydana gelmiştir. Bu tümsekler sonucu, kıvrım dağlar denilen dağ çeşidi belirmiştir. Kıvrım dağlar içinde, pek eski devirde meydana gelmiş olanları, çeşitli etkiler sonucu ,eski sivriliklerini kaybetmişler ve zamanla, yüksekliklerini kaybettikleri gibi tepelerinin eski sivriliklerini de kaybetmişler ve çoğunun tepeleri kubbe şekline girmiştir. Hatta çoğu, geniş yayla şeklini almıştır. Daha yakın jeolojik devirlerde meydana gelen kıvrım dağları ise, tepeleri sivri, yamaçları dik, vadiler dar ve derin dağlardır. (Orta; Avrupa'da Bohemya dağları, Trakya da Istıranca dağları, çok eski jeolojik devirlerde meydana gelmiş ve ihtiyar olan kıvrım dağlarıdır. Bunlara karşılık, Alpler, Kafkas dağları, Toros dağları Himalayalar genç kıvrım dağlarıdır).
Çöküntü dağlar : Kayalar, kıvrım, meydana getireceği yerde toprak hep birden çökmüş, bu çökmenin sonucu olarak ta, bunlara göre yerinde kalan kısım, bir dağ şeklini almıştır. Çöküntü dağlarının meydana gelmesini sağlayan bu oluşum sonucu meydana gelen dağ şekli, çöküntünün olduğu tarafta sarp ve dik yamaçlar şeklinde, öbür taraflarda ise hafif meyillerle devam eder şekildedir. (Almanya'nın güneyindeki Kara ormanlarla Fransa'daki Voges dağları bu şekilde meydana gelmiş dağlardır. Bu iki dağ arasındaki çöküntüden Ren nehri geçer).
Akarsa aşındırmalarının meydana getirdiği dağlar : Yaylalar içinde akan sular, uzun yıllar sonucu, aktıkları vadileri derinleştirir ve sert kayalardan meydana gelen bir kütle meydana getirirler. Bu oluşumlar, yine zamanla bir dağ görünüşünü alırlar.
Püskürme dağlan : Yanardağların püskürmesi ile meydana gelen lâvların çokluğu ve bunların vadilere, ormanlara akışı sırasında önlerine gelecek çeşitli engellere takılıp kalması, sonucu bazen 5.000 metre yüksekliğe kadar varan püskürme dağları meydana gelir.
Dağlar, bu dört şekilde ve ayrı ayrı meydana gelebildikleri gibi, bu dört şekli birden içinde bulunduran dağlar da vardır.
Dağların çoğu, çıplak kayalardan meydana gelmiştir. Buralarda ekim yapılamaz. Gerek bu sebep yüzünden, gerekse yaşama zorluğu ,ikliminin sertliği ve şiddetliliği yüzünden dağlar, insanların barındıkları yerler değildir.Fakat dağların çoğu çeşitli madenleri ihtiva ettikleri halde, bulundukları ülkeler için, önemli gelir kaynağı olan yerleri meydana getirmiş olurlar.