| |
MISIR « Dünya Coğrafyası
Afrika'nın kuzeydoğusunda bir ülke. Şimdi, cumhuriyetle yönetilmektedir. Yemen krallığı ile birlikte “Birleşik Arap Cumhuriyeti” ni meydana getirmektedir. Mısır Devleti'nin yüzölçümü 1 milyon kilometrekare, nüfusu 27.550.000 dir. Başşehri Kahire'dir. Kuzeyinde Akdeniz doğusunda Kızıl deniz ve Suudî Arabistan, İsrail, batısında Libya, güneyinde Sudan bulunmaktadır.
Coğrafya : Yüzey şekilleri bakımından sadelik gösterir. Çöl düzlükleri ve onun içinde açılmış bulunan Nil vadisi olmak üzere başlıca iki bölüme ayrılır.
Mısır, Afrika'nın kuzey kısmında Büyük Sahradan Kızıl denize kadar uzanan çöl düdüklerinin bir parçasıdır. Memleketin batı kısmını Libya çölü kaplar. Bu çölü nehrinin doğusunda, Arap çölü adı altında Kızıl denize kadar devam eder. Sina yarımadasının en büyük kısmını da Tih çölü kaplar. Bu çöl düzlükleri, yer yer yatakları tamamıyla kurumuş bazı akar su vadileri ile yanılmış bir plato halindedir. Üzerinde şurada, burada bazı yükseklikler ya da bazen deniz seviyesinin altına kadar alçalanan çukurluklara rastlanır. Platonun yükseltisi batıda 400 - 500 metre kadardır. Fakat doğuya doğru, bilhassa Nil'in doğusunda yükselti artar. Kızıl deniz kıyılarında ve Sina yarımadasında yer yer 2.000 metreyi de geçer.Batıdan bakıldığı vakit plato manzarası gösteren bu bölge, Kızıl deniz kıyılarından sarp yamaçlı dağlık bir bölge görülür. Platonun Akdeniz ve Kızıl deniz kıyılar?, kuytu limanlardan mahrumdur.
Bu plato içinde yerine göre 100 - 2002 metre kadar gömülmüş olan Nil vadisi, nin genişliği 12 - 18 Km. arasında de-ğişir. Nil'in Mısır sınırları içindeki boyu 2.000 Km. kadardır. Nehir Kahire -den itibaren platodan kurtulur ve çok geniş deltası üzerinde birçok kollara ayrılarak Akdeniz'e dökülür. Deltanın" kıyılarında denizden kıyı kordonları ile ayrılmış birçok lagünler meydana gelmiştir. Mısır'ın en önemli limanları olan İskenderiye ve Port Sait bu kordonlar üzerinde kurulmuştur.
Mısır'ın ancak kuzey kısmına kış mevsiminde pek az yağış düşer. Bunun haricinde memleketin bütün diğer kısımları son derece kuraktır. Sıcaklık: yaz ve kış yüksektir. Fakat bütün çöl bölgelerinde olduğu gibi günlük sıcaklık farkları kuvvetlidir.
Mısır birçok tarım memleketlerinden farklı olarak yetiştirebileceği birçok tarımsal maddeleri dışardan satın alır. Çünkü tarlalarının en büyük kıs, mini, dünya pazarlarına sürdüğü pamuğa ayırmış bulunmaktadır. Tek ürün halinde olmamakla beraber. Mısır denince akla pamuk gelir.
Pamuklu dokumacılık hariç olmak: üzere endüstri gelişmemiştir. Demiryolları yalnız delta mıntıkasın da sıktır.. Bunun dışında ancak tek bir hat Nil vadisini takiben güneye doğru uzanır. Ni£ nehri sağladığı birçok faydalardan başka, aynı zamanda mühim bir ulaşım yoludur.
Mısır, topraklarından geçen Süveyş kanalı sayesinde dünya ulaşım yolları üzerinde çok önemli bir konuma sahiptir. Bu kanal Kızıl denizin bir devamı olan Süveyş körfezini Akdeniz kıyıların, da Port Sait'e birleştirir. Arap çölü ve Sina platoları arasında yer yer göllerle kaplı bir çukurluktan geçen Süveyş kanalı 1869 yılında tamamlanmıştır. Uzunluğu 160 kilometre, derinliği de okyanus gemilerinin geçmesine yetecek kadardır (9 . 11 m.). Kanaldan yılda 60 milyon tonilâtodan fazla gemi geçer (1952 de 65 milyon tonilâto), Bunların en çoğu İngiliz gemileridir. Bu kanal vasıtasıyla Doğu ve Güney Asya memleketleriyle Avustralya ve güneydoğu Afrika kıyıları Avrupa'ya bağlanır.
Tarih : Mısır'ın en eski sakinleri oldukları bilinen insanlar, beyaz ırktan idiler. Bunlar daha sonraları güneyden gelen zenciler ve Süveyş yolu ile gelen Asyalılarla karışmışlardır.
Mısır medeniyeti en eski medeniyetlerden biridir ve bu medeniyet, “Firavun” denilen yerli hükümdarların devirlerinde sanat fen ve edebiyatın en yüksek derecesine ulaşmıştır. Bunun böyle olduğu bugün de memleketi kaplayan ehramlar, tapınaklar, v.s. gibi kalıntılarla sabittir. Yerli hanedanların hükümdarlığı M.Ö. 525 te sona ermiştir. O tarihte, meşhur Keyhüsrev'in oğlu İran hükümdarı Kambis asker göndererek Mısır'ı zapt etmiştir. Büyük İskender zamanında Makedonyalıların istilasına uğrayan Mısır, M.Ö. 30 da Romalılar tarafından işgal edilinceye kadar Batlamyos elinde kalınmıştır. Ortaçağda Arapların egemenliği altına girmiş, XVI. yüzyılda Yavuz Selim tarafından Osmanlı İmparatorluğu'na katılmıştır. Campo Formia Antlaşmasından sonra Napoleon Bonaparte, Hindistan yolunu kapayıp İngiltere'nin ticaretini mahvetmek maksadıyla Mısır'ı istilâ hülyasına kapılmıştır. Fakat Fransız kıtaları hızlı basanlardan sonra 1801 de Nil vadisini tahliye zorunda kalmıştır. 1841 de imzalanan Londra Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliğini sözde devam ettirmekle beraber gerçekte hıdivligi bağımsız ve babadan oğula geçer bir duruma sokmuştur. Fakat Mehmet Ali Paşa ile haleflerinin Sudan seferi maliyeyi o derece sarsmıştır ki, Mısır İngiliz - Fransız kontrolünü kabul zorunda kalmıştır. Sonunda Arabi paşa'nın “millî” adı verilen 1881 yılındaki ayaklanması, İngilizlere Hıdiv'i himaye bahanesiyle 1882 de Nil vadisini işgal fırsatını vermiştir. O zamandan sonra İngiltere Mısır'a geniş ölçüde egemen olmuş ve elindeki toprakları Sudan'da, Bohrel Bazal'a kadar genişletmiştir.8 Nisan 1904 de İngiltere ile Fransa arasındaki anlaşmalarla Fransa, Nil vadisindeki bütün nüfuzundan kesin olarak vazgeçmiştir. 18 Aralık 1918 de İngiltere Mısırı himayesine aldığı bir devlet olarak ilân etmiş, 1920 Sevres Antlaşmasıyla de Türkiye Mısır üstündeki bütün hak ve iddialarını İngiltere'ye devretmiştir. Fakat bizzat İngiltere de 28 Şu. bat 1922 de bu himayeden vazgeçmiş ve Mısır'ın istiklâlini ilân etmiştir. O tarihte Birinci Fuat Mısır'ın ilk kralı olmuş Kral Faruk'un yönetimi sırasında, 1952 de Mısır'da askerî bir ayaklanma çıkmış, General Necip, ballığa son vermiş, Faruk'u sınır dışı ederek cumhuriyet ilân etmiştir. 1954 yılında da 1952 ihtilâlini yaratanlardan Cemal Abdünmâsır, idareyi eline almıştır.
Yemen ve Suriye'nin de katılması ile “Birleşik Arap Cumhuriyeti” adı altında bir devlet durumuna gelmiş; ancak 1961 Eylülünde Suriye, ayaklanması ile bu birlikten ayrılmıştır.