Devlet

ADLİ TIP MÜESSESESİ « Devlet

Adalet işlerinde bilirkişilik yapmak üzere kurulmuş ve Adalet Bakanlığına bağlı bir müessesedir. Adli Tıp Müessesesi Kanunu, 11 Temmuz 1953 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. Adli Tıp Meclisi, Adli Tıp Müessesesi Reisliği ve Morg Müşahedehane, Kimyevî Tahlil, Fizik Tetkikleri ihtisas şubeleriyle Adlî tabiplikleri ihtiva eder. ... Devamı »»»

AMBARGO « Devlet

Her devletin kendi limanlarında bulunan yabancı gemilerin kalkmalarını yasak eden veya geciktiren nizam. Bu iş, ya gemilerin limanda alıkonmasını veya limana hiçbir şekilde girmemelerini sağlamak şeklinde olur. Ambargo, eskiden savaş öncesi tedbiri olarak uygulanır ve savaşın başlaması ile düşmana ait gemiler zapt olunurdu. Fakat, 1907 Lahey Konferansında bu usulün adaletsizliği göz önüne alınarak kaldırılmış ve yerine düşman gemilerinin kendi limanlarına dönebilmelerini sağlayan serbestlik tanınmıştır.Ambargo, savaş sırasında kullanılan bir tedbir olduğu gibi savaş dışında, haksız hareket ede... Devamı »»»

ADALET BAKANLIĞI « Devlet

Cumhuriyet devlet teşkilâtında adalet işlerinin bağlı olduğu en yüksek idare yeridir. Başında, Başbakan tarafından tâyin edilen Adalet Bakanı bulunur. 2 Mayıs 1920 tarihli ve 2 numaralı “Büyük Millet Meclisi îcra Vekillerine dair Kanun”un birinci maddesiyle “Adliye Mezahip Vekâleti” adıyla kurulmuştur. Adalet Bakanlığının merkez teşkilâtı Müsteşarlık, Hukuk, Ceza ve Zat işleri Umum Müdürlükleri, Ceza ve Tevfik Evleri Umum Müdürlüğü, Adlî Tıp İşleri Umum Müdürlüğü özel Kalem Müdürlüğü, Levazım Müdürlüğü, Evrak Müdürlüğü. Merkez Bürosu, Teftiş Kurulu ve Başkanlığı ve belli Meclis Komisyonların... Devamı »»»

ALAY « Devlet

Ordumuzun askerî birliklerinden birine verilen ad. Alay, sınıf ve silâh için en büyük birliktir ve ait olduğu sınıfın adını alır. Bir Türk piyade alayı, üç piyerde taburu bir piyade havan bölüğü bir muhabere ve istihkâm takımı bir alay karargâhından meydana gelir. Alay komutanı, albay rütbesindedir. Alayın bir sancağı vardır. Her alay, kendi sancağının şerefini taşır. Sancak, Cumhurbaşkanından başka kimseye “tazim” duruşu yapmaz. Sancağı, kılıfından çıkarılmış iken herkes selâmlar. Sancak, hazarda alay komutanının odasında ve kılıfı içinde, seferde ve manevralarda, alay komutanının bulunduğu... Devamı »»»

ALEV MAKİNASI « Devlet

Birinci Dünya Savaşında Almanlar tarafından kullanılmağa başlanan, İkinci Dünya Savaşında büyük gelişmeler kazanmış olan bir savaş silâhı. Çoklukla, yakından yapılan çarpışmalarda işe yarar. Genel olarak, alev makinesinin iki kazanı vardır. Birinde “alev yağı” adı verilen yanıcı maddeler, öbüründe basınç gazı olarak sıkıştırılmış azot ya da karbon dioksit bulunur. Makine tutuşturulunca yanan yağ, basınç gazı aracılığı ile dışarıya alev olarak püskürtülmüş olur. Alev makinelerinde alevin kapladığı alanlar, makinenin büyüklüğü ve küçüklüğüne göre değişmek üzere 20-100 metre arasında değişir. Y... Devamı »»»

ANARŞİZM « Devlet

Yunanca anarchia (kanunsuzluk) kelimesinden alınan bu deyim idare edici bir otoritenin olmamasını savunan bir doktrindir. XIX. yüzyıl başlarından beri, sistemli bir şekilde görülmeye başlayan anarşistler her türlü devlet şeklinin kötü ve zalimce olduğunu savunmuşlardır. Anarşistler, fertlerin hukuk, ekonomik ve sosyal bakımdan tamamıyla serbest olmalarını; silâhlı kuvvetler, mahkemeler, yazılı kanunlar olmadan serbestçe, bir arada yaşamalarını isterler. Hükûmetsizlik halinin devamlı olmasını amaç bilen anarşistlerin metotları çok farklıdır. Bazıları toplumun barışçı yollarla anarşiye geçmesi... Devamı »»»

AF « Devlet

Bir devletin siyasî cinaî, hukukî v.s. suçları bağışlaması. Suçlu olan ya da suçlandırılanların cezaları, çıkarılan özel bir kanunla ya tamamen kaldırılır ya da hafifletilir. Hapishanelerde olan bir kısım ya da bütün mahpuslar hapishanelerden çıkarak serbest hayata dönerler. Bizim anayasamıza göre, genel ve özel af, Millet Meclisi'nin yetkileri arasındadır. Bu arada Cumhurbaşkanı, hükümetin teklifi ile ihtiyarlık gibi sebeplerle belli suçların cezasını kaldırır ya da hafifletir. Af, siyasî olaylar sonucu başvurulan bir usuldür. Bir rejim değişikliğin, de, kral hanedanının değişmesinde, Devle... Devamı »»»

ARMA « Devlet

Bir devletin, bir hanedanının ya da bir şehrin alâmeti olarak kabul edilmiş ve ressâm, harf ve çizgiden yapılmış işaretler. İnsanlar, çok eski zamanlardan beri kendilerine mahsus özel armalar kullanmışlardır. Hemen bütün eski milletlerde görülen armalar, asıl XII. yüzyılın ortalarında, bugünkü anlamında bir özellik kazanmıştır. XII. yüzyılın ortalarından sonra, ilkin savaşlarda kalkan ve miğferlere konan işaretler şeklinde başlamış, sonraları daha da gelişerek belli bir sınıf ve asil ailelerin birer arma edinmeleri ile yaygın olmuştur. Osmanlılar'ın son devirlerinde de (Mahmut II. zamanında) ... Devamı »»»

ASKERLİK « Devlet

Özel kanun ve nizamlara göre harp sanatını öğrenme ödevi asker olma hali Eskiden savaşlar halkın eli silâh tutanları tarafından yapılır ve devamlı ordular bulunmazdı. Bu durum ilk çağlarda değişmiş ve devletler devamlı denebilecek orduları bulundurmaya başlamışlardır. Bir devletin bağımsızlığının ve güvenliğinin temel direği olan askerlik, yabancı devletlerde ve bizde çeşitli değişmelere uğramıştır. Yürürlükte bulunan kanun ve nizamlara göre her Türk vatandaşı 20 yaşından 46 yaşma kadar 26 yıllık bir süre içinde askerlik çağında bulunur. 20 yaşında askerliğini yaptıktan sonra geri kalan süre... Devamı »»»

BAĞIMSIZLIK « Devlet

Bir devletin, iç ve dış işlerine başka devletleri karıştırmayacak durumda olması. Bağımsız devletler, toprak bütünlüğüne sahip, kendi kendini serbestçe idare eden, başka devletler karşısında eşit hakları ve yetkileri bulunan devletlerdir. Tam bir bağımsızlık için o devletin iç ve dış işlerinde tam egemen olması gerektir. Buna karşılık dış işlerinde egemen olmayan, iç işlerinde egemen olan ayrı bağımsız devletler de vardır. Bu bakımdan bağımsızlık hali, bir devlet için, egemenlik kavramı ile eşdeğerli bir anlam taşır. ... Devamı »»»

BAKAN « Devlet

Memleketimizde, kamuyu ilgilendiren genel işlerden birinin başında bulunan kimse. Bakanlar, Büyük Millet Meclisi'nin haiz olduğu yürütme yetkisini, bağlı oldukları alanda kullanırlar. Bakanlar, Anayasamıza göre, Cumhurbaşkanı 'nın Meclis üyeleri arasından tayin ettiği Başbakan tarafından, yine Meclis üyeleri arasından ya da Meclis dışında milletvekili seçilme yeteneği bulunan kimselerden seçilir. Cumhurbaşkanının bu seçilmeyi onaylaması üzeri ne Meclis'e sunulur. Osmanlın İmparatorluğu'nda devlet işlerini gören bu kimselere, XIX. yüzyıldan itibaren “nazır” denmiştir. Türkiye Büyük Millet Mecl... Devamı »»»

BAKANLAR KURULU « Devlet

Türkiye Büyük Millet Meclisinin yürütme organına Bakanlar Kurulu adı verilir. Cumhurbaşkanı tarafından seçilen Başbakan ve Başbakan tarafından seçilen Bakanlar, Türkiye Büyük Meclisi adına yürütme erkini kullanırlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan kanunlara göre ülkeyi yönetirler. Başbakan, Bakanlar Kurulu'nun başıdır. Başbakan, Bakanlar Kurulu'nun meydana getirdiği Bakanlarla birlikte devleti yönetir. Bu sebeple,Başbakan hükümetin en önemli görevini üzerinde toplar.Bu yüzdendir ki genel olarak herhangi bi... Devamı »»»

BAŞBAKAN « Devlet

Hükümet işlerinden sorumlu olan hükümet başkanı. Türk Anayasası'na göre Başbakan'ı , Cumhurbaşkanı, Milletvekilleri arasından seçer. Başbakan, Bakanlar Kurulunu meydana getirecek şahsiyetleri (Bakanlar) seçerek listesini hazırlar; bunu Cumhur başkanının onaylamasından sonra Millet Meclisine sunar, Bakanlar Kurulu'nun kurulmasından sonra hükümet programını okuyarak Millet Meclisinden güven oyu isler. Siyasî yönden sorumluluğu, Meclisten güven oyu almamakla ortaya çıkar; güven oyu almaması halinde de çekilmek zorunda kalır. Bu durumda bütün Bakanlar da çekilmiş sayılır. Ceza bakımından herhangi ... Devamı »»»

BAŞKOMUTAN « Devlet

Bir devletin bütün silâhlı kuvvetlerinin (kara, deniz ve hava kuvvetlerinin ) en yüksek komutanı. Türk Anayasasına göre, Türk Ordularının Başkomutanlığı Büyük Millet Meclisi'ndedir. Bu makamı temsil etmek yetkisi de Cumhurbaşkanına verilmiştir. Büyük devletlerin ordularında ayrı ayrı kuvvetlerin başkomutanları vardır: Kara kuvvetleri başkomutanı, hava kuvvetleri başkomutanı, deniz kuvvetleri başkomutanı gibi. ... Devamı »»»

BAYRAK « Devlet

Genel olarak, bir devletin yada bir milletin ayırt edici sembolüne verilen adı. Bayrak, bir devletin, bir milletin ayırt edici sembolü olabildiği gibi, çeşitli kuruluşların işaretleri olarak, bazen da sadece bir işaret olarak kullanılabilir. Türlü renklerde düz ve bölümlere ayrılmış; çoklukla dikdörtgen şeklinde kumaştan yapılmıştır. Bir göndere (direğe) çekilip dalgalandırmak için yapıldığı gibi, çeşitli durumlarda da asılabilir. Bir göndere çekilip dalgalandırmak için yapılan bayrağın şu kısımları vardır: 1 - Bayrak gönderi, 2 - Gönder direği, 3 - Makara, 4 - Bayrağın salvosu, 5- Bayrağın u... Devamı »»»

BAYRAK KANUNU (Türk) « Devlet

29 Mayıs 1936 tarihli ve 2994 sayılı Türk bayrağının şekli ve nizamlarım kesin olarak tespit eden kanun. Bu tarihe kadar Türk bayrağı, geleneğe bağlı olarak ve gelişi güzel kullanılmıştır. Fakat bu kanunla ilk defa olarak Türk bayrağının şekil ve nispetleri kesin olarak tespit edilmiş ve Türk bayrağının kullanılış şekli nizam altına alınmıştır. Bayrak, genel olarak sabah saat sekizde çekilir, gün batınımda indirilir. Resmî binalara, millî bayram günlerinde, resmî tatillerde asılır. Genel tatil günlerinde ve millî bayramlarda özel iş yerleri ve evler de bayrak asarlar. Bu kanuna göre, Türk Ba... Devamı »»»

BELEDİYE « Devlet

Bir şehir, kasabanın, ya da nüfuslarına göre kasaba hükmünde olan yerlerin temizlik, aydınlatma, su esnaf denetlemesi gibi kamu hizmetlerine bakan, tüzel kişiliği (hükmî şahsiyeti) olan ve üyeleri halk tarafından seçilen teşkilât. Belediyeler, bir belde halkının işlerini görmekle beraber, gördüğü hizmetler bakımından genel menfaat çerçevesine girer. Bir halk idaresi olan belediyeler. Belediyeler Kanunumuza göre, nüfusu ne olursa olsun il ve ilçe merkezlerinde ve nüfusu iki binden yukarı olan yerlerde kurulur. Belediyeler, o çevre halkı tarafından seçilen bir belediye Meclisi ile bir Beledi... Devamı »»»

BEŞ YILLIK PLÂN « Devlet

Devlet Plânlama Teşkilâtı tarafından uzun çalışmalar sonunda hazırlanıp, Büyük Millet Meclisi'nin onaylaması ile kabul edilmiş olan 1963 - 1967 yılları arasında uygulanacak olan devlet plânıdır. Bu plân, Türkiye'nin kalkınması için gerekli olan yatırımları ve yeni iş alanlarını, endüstri, tarım, eğitim, turizm v.s. alanlarda düzenlemekte önemlerine göre ayırmakta ve bu yatırımlar için gerekli gelir kaynaklarına göre, yapılacak işlerin, düzenli bir şekilde olması için gerekli olan çalışma sistemini tespit etmektedir. Çeşitli ülkeler, kalkınmanın belirli şekilde düzenli olabilmesi için, bu yol... Devamı »»»

BAYINDIRLIK BAKANLIĞI « Devlet

Türkiye'de memleketin imarıyla ilgili işleri yürüten bütün kuruluşların bağlı olduğu en yüksek idare yeri. 2 Mayıs 1920 tarihli kanunla “Nafia vekâleti” adı ile kurulmuştur. Uzun bir süre bu adla vazife gören teşkilât, 1945 yılında “Bayındırlık Bakanlığı” adım almış, sonra tekrar “Nafıa vekâleti” son olarak tekrar “Bayındırlık Bakanlığı” adını almıştır. Bakanlığın başında Bakanlar Kurulu'nun üyesi olan “Bayındırlık Bakanı” bulunur. Bakanlık, merkezde Müsteşarlık, Özel Kalem Müdürlüğü, Yüksek Fen Heyeti Reisliği, Teftiş Heyeti Reisliği, Hukuk Müşavirliği gibi bakanlık teşkilâtıyla; Karayolla... Devamı »»»

BARO « Devlet

Bir şehir ya da bölgenin avukatlarını içinde toplayan birlik. Baronun amacı, kanunlara ve nizamlara dayanarak avukatlık mesleğinin adalete uygun bir şekilde bilgi, doğruluk ve şerefle yapılmasını sağlamak ve kar ve onurunu korumak, mensuplarının meslek borçlarına saygı göstermelerini kontrol altında tutmaktır. Bir kamu müessesesi olan Baro, Türkiye'de ilk defa 1873 yılında İstanbul'da kurulmuştur. Bugün birçok il merkezlerinde barolar vardır. ... Devamı »»»

BOMBA « Devlet

Cansız hedefleri tahrip ve imha etmek için, canlı hedefleri yaralamak ve öldürmek için kullanılan ateşli bir silâh. Çok eski tarihlerde icat edilmiş ve savaşlarda kullanılmış ateşli bir silâh olan bomba bilhassa Birinci Dünya Savaşı sıralarında çok gelişmiş İkinci Dünya Savaşlarında kullanılan en önemli silâhlardan biri olmuştur. Bombalar genel olarak, madenî bir kılıf (gövde), bunun içine konan patlayıcı bir madde (barut) ve ateşleme düzenini (tapa) ihtiva eder. Kullanıldıkları amaçlara, vasıtalara ya da hedeflere göre adlandırılırlar. Bunlardan en küçük ve ilkel olanları el ile atılanlar... Devamı »»»

BOYKOT « Devlet

Özel kişiler tarafından yabancı bir hükümet aleyhinde tatbik edilen bir zorlama vasıtası. İç hukukta donduktan sonra devletler umumî hukukunda önem kazanmış olan bu deyim, çoklukla resmî sıfatları olmayan kişiler, gazeteciler, tüccarlar, çeşitli meslek kurulları tarafından uygulanır. Boykot sonucu, boykot edilen devletin iktisadî hayatında çoklukla büyük zararlar meydana gelebilir. Devletler hukuku alanında tatbik edilen boykotların en önemlileri, 1905 yılında Çin'de Amerikan mallarına karşı yapılan boykotla, 1908 yılında Osmanlı imparatorluğunda Avusturya mallarına karşı yapılan boykottur. ... Devamı »»»

BRÖVE « Devlet

Bazı haklar gösteren ve devlet tarafından verilen berat, imtiyaz, ehliyetname. Birçok memleketlerde olduğu gibi, bizde de hava, deniz ve kara kuvvetlerinde kullanılan çeşitli bröveler vardır. Birinci Dünya Savaşından birkaç yıl önce subaylara ve astsubaylara verilmeğe başlanan bröveler, bugün de değiştirilen bazı şekilleri ile verilmektedir. ... Devamı »»»

BÜTÇE « Devlet

Belli bir süre, genel olarak bir yıl içindeki gelir ve giderlerin ayrıntılarını tasarlayan hesap cetveli. Bir devletin bütçesi olabildiği gibi, bir kurulun, bir kişinin de bütçesi olabilir. Devlet bütçesi olarak ilkin İngiltere'de meydana gelen bütçe, ülkemizde gerçek anlamı ile Cumhuriyetin ilânından sonra yerleşmiştir. Bir kanun tasarısı olan ve Millet Meclisi tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe giren devlet bütçesi son şeklini alıncaya kadar dört safhadan geçer: 1 -Bütçenin hazırlanması: Bütçe hükümet tarafından hazırlanır. Hazırlanma işi, bakanlıklarda, taşradaki teşkilâttan merkez... Devamı »»»

CASUSLUK « Devlet

Bir devletin sırlarını, başka bir devlet hesabına gizlice öğrenmeye çalışma. Denebilir ki casusluk, insanlık tarihiyle birlikte başlamıştır. M. Ö. II. bin yılda Mısırda daha sonraları Perslerde, Yunanlılarda, Romalılarda casusluğa önem verilmiştir. Fakat, casusluğun muntazam bir teşkilât haline getirilmesi XVI. yüzyılda İngiltere de olmuştur. Bundan sonra Fransa'da, Almanya'da, Rusya'da ve başka memleketlerde devletin büyük yardımları ile geniş casusluk teşkilâtları kurulmuştur. Casuslar bütün tarih boyunca, devletlerin çeşitli siyasî ve askerî faaliyetlerinden önemli sonuçlar yaratan büyük ... Devamı »»»

CUMHURBAŞKANI « Devlet

Cumhuriyet rejimi ile idare edilen memleketlerde devlet başkanı. Cumhurbaşkanı, seçim yolu ile, belli süreler için devlet başkanlığına getirilir. Seçim şekli ve süreleri, memleketlerin anayasalarına göre değişiklikler gösterir. Bazı memleketlerde, doğrudan doğruya halk tarafından seçildiği gibi , Amerika Birleşik Devletlerinde, bazı memleketlerde de, halk oyu ile seçilmek suretiyle meydana gelmiş olan Meclisler tarafından seçilir. 1923 yılından beri Cumhuriyet rejimi ile yönetilmekte olan memleketimizde, devlet başkanlığı, “Cumhurbaşkanı” tarafından temsil edilmektedir. 9 Temmuz 1961 tarihin... Devamı »»»

CUMHURİYET MERKEZ BANKASI « Devlet

Para piyasasını ve tedavülünü tanzim etmek, hazine işlemlerini yapma ve paramızın istikrarına yarayacak tedbirleri hükümetle birlikte almak üzere kurulmuş Türk bankası. Merkezi Ankara'da olmak üzere 3 Ekim 1931 de kurulmuştur. Türkiye'de banknot çıkarmak yetkisini haiz tek bankadır. ... Devamı »»»

CELP « Devlet

Askerlik çağına girmiş olanların, askerlik hizmetini yapmak için bağlı oldukları şubeler tarafından çağrılıp askere alınması. Askerlik çağındaki vatandaşın yapılan son yoklaması celbe esas olur. Vatandaşların doğum yıllarına göre askere alınması kararlaştırılınca sevk pusulaları hazırlanır ve celp emri geldiğinde, yürürlüğe girer. Türk ordusunda kara, deniz ve hava sınıfları için Nisan, Ağustos, Kasım; Jandarma sınıfı için Mayıs ve Kasım olmak üzere askerlik şubelerince celp yapılır. ... Devamı »»»

ÇALIŞMA BAKANLIĞI « Devlet

Türkiye'de kamu hizmetlerinden iş ve işçi konularıyla uğraşan bakanlık. Bu bakanlık, 28/1/1946 tarih ve 4841 sayılı ve 24 maddeden ibaret “Çalışma Bakanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkındaki Kanun” hükümlerine göre teşkilatlandırılmıştır. Bu kanun hükümleri gereğince, “Çalışma hayatının düzenlenmesi, çalışanların yaşama seviyesinin yükseltilmesi, çalışanlara çalıştıranlar arasında münasebetlerin memleket yararına âhenklendirilmesi, memleketteki çalışma gücünün umumî refahı arttıracak surette verimli kılınması, tam çalışma ve sosyal itimadın sağlanması” ile vazifelendirilmiştir. Çalışma Bakanlı... Devamı »»»

ÇANKAYA KÖŞKÜ « Devlet

Türkiye Cumhurbaşkanlarının; Ankara'nın Çankaya semtinde oturdukları Cumhurbaşkanlığı köşkü. Ankara’nın Millî Mücadelenin merkezi olduğu yıllarda Büyük Atatürk Çankaya'da bulunan köşkte oturmağa başlamış, sonradan bu eski binanın yanına yapılan yeni köşkte oturmağa başlamıştır. Yeşilliklerle dolu bir tepenin üzerinde bulunan Cumhurbaşkanlığı Köşkü, çeşitli kabul ve toplantı salonları, bahçesi, kütüphanesi v.s. ile gösterişten çok sadeliği ile ünlüdür. Millî Mücadele yıllarında Büyük Atatürk'ün oturduğu ve eski bir Ankara evinden ibaret olan köşk, Atatürk müzesi haline getirilmiştir. Burad... Devamı »»»

ÇOCUK ESİRGEME KURUMU « Devlet

Türkiye'nin belli başlı hayır kurumlarından biri. 30 Haziran 1921 de Ankara'da Hâkimiyeti Milliye Matbaasının küçük bir odasında “Himaye-i Etfal Cemiyet” adıyla kurulmuştur. Bu ad, dil devriminde “Çocuk Esirgeme Kurumu” na çevrilmiştir. Adının kısaltılmışı Ç.E.K, sembolü kırmızı bir yıldız içinde beyaz bir aydan ibarettir. Çocuk Esirgeme Kurumunun çalışma konularından başlıcaları şunlardır: Aileyi meydana getirecek çiftlerin bünye, kültür ve karakter bakımından denk olmalarının sağlanması ve çocuğun ana karnında iken kurum kliniklerinde devamlı kontrol edilmesi; çocuk yapacak kadınlara çocuk... Devamı »»»

DAMGA RESMİ VE KANUNU « Devlet

Temlik (birine birşey verme), tesellüm (birinden bir şey alma) satım gibi birçok işlerde damga pulu yapıştırma şeklinde ve başka şekillerde tahsil edilen belediye ve hükümet hissesi ve bunu tespit eden kanun. Damga resmi ve Damga Kanunu, alacaklı, borçlu, mal sahibi, kiracı, satıcı, alıcı, kefil, vekil gibi herkesin bilmesi gereken bir özellik taşır.Yürürlükte bulunan Damga Kanununa göre, tüccar arasındaki teklifnameler, sipariş kabulleri, satış ve taahhüt gibi işler, bir kontrat, bir mukavelename, bir borç senedi, fatura, sigorta poliçesi, vekâletname, senet, yani her türlü evrak, kullanılırk... Devamı »»»

DE FACTO KARARI « Devlet

Yeni bir hükümet ya da devletin fiilî olarak bağımsızlığını tasdik eden kararname. Bu karara göre, devletin kontrolü altındaki arazi üzerindeki egemenliği tanınır. Fakat, bu karar, tam şekilde diplomatik münasebetlerin başlaması ya da temsilcilerin tam şekilde diplomatik muafiyetine dair hakkını tanımak demek değildir. ... Devamı »»»

DE JURE KARARI « Devlet

Yeni bir hükümet ya da devletin kayıtsız şartsız bağımsızlığını tanıma. Adı geçen devlet, aynı zamanda milletlerarası icapları yerine getirme huşunda da serbest bırakılmıştır. Böylece, bu hükümet ya da devlete diplomatik münasebetler kurma serbestiliği verildiği gibi, temsilcilerine de diplomatik muafiyet tanınmıştır. ... Devamı »»»

DEMİRPERDE « Devlet

Sovyetler Birliği ile Doğu Avrupa'da Rusya taraftarı olan komünist bloğu içindeki devletleri (Arnavutluk, Bulgaristan, Çekoslovakya ,Macaristan, Polonya, Rumanya) öbür Avrupa devletlerinden ayıran sınır. Bu deyim ikinci Dünya Savaşı'ndan sonra ortaya çıkmıştır. Hür dünya devletlerini meydana getiren Avrupa devletlerinden, Demir Perde bloğu içinde bulunan devletlere girmek, çeşitli kayıtlar yüzünden imkânsız denecek kadar zordur. ... Devamı »»»

DEVLET « Devlet

Belirli bir ülke üzerinde ve hükümetle temsil edilen siyasi bir otoriteye sahip belirli bir hukukî düzen ve teşkilâta uyarak yaşayan insanlardan meydana gelmiş en geniş siyasî birlik. Devlet kelimesini, sınırlı bir yer çevresi ile yani ülke ile; belirli ve eşit vasıflar taşıyan insanlardan meydana gelmiş toplulukla, yani milletle; devletteki yürütme erkinin (icra kuvveti) organı olan hükümetle karıştırmamak gerekir. Ülke olsun, millet olsun, hükümet olsun bütün bu kavramlar, devlet bütünün birer elemanıdırlar. Bu duruma göre, en geniş bir siyasî birlik olan devlet, a) İnsan cemiyetlerini... Devamı »»»

DEVLETÇİLİK « Devlet

Topluluk işlerinin, özellikle büyük sanayi ve ziraat işlerinin devlet eli ile yürütülmesini amaç edinen bir doktrin . Devletçilik siyasetine bağlı bulunan faaliyet arasında, özellikle, kamu menfaatlerinin yapılmasını gerekli kıldığı ve özel teşebbüs tarafından (ya fazla sermaye istemesi ya da gerekli kâr sağlamaması sebebi ile) yapılmayan ya da yapılamayan işler yer alır. ... Devamı »»»

DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI « Devlet

Memleketimizin dışişlerini düzenleyen Bakanlığa Dışişleri Bakanlığı denir. Yirminci yüzyılda devletler, birbirleri ile devamlı ilgi kurmak zorundadırlar. Eğitim, ticaret alanlarında, savaş ve barış alanlarında bütün devletler, başka devletlerle devamlı olarak ilgili olmak, aralarında çeşitli anlaşmalar yapmak zorunda oldukları için, her devlette, bu işte de, yurdumuzun dış işlerini Dışişleri Bakanlığı yürütür. Dışişleri Bakanlığı, bu görevini, kurulmuş olan Dışişleri Teşkilâtı ile yürütür. Dışişleri Bakanlığının başında, Bakanlar Kurulunun üyesi olan Dışişleri Bakanı bulunur. GÖREVLERİ : ... Devamı »»»

DİLEKÇE NASIL YAZILIR? « Devlet

Bir dileği bildirmek üzere, resmî dairelere sunulan imzalı yazılara dilekçe adı verilir. Herkes, hayatı boyunca, çeşitli işlerinin ve dileklerinin görülebilmesi için, çeşitli devlet dairelerine dilekçe verir. Bir okula girmek için okul müdürlüğüne, bir daireye memur olmak için O dairenin ilgili müdürlüğüne, bir hakkının aranması için mahkemelere ve başka çeşitli yerlere, dilekçeler verilir. 1 - Dilekçenin verildiği yerin neresi olduğu, o dairenin adı ve bulunduğa yer yazılarak belirtilmeli, 2 - Dilekçe hangi daireye veriliyorsa, o dairenin adı ve bulunduğu yer yazılır. 3 - Satır b... Devamı »»»

DİZBAĞI NİŞANI « Devlet

Britanya asalet rütbelerinin en büyüğü sayılan bir nişan. 1344 - 1351 yılları arasında Edward III. tarafından kurulmuştur. Kuruluş hikâyesi şöyledir: İngiltere sarayında verilen bir baloda Salisbury düşesi dans ederken sol bacağındaki dizkapağı bağı düşer. Edward III. bunu alarak kendi sol bacağının dizkapağı altına bağlar. Bundan mâna çıkaranlara ve gülenlere de “Honni soit qui mal y pense” (Kötü düşünen utansın) karşılığında bulunur ve gülenlerin böyle bir nişana sahip olmaktan şeref duyacaklarını ekleyerek dizbağı nişanını ihdas eder. Nişanın remzi, sol bacak dizkapağının biraz aşağısında... Devamı »»»

DÜYUNU UMUMİYE « Devlet

Osmanlı İmparatorluğunun son yüzyılında, devlet tarafından yabancılardan alınan borçlara ve bu borçları ödemek için kurulmuş müesseseye verilen ad. XIX yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı İmparatorluğu devlet masraflarını karşılıyamayacak bir malî buhrana sürüklenmiş bulunuyordu. Bu sıralarda Kırım Savaşı da önemli masraflara ihtiyaç göstermişti. Bu sebeple, 1854 yılından itibaren, savaş masraflarını karşılamak çeşitli iktisadî gelişmeleri sağlamak amacı ile bir "yabancılardan borç alma" devri başlamıştır. 1854 - 1874 yılları arasındaki yirmi yıl içinde 15 kere borç alınmış ve böyle... Devamı »»»

DANIŞTAY « Devlet

İdare dâvalarına bakmak, hükümet tarafından hazırlanarak kendine verilen kanun tasarıları ve imtiyaz mukaveleleri, üzerine kanun ve nizamlara dayanan fikir ve görüşlerini bildirmek gibi vazifeleri olan yüksek kurul. Danıştay, bir başkan, sekiz daire başkanı ve kırk üyeden meydana gelmiştir. Başkan, daire başkanları ve üyeler Anayasa Mahkemesi tarafından seçilirler. ... Devamı »»»

DARPHANE « Devlet

Madenî para basımı yapılan yer. Para basımı, bugün hemen hemen bütün ülkelerde, hükümetlerin kontrolü ve idaresi altında bulunan “darphane” lerde yapılmaktadır. Para basımı, ilk zamanlarda, devletler tarafından kontrol altına alınmış durumda değildir. Özel kişiler, serbest olarak sikke darbettirebiliyorlardı. Fakat, madenî paranın, kullanılmasının artması ve özel kişilerin darbettikleri sikkelerin her alışveriş sırasında, kontrole tâbi kılınması zorunluluğu bunların ayarına bakmak ve gram olarak miktarını tartmak çeşitli aksaklıklara sebep olduğu için, para basımı (sikke darbı) hükümdarları... Devamı »»»

DARÜLACEZE « Devlet

Düşkün, sakat, ihtiyar, bir iş tutup kendini geçindiremeyen, aynı zamanda bakacak kimsesi olmayan gariplerin barındırıldıkları, yedirilip içirildikleri yer. İstanbul Belediyesinin kontrolü altındadır. 1805 yılında kurulmuştur. ... Devamı »»»

DARÜŞŞAFAKA « Devlet

Öğrenim yapmamış kimsesiz çocukları okutmak amacıyla kurulmuş, lise derecesinde bir öğretim müessesesi. 1866 yılında “Cemiyet-i Tedrisiye-i îslâmiye” tarafından kurulmuştur. Memleketimize çok değerli fikir ve kalem adamları yetiştirmiş faydalı müesseselerimizden biri olan Darüşşafaka, adı “Türk Okutma Kurumu”na çevrilmiş olan teşekkül tarafından ve çeşitli devlet teşekküllerinin yardımları ve teberrularla öğretimine devam etmektedir. Darüşşafaka'dan yetişmiş olan ve gerek idarî hayatımızda gerek politika gerekse çeşitli meslek kollarında memleketimize hizmet eden yüzlerce aydınımız bulunmakt... Devamı »»»

DİSPANSER « Devlet

Hastaların ayakta bakılıp parasız ilâç verildiği bakım evi. Dispanser her türlü hastalığa bakılacak şekilde düzenlediği gibi, belirli hastalıklara bakacak şekilde düzenlenebilir (Verem dispanserleri, trahom dispanserleri, çocuk dispanserleri gibi). Dispanserlerin bir kısmı devlet tarafından kurulmuştur. Yönetimi devlet eli ile olur. Bunun dışında, belediyeyle: işlettiği dispanserler, çeşitli kurura tarafından işletilen dispanserler özel müesseselerin açtığı dispanserler vardır. Verem dispanserlerinin dışında, genel olarak dispanserlerde yatak bulunmaz. Dispanserlere başvuran hastalara rönt... Devamı »»»

ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI « Devlet

Yurdumuzdaki enerji ve tabii kaynaklarımızla ilgili işletmelerin bağlı bulunduğu Bakanlığa, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı denir. Ocak 1964 tarihinde kurulmuş yeni bir bakanlıktır. Tarım, bir ülkenin en önemli gelir kaynaklarım meydana getirir. Endüstri, bir ülkenin, kolaylıkla medenî bir ülke olmasını sağlayan önemli bir şarttır. Fakat, önemli olan bu iki şartın yanında ülkemizin yer altında ve yer üstünde bulunan çeşitli tabiî kaynaklardan da, gereği kadar istifade etmek zorunludur. îşte, Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı, yurdumuzdaki, toprak altında olsun, toprak üstünde olsun, pek... Devamı »»»

ENOSİS « Devlet

Kıbrıs'ın Yunanistan'la birleşmesini hedef alan hareket . ... Devamı »»»

ETiBANK « Devlet

Sermayesi devlete ait iktisadî kurumlarımızdan biri. Madenlerimizi devlet eliyle işletmek, elektrik santralleri kurmak gibi amaçlarla 14 Haziran 1935 yılında bir kanunla kurulmuştur. Bugün, yurdun çeşitli bölümlerinde çeşitli birçok maden işlemeleri ve elektrik santralleri bulunmaktadır.Etibank, aynı zamanda, normal bankacılık İşlerini yapan bir banka haline de getirilmiştir. ... Devamı »»»

GENERAL « Devlet

Orduda, albaydan sonra gelen ve mareşalliğe kadar çeşitli dereceleri bulunan yüksek rütbeli subay. Eskiden, generale “paşa” denirdi. Generallik dereceleri şunlardır: Tuğgeneral: Asıl vazifesi tugay komutanlığıdır. Albaydan sonra gelen rütbedir. Eski “mirliva” karşılığıdır. Tümgeneral: Tuğgeneral ile korgeneral arasındaki derecedir. Asıl vazifesi tümen komutanlığıdır. Eski “ferik”karşılığıdır. Korgeneral: Tümgeneral ile örgene, rai arasında bulunur, asıl vazifesi kolordu komutanlığıdır. Eski “birinci ferik” rütbesi' karşılığıdır. Orgeneral: Korgeneral ile mareşal arasında bulunan en yüksek... Devamı »»»

GÜMRÜK VE TEKEL BAKANLIĞI « Devlet

Yurdumuzun gümrük işlerini düzenleyen, tekel maddelerinin yapım ve satışını yöneten Bakanlığa, Gümrük ve Tekel Bakanlığı denir. Gümrük ve Tekel Bakanlığı, iki ayrı alanda görev yapar: 1- Gümrük alanında, 2 - Tekel alanında. 1 - Gümrük alanındaki çalışmalar: Bir ülkenin sınırlarında, içeri giren malların ve dışarı çıkarılan malların Devlet gözüyle incelenmesinin yapıldığı yoklama yerlerine gümrük, denir. Gümrüklerde, Gümrük ve Tekel Bakanlığının memurları, yabancı ülkelerden yurdumuza sokulan malları inceler. Yurdumuz için zararlı olan şeylerin girmesini önler. Aynı şekilde yurdumuzdan dışarı... Devamı »»»

GÜMRÜK « Devlet

İki anlamda kullanılan bir kelime a) Yabancı memleketlere giden, yabancı memleketlerden gelen ya da bir yabancı memleketten gelip başka bir yabancı memlekete gitmek üzere Türkiye'den geçen eşyadan alınan vergi ve resimler. b) Bu vergi ve resimlerin alındığı ve gümrük rejiminin tatbik olunduğu yer. Fakat, çoklukla resmî dilde, ilk anlamdaki gümrük kelimesi yerine “gümrük” ikinci anlamdaki gümrük yerine “gümrük idaresi” deyimleri kullanılmaktadır. ... Devamı »»»

GÜZEL SANATLAR AKADEMİSİ « Devlet

Ressam, heykeltıraş ve mimar yetiştirmek üzere Türkiye'de kurulan bir müessese. Eski adı “Sanayi-i Nefise Mektebi “idi. 1883 yılında İstanbul'da açılmış, 1826 yılında Güzel Sanatlar Akademisi adını almış ve Mimarî, Resim Süsleme Sanatlar, Heykel, Türk Süsleme kollarında daha yaygın ölçüde çalışmalarına devam etmiştir. ... Devamı »»»

HARA « Devlet

At üretilen çiftliklere verilen ad. Haralar yüksek vasıflı damızlık yetiştirmek için kurulan resmî zootekni kurumlardır. Yurdumuzda modern haraların kurulması oldukça yeni olmakla beraber, çok eski devirlerden beri hara işi gören kurumlar Osmanlı devletinin ilk zamanlarında savaş atı yetiştirmek için vücuda getirilmiş bazı kurumlar vardı, zamanla bu kurumların bozulması üzerine XIX. yüzyılda yabancı memleketlerden at satın alınmaya başlandı. Bu durumun birçok zararları olduğundan, ordu ihtiyacı olan atların yetiştirilmesi işi yeniden el alındı, 1930'da Eskişehir yakınlarındaki Çifteler ... Devamı »»»

HASTANE « Devlet

Hastaların tedavi edildikleri sağlık kurumlarına verilen ad.Hastanelerin oluşu, çok eski devirlere gitmez. Hekimliğin, bir bilim olmaktan uzak olduğu devirlerde, hastalar, kendi evlerinde tedavi olurlardı. Bu sebeple, basit hastalıklarda bile ölüm oranı çok yüksektir. Fakat bugün, hastalar, hekimlerin, meydana gelmesine rağmen, fizyolojik görevin bozulması, bütün organizmayı kapsar. Göz ve kulak hastalıklarında, çoğu zaman, yalnız o organlarla ilgili fizyolojik görev noksanlığı olmasına karşılık tifo, tüberküloz, grip gibi hastalıklarda, bütün organizmayı ilgilendiren fizyolojik görev yetersi... Devamı »»»

HALKEVLERİ VE HALKODALARI « Devlet

Atatürk'ün önderliği altında C.H.P. ye bağlı olarak kurulmuş olan kültür ve halk terbiyesi ocakları. 1931 Nisan ayında Türk Ocakları'nın kapanması üzerine, daha çok yurttaş içine alacak bir kültür kurumuna ihtiyaç olduğu anlaşılmış, 19 Şubat 1932 tarihinde ilkin 14 şehirde Halkevleri açılmıştır. Bu tarihten sonra her yıl yeni Halkevlerinin açılmasına devam edilmiştir. Halkevlerinin sayısı beş yüze yaklaşmış, ancak çok partili hayata girmemizden sonra, C.H.P. nin malı olmaktan çok Türk Milletinin malı olan ve yurdun en uzak bölgelerine kadar yapılan kültür ve halk terbiyesi ocakları olan... Devamı »»»

İÇİŞLERİ BAKANLIĞI « Devlet

Memleketin iç idaresini düzenleyen Bakanlığa İçişleri Bakanlığı denir. Nasıl, dışardan gelecek her türlü tehlikeye karşı, vatanımızın bütünlüğünü, bağımsızlığımızı korumak, devletin görevi ise, yurt içinde de herkesin canını malını, namusunu korumak, her vatandaşın, güven ve emniyet içinde çalışma ve yaşamalarını sağlamak da devletin görevidir. İşte, hırsızlık, eşkıyalık, uygunsuz ve kanuna aykırı her türlü davranış, vatan ve milletimiz için tehlike doğurabilecek her türlü harekete karşı gelmek, bunları yapanları, kanunlar karşısında cezalarını görmeleri için savcılara teslim etmek gibi görev... Devamı »»»

LAİKLİK « Devlet

Din ile dünya meselelerinin, siyaset ve hükümet işlerinin ayrı olması. Lâiklik, toplumla ilgili her konuda dini söz sahibi kabul etmez. Dini, her kişinin tek başına ve kendisine ait özel bir inancı olarak kabul eder. Devletin, dinle ilgili konularda söz sahibi olmamasını ister. Lâik bir toplumda, her vatandaş, dilediği dine bağlanmakta ve dinin gerekliliklerini yerine getirmekte serbesttir. Lâik bir toplumda, eğitim ve öğretim, vatandaşları ilgilendiren kanunlar, bu yönden değerlendirilir. Din ile devlet işlerinin ayrılmağa başlaması ilkin XIX yüzyıl sonlarına doğru Fransa'da başlamıştır. Eği... Devamı »»»

KILIÇ « Devlet

Kesici silâhlardan, eski savaşlarda en çok kullanılanı. Uzun, düz ve çoklukla eğricedir. Bir ya da iki tarafı keskin, ucu sivri olur. Bir kın içinde belde taşınır. Eski savaşların bir timsali durumunda idi. ... Devamı »»»

KONFEDERASYON « Devlet

Karşılıklı işbirliği ve savuma amacıyla birleşmiş birkaç devlet topluluğuna verilen ad. Fakat, bu şekil birleşmenin, yurttaşlar üzerinde doğrudan doğruya bir yetkisi, bir etkisi görülmez. Konfederasyonun üye devletleri, kendi iç işlerinde tamamen bağımsızdırlar. Aynı zamanda milletlerarası devlet hüviyetlerini de kaybetmemiştir. ... Devamı »»»

KONFEDERASYON « Devlet

KONKLAV « Devlet

Yeni bir papa seçimi için, Roma Katolik Kilisesi kardinallerinin meclisine verilen ad. Konklav, her zaman Komada toplanır. Papanın ölümünden sonra üç hafta içinde toplanması gerekmektedir. Papa ölünce, dünyadaki bütün kardinaller Roma'ya çağrılır. Bunlar, dünya ile olan bütün ilgilerini keserler. Papayı seçinceye kadar toplantılarına devam ederler. Konklav aşağı yukarı 300 kardinalden meydana gelir. Papa, toplantıya katılanların üçte iki çoğunluğuiseçilir. Eğer oy pusulaları çoğunluğu sağlayamazsa,ıslak otlar arasında yakılır.Bu koyu bir dumanın bacadan çıkmasını gerektirir, binan... Devamı »»»

KÖY İŞLERİ BAKANLIĞI « Devlet

Türkiye Cumhuriyeti'nde hükümeti meydana getiren bakanlıklardan biri da Köy İşleri Bakanlığı dır. Ocak 1964 yılında kurulmuştur.Köy İşleri Bakanlığı'nın başında,Bakanlar Kurulu'nun üyesi bulunan bir Bakan vardır.Köy İşleri Bakanlığı'nın kuruluş amacı, çeşitli Bakanlıklar tarafından köylerimizin kalkınması ve köylerimizle ilgili çeşitli konularda yapılması gerekli işlerin, daha düzenli bir şekilde olmasını; köye ve köylüye, Devlet ve Hükümetim en kısa yoldan ulaşmasını sağlamaktır. Böylece, tek konusu olan köy ve köylü meseleleri ile Hükümet ve Bakanlıklar arasında bir işbirliği sağlar. ... Devamı »»»

KURUCU MECLİS « Devlet

Yeni Anayasa tasarısını hazırlama ve seçim kanunu'nu kabul etmek amacı ile kurulan ve 6 Ocak 1961 günü toplantılarına başlayan Meclis, 27 Mayıs 1960 Hareketi'nden sonra, 1921 Anayasası'nın yerine yeni bir Anayasa hazırlamak için 15 Aralık 1960 tarihinden itibaren yürürlüğe giren ve 27 Mayıs 1960 tarihli “Geçici Anayasa”ya ek bir kanun halinde yayınlanan “Kurucu Meclis Kanunu” ile kurulmuştur. Kurucu Meclis, 27 Mayıs 1960 Hareketi ile iktidarı devralan Millî Birlik Komitesi ile mevcut şartlara uygun olarak milletin en geniş anlamıyla temsili amacını gözeten Temsilciler Meclis'inden meydana gel... Devamı »»»

KALKAN « Devlet

Eski savaşlarda oktan ve kılıçtan korunmak için önde tutulmak suretiyle kullanılan madenden yapılmış, yassı ve çok defa yuvarlak biçimli siper. Savaşçılar, bunu sol elleriyle tutarlar ve sağ elleriyle de silâhlarını kullanırlardı. ... Devamı »»»

KOOPERATİF « Devlet

İhtiyaçlarını doğrudan doğruya edinerek aracıların kârından kurtulup daha ucuza mal etmek için küçük sermaye sahiplerinin meydana getirdiği şirketler. İşbirliği esasına dayanır. Kooperatifler, amaçlarına göre çeşitli şekillerde olurlar: İhtihsal Kooperatifleri:Bu çeşit kooperatiflerde işçilerde teşebbüse sermaye koyarak katılır,kazançları eşit olarak pay edilir. Kredi kooperatifleri : Üyelerin belli bir oranda para vermeleri ile kurulan bu kooperatifler, yine üyelerine, çeşitli ihtiyaçlarını karşılamak üzere, küçük oranda da olsa kredi yardımında bulunurlar. Bu krediler, piyasadaki nispetle... Devamı »»»

MALİYE BAKANLIĞI « Devlet

Devletin gelirlerini ve giderlerini yönetmek işi ile ilgili bakanlık. Maliye Bakanlığının vazifesi ve yetkileri, başlıca şu noktalarda toplanmaktadır: 1 - Kamu giderlerini karşılayacak gelir kaynakları bulmak, 2 - Bu gelirleri toplamak, 3 -Yapılacak masrafların karşılığını sağlamak, 4 - Para ve kredi işlerini, kamunun menfaatine uygun şekilde düzenlemek, 5 - Devletle ilgili her türlü müesseseleri, malî bakımdan kontrol altında bulundurmak, 6 - Devletin malî bakımdan yönetimini, iktisadî kalkınma ile uygun olmasını sağlamak. Maliye Bakanlığının başında, Bakanlar Kurulu'nun bir üyesi olan bir ... Devamı »»»

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI « Devlet

Türkiye Cumhuriyeti Devlet teşkilâtında Bakanlar Kurulu içinde yer alan bir bakanlık. Türkiye sınırları içindeki bütün eğitim ve öğretim kurumlarıyla, Türkiye'nin irfan hayatiyle ilgili her çeşit müessesenin idare ve denetlemesi ile ilgilidir. Bir merkez teşkilâtı ile iller teşkilatından meydana gelmektedir. Başında, Bakanlar Kurulu'nun bir üyesi olan bir bakan bulunur. Bundan başka bir müsteşar. Talim ve Terbiye Dairesi, Teftiş Kurulu,Güzel Sanatlar, Devlet Tiyatrosu, öğretmen Okulları, Meslekî ve Teknik Öğretim, Beden Terbiyesi Genel Müdürlükleri, Yayım Müdürlüğü, Basma Yazı ve Resimleri ... Devamı »»»

MİLLİ PİYANGO « Devlet

Maliye Bakanlığına bağlı bir müessese, özel bir kanunla, Türkiye'de karşılığı para olmak üzere piyango düzenlemesine izin verilen tek müessesedir. Her ay için ve belirli bayram günleri için düzenlenen piyangoları ile kazananlara ikramiyelerini para olarak dağıtır. Bu işlemden elde edilen kâr Devlet bütçesine bir gelir olarak geçer. Türkiye'de, karşılığı para olarak ödemek üzere kurulan ilk piyango “Tayyare piyangosu”dur. Bunu düzenleme hakkı da, 1926 yılında çıkarılan bir kanunla Türk Hava Kurumu'na bırakılmıştı. 5 Temmuz 1939 yılından bu yana ise bu hak Türk Hava Kurumu'ndan alınmış, Devlet... Devamı »»»

MİLLİ SAVUNMA « Devlet

Dıştan gelecek her türlü saldırıya karşı memleketin korunması, yurt içinde belirebilecek çeşitli hareketlerin ve ayaklanmaların bastırılması ile vazifeli bulunan Türk ordusunun eğitimi, öğretimi, yönetimi ve çeşitli ihtiyaçları ile ilgili olan, Bakanlar Kurulu'na bağlı bir bakanlık. Bir bakanın yönetimindedir. Merkez teşkilâtında, her bakanlıkta bulunan müdürlüklerin dışında Genelkurmay Başkanlığı, Yüksek Askerî Şûra, Askerî Temyiz Mahkemesi, Kara Kuvvetleri Komutanlığı, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı gibi yalnız bu bakanlıkla ilgili kuruluşlar bulunmaktadır. ... Devamı »»»

MEDRESE « Devlet

Hukuk, ilahiyat ve edebiyat dersleri verilen Müslüman yüksek öğretim müessesesi. Osmanlı İmparatorluğunda yüksek öğrenim medreseleri de olurdu. Medreseler, Osmanlı devletinin kurtuluşuyle birlikte başlamıştır. Medreseler, çoklukla camilerin yanında, bazen da camilerle birlikte yapılırdı. Öğrenci medreselerde yatar, camilerde ders görürdü. Osmanlı imparatorluğunda medreseler Fatih devrinde gelişmiştir. Öğrenciler ilkin medreselerin “hariç” (ilköğretim karşılığı), sonra da "dahil" (Orta öğretim karşılığı) bölümlerinde okurlar bunları tamamladıktan sonra da, yüksek öğretim karşılığı olan “sah... Devamı »»»

MİLLİ KÜTÜPHANE « Devlet

Ankara'da Yenişehir semtinde, Namık kemal mahallesinde, Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı olarak kurulmuş olan kitaplık. 1946 yılından itibaren kurulması teşebbüslerine geçilmiş, 16 Ağustos 1946 tarihinde açılmış, 1951 yılında da Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı bağımsız bir müdürlük durumuna getirilmiştir. 250,000 i aşan kitap sayısı ile, Türkiye'nin en önemli kitap sarayı durumunda olan bir müessesedir. Bu kitaplar arasında, yerli ve yabancı eserler, eski yazma eserler bulunmaktadır. Bunların dışında, Millî Kütüphanede, mikrofilimler, haritalar, çeşitli devamlı eserler koleksiyonları, gazete ve... Devamı »»»

MUALLİM MEKTEBİ « Devlet

Öğretmen okullarının eski adı. Erkek öğretmen okullarına “Darulmuallimin” kız öğretmen okullarına “Darülmualimat” adı verilirdi. İlk erkek öğretmen okulu, 1848 yılında İstanbul'da açılmıştır. 1868 ve 1890 yıllarında öğretim sisteminde yapılan değişikliklerle ilkokul, ortaokul ve liselere öğretmen yetiştirir bir duruma gelmiş. 1909 yılından sonra, vurdun çeşitli bölgelerinde açılmış, 1924 yılından sonra öğretim sisteminde yeni bir değişiklik olmuş, sonradan bunların adı, “Erkek Öğretmen Okulları” olmuştur. Kız Öğretmen 0kulları ise 1870 yılında açılmıştır. ... Devamı »»»

MUAHEDE « Devlet

İki ya da daha çok devletin yetkili temsilcileri tarafından hukukî sonuçlar elde etmek amacıyla düzenlenen mukavele, antlaşma. Devletler arasında yapılan başlıca muahedeler (antlaşmalar) şunlardır , Hakem muahedesi, iki ya da daha çok devlet arasında çıkmış olan çeşitli anlaşmazlıkların çözümü için, milletlerarası bir hakeme başvurmasının devletlerce kabul edildiğini göstermek için yapılır. İttifak muahedesi, siyasî ya da askerî bir işbirliği yaratan bir muahedir. Dostluk muahedesi, muahedeyi imzalayan devletler arasında her türlü ticaret alışverişlerinin yapılabilmesi sonucunu doğuran bir mu... Devamı »»»

MAYIN « Devlet

Denizde serbest olarak ya da bir yere bağlı olarak bulunan, karada ise toprakla örtülü olarak bulundurulan bombaya mayın adı verilir. Mayınlar özellikle savaş şifalarında düşmanların ilerlemelerine engel olmak için gerekli görülen yerlere, körfezlere, denizlere yerleştirilir. Bunlara dokunacak olan deniz taşıtları ya da karadaki taşıtlar, savaş araçları bunların patlamasına yol açarlar. Mayınlar, savaşlarda kullanıldığı gibi barış zamanlarında da, iki ülke arasındaki sınırlarda, kaçakçılığa engel olabilmek için yerleştirilir. Burasının tehlikeli bölge olduğu da ilân edilerek, bu bölgeye ... Devamı »»»

PARLAMENTO « Devlet

Başlıca vazifesi kanunları yapmak, genel bütçeyi düzenlemek, hükümeti kontrol etmek olan meclis ya da meclisler. Parlâmento, bir çok ülkelerde Temsilciler Meclisi ile Senato'dan meydana gelmektedir. Eskiden, bir Meclis'li olan Türkiye Parlâmentosu, 27 Mayıs 1960 tarihinde yapılan Devrim hareketinden sonra, 9 Temmuz 1961 günü, halkoyu sonucu kabul edilen yeni Anayasaya göre, Cumhuriyet Senatosu ve Büyük Millet Meclisi'nden meydana gelmektedir. ... Devamı »»»

PASAPORT « Devlet

Yabancı bir ülkeye gidebilmek oralarda kimliği belirtebilmek için yetkili makamlardan alınan yol tezkeresi. Verilme şekli, özel kanunlarla düzenlenir. Pasaport kanunumuza göre, pasaportlar iki türlü olur: a - Diplomatik pasaportlar: Türkiye'de Dışişleri Bakanlığı ve yabancı ülkelerde Türk elçilikleri ve siyasî temsilcilikleri tarafından verilir, b - Genel pasaportlar: Bunlar da üç türlüdür. 1) Herkese verilen pasaportlar (kendi parası ile yabancı ülkelere geziye çıkacaklara verilir), 2) Özel damgalı pasaportlar (Devlet memurlarına, askerî kişilere, herhangi bir vazife ile yurt dışına çıkanl... Devamı »»»

ROKET « Devlet

Kendi içindeki bir yakıttan aldığı itme gücü ile hareket eden ve silindir biçiminde olan bir araç. Son yılların en önemli silâhlarından biri olan roketlerin yapımı esas olarak şöyledir: Roketin içine basınçlı bir gaz doldurulur. Roketin içindeki bu gaz basıcdı, roketin her çeperi için aynıdır. Roketin arka tarafında bir delik açıldığında, roket içindeki bu gaz, basınçlı bir şekilde dışarı püskürür. Bu püskürme sonucu, roket hızla ileri doğru harekete geçmiş olur. Roketler hız veren gazın arkadan çıkması ile yaptığı itme değil, içerden ileri doğru yaptığı basınçtır. Roketlerde iki türlü ya... Devamı »»»

SANCAK « Devlet

Askerî bir topluluğun başında gezdirdiği, yazı işlemeli ve kenarları saçaklı bayrak. Osmanlılarda çeşitli renklerde sancaklar kullanılmıştır. Bunlar, genel olarak beyaz, kırmızı, yeşil ya da sarı renkte ipekten yapılmıştır. Üzerlerine sırma ile âyetler işlenmiştir. İlk Osmanlı sancağı “beyaz” dır. Selçuk Sultanının Osman Gazi'ye gönderdiği bu bağımsızlık sancağı “ak sancak” adı ile anılır. Osman Bey zamanında Yavuz Sultan Selim'e kadar kırmızı renkli sancak, savaş sancağı olarak kullanılmıştır. Daha sonraları, yeşil renkli sancaklar, padişahlar tarafından savaş sancakları olarak kullanılmıştı... Devamı »»»

SAYIŞTAY « Devlet

Devletin gelir ve giderlerini, özel bir kanunla denetlemekle görevli kurul. Eski adı “Divanı Muhasebat” tır. Bizde, devletin gelir ve giderlerinin düzenli bir şekilde denetlenmesi, Tanzimatla başlar. Fakat, Büyük Millet Meclisi'ne bağlı bir kurul halinde çalışması, 1923 yılından sonradır. ... Devamı »»»

SENATO « Devlet

Bir devletin yasama erkini elinde tutan Meclislerden biri. Özellikle, iki meclisli demokratik rejimlerde, Meclislerden biri, milletvekillerinin meydana getirdiği Millet Meclisi, öbürü de senato üyelerinin meydana getirildiği Senato şeklinde kurulmuştur. 9 Temmuz 1961 tarihinde halkoyuna sunularak kabul edilmiş bulunan Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına göre yasama erki, doğrudan doğruya Türkiye Büyük Millet Meclisine ait bulunmaktadır. T. Büyük Millet Meclisi Anayasanın çizdiği sınırlar içinde kalmak şartıyla, gerekli gördüğü her alanı düzenleyebilir. Türkiye Büyük Millet Meclisi de, Millet Mecl... Devamı »»»

SÖMÜRGE « Devlet

Nüfusuyla birlikte, bağımsız bir devletin yönetiminde olan ve o devletin bölünmez bir parçası sayılan toprak. Sömürgeler, bağımsız birer devlet özelliği taşımazlar. Bununla birlikte, bağlı olduğu devletin, kendisine tanıyabileceği haklar içinde, kendi iç yönetimini düzenleyebilir. Bu düzenlemede, bağlı olduğu devletin kanunlarına ve tutumuna bağlı kalmak, esastır. ... Devamı »»»

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ « Devlet

Türkiye'de, millî irade ve egemenliğin, temsil yolu ile kendinde toplandığı en önemli ve tek organ. 9 Temmuz 1961 tarihinde halkoyuna sunulan ve kabul edilen yeni anayasamıza göre Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu'ndan meydana gelmiştir. 9 Temmuz 1961 tarihinde halkoyu tarafından kabul edilen ve 15 Ekim 1961 tarihiyle yapılan genel seçimlerle ilk defa kurulmuş olan Türkiye Büyük Millet Meclisi, kanun yapmak, değiştirmek, Devletin Bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek, para basımına ve genel ve özel af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşmiş olan ölüm cezaların... Devamı »»»

TÜRKİYE KIZILAY DERNEĞİ « Devlet

Millî bir hayır ve yardım derneği. Savaşlarda yaralanan askerleri tedavi etmek ve sağlıklarım korumak, bazı zamanlarında, deprem, yangın, açlık bir çeşitli felâketlerde, bu felâkete uğrayanlara her bakımdan yardım etmek amaçları içinde kurulmuş bir dernektir .Özellikle, milletlerarası yapılan savaşlarda, yaralanan askerlerin tedavisinde, millet farkı gözetmeksizin bir yardım müessesesinin kurulması düşüncesi, XIX. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa'da yer etmeğe başlamış, 1864 yılında Cenevre Milletlerarası Kızılhaç Komitesi kurularak, fiilî alana atılmıştır. Türkiye'de bu kurulun karşılığı ola... Devamı »»»

VI - V2 SİLÂHLARI « Devlet

Almanların İkinci Dünya Savaşı'nda kullandıkları gizli silâhların adı. İki değişik şekilde kullanılmış olduğu için, VI ve V2 kısaltmış adları ile anılmaktadır Almanlarca “misilleme silâhı” denen “Vergeltnngswaffe” kelimesinin baş harfinden alınmıştır. İkinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru, Avrupa'nın Batı bölümlerinden İngiltere'ye atılmak suretiyle kullanılmıştır. Uçan bir bomba olan ve 250 - 350 kilometre uzaklığa gönderilebilen pilotsuz bir uçak özelliğinde olan bir bombadır. VI 12 - 13 Haziran 1944 gecesi Londra üzerine düşürülmüş ve büyük bir paniğin çıkmasına sebep olmuştur. V2 silâ... Devamı »»»

YEŞİLAY KURUMU « Devlet

İçki ve uyuşturucu zehir düşmanlığının başlıca silâhı olan telkin yoluyla yapma amacı güden bir kurum. 5 Mart 1920 tarihinde Profesör Mazhar Osman Uzman tarafından kurulmuştur. İlk adı “Hilâli Ahzar” olan bu kurum, sonradan “Yeşilay” adını almıştır. İçki kullanmayan kurum mensuplarına “Yeşilaycı” adı verilir. ... Devamı »»»